Water, zuurstof voor de duinenIn de schaduw van de Hoge Blekker, met zijn 33 meter befaamd als hoogste duintop van onze kust, ligt de Doornpanne. Een duingebied met een wel erg woelig verleden. Zo veranderde de Doornpanne door toedoen van achtereenvolgens landbouw, oorlog, toerisme en woningbouw de afgelopen eeuwen meermaals van gelaat. Resultaat was steevast een aardverschuiving die het voortbestaan van de typische fauna en flora op de helling zette.
Over kreken en zandpatatjes
Hoe poederdroog de Doornpanne vandaag de dag ook oogt, eens was het een uitgestrekt g
etijdengebied met een wijdvertakt krekenstelsel. Wat meer is, de zee-inham Schipgat gaf ooit zelfs aansluiting op enkele brede vaargeulen waarlangs schepen Veurne konden bereiken. Verzanding zorgde er evenwel voor dat vanaf de 10de eeuw slikken en schorren ingeruild werden voor duinen die omwille van de grote zandaanvoer door de wind wisten uit te groeien tot grote hoefijzervormige duinformaties. De valleien of ‘pannes’ van dergelijke ‘paraboolduinen’ waren vanaf de 18de eeuw bijzonder geliefd bij de plaatselijke bevolking.
Het was er niet alleen heerlijk grazen voor het vee, ook de teelt van rogge en ‘zandpatatjes’ was bijzonder in trek. Tot op vandaag komen soms dikke humusrijke bodemlagen, restanten van de duinakkertjes van weleer, tevoorschijn van onder het wegstuivende zand. Zowel akkerbouw als waterwinning voor het almaar groeiende kusttoerisme zouden hun stempel drukken op het leven in de Doornpanne.
Zoetwaterbel onder je voeten
Wanneer het in een duingebied regent, sijpelt het hemelwater heel gemakkelijk in de erg doorlatende zandbodem. Ondergronds verzamelt het regenwater zich in een lens van zoet water, weliswaar gevangen in zand. Doorgaans rust die zoetwaterlens bovenop een lens van zout zeewater dat dieper in de ondergrond wordt vastgehouden. In de laagst gelegen delen van de duinen, waar de wind het zand heeft weggeblazen tot aan het grondwaterniveau, komt grondwater uit de bodem omhoog als gevolg van de druk in de zoetwaterlens onder de omliggende duinen. Dat opwellend zoet grondwater, ook ‘kwel’ genoemd, is een absolute voorwaarde voor het overleven van de typische zeldzame vegetatie van vochtige duinpannes: orchideeën, parnassia, rond wintergroen en andere natuurpareltjes.
Water voor mensen
Al sinds 1947 pompt de Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne-Ambacht (IWVA) grondwater uit de zoetwaterlens onder de Doornpanne om het vervolgens na behandeling te verdelen als drinkwater aan de westkust. Als gevolg van de aangroei van de bevolking en de opkomst van het massatoerisme groeide het opgepompte debiet, tot de hoeveelheid gewonnen water groter bleek dan de aanvoer uit de lucht. Het resultaat liet zich al gauw zien: de duinpannen verdroogden en tal van typische planten- en diersoorten verdwenen. Sinds enkele jaren heeft de IWVA echter een structurele oplossing gegeven aan dit probleem: jaarlijks wordt 2,5 miljoen m3 gezuiverd afvalwater terug in de duinen gebracht. Vanuit een groot infiltratiepand – een kunstmatig duinmeer – wordt de grondwatertafel voortdurend aangevuld zodat de zoetwaterbel onder de Doornpanne groot genoeg blijft om de terugkeer van verdwenen fauna en flora in de hand te werken.
Ruimte voor natuur
Terwijl het centrale deel van de Doornpanne wordt uitgebaat als waterwingebied, is een kleiner deel van dit landschap, rondom de Hoge Blekker, eigendom van de Vlaamse overheid. Dit Vlaams natuurreservaat wordt beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos. Het omvat zowel open duingraslanden en stuifduinen als dichtbegroeide pannen en gefixeerde binnenduinen. Plantenliefhebbers komen er beslist aan hun trekken: van de meer dan driehonderd wilde plantensoorten die je er kan bewonderen, is één derde zeldzaam tot zeer zeldzaam in Vlaanderen. In de duingraslanden pronken geel zonneroosje, grote tijm, walstrobremraap, gulden sleutelbloem en voorjaarsganzerik. Duindoorn, wilde liguster, egelantier en hondsroos treffen elkaar op de dichtgroeiende stuifzandplekken. Vlinders zoals icarusblauwtje en hooibeestje zoeken het grasland op, terwijl ook vogels als nachtegaal, sprinkhaanzanger, tapuit, groene specht, sperwer en wielewaal zich hier thuis voelen. De natte oevers van het infiltratiepand vormen dan weer de uitvalsbasis bij uitstek voor zwarte heidelibel, lantaarntje en watersnuffel. Op mooie zomerdagen maakt de boomvalk hier jacht op grotere libellen.
Fietsen en wandelen
Het centraal wandel- en fietspad verbindt de Witte Burg met de Hoge Blekker. Een natuurleerpad nodigt de wandelaar uit om de Doornpanne te ontdekken. Er is ook het Doornpannewandelpad van de provincie West-Vlaanderen.
Meer
Vermeld projectnummer 5524 Doornpanne en Hoge Bleker bij elke gift voor dit natuurgebied op rekeningnummer 293-0212075-88 (IBAN = BE56 2930 2120 7588, BIC = GEBABEBB). Vanaf 40 euro wordt een fiscaal attest afgeleverd.