Natuurpunt foto

Deel 5: Vlinders tellen in de tuin

Vlinders
Gebruiker Ortwin Hoffmann    Datum 20/04/2009    Tijd 20/04/2009 (11:54)

Voor ik jullie verder vertel over mijn vlindervriendelijke tuin, wil ik het deze week hebben over de tuinvlindertelling. Deze vlindertelling is een initiatief van de Vlaamse Vlinderwerkgroep in samenwerking met de Nederlandse Vlinderstichting. Met het project willen ze een inzicht krijgen in de verspreiding van de dagvlinders.

Sinds 1994 startte ik systematisch met jaarlijkse tellingen in mijn tuin. Elke keer wanneer ik een vlindersoort voor het eerst zie, Koninginnepage, foto: Ortwin Hoffmannsla ik dit op in een spreadsheet samen met enkele klimatologische gegevens en opvallende feiten. De fenologietabel groeit jaar na jaar. Doorgaans tel ik tussen de 15 à 20 verschillende soorten dagvlinders. Het aantal vlinders per soort zie ik jammer genoeg elk jaar afnemen. Het bevestigt de belabberde situatie van onze vlinders. Om maar 1 bron te noemen: uit het tweejaarlijkse natuurrapport van het INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek) blijkt dat de Vlaamse biodiversiteit nog steeds afneemt. Als mensen spreken over vlinders hoor ik ook zeer regelmatig de spontane opmerking: “Vlinders? Die zie je bijna niet meer.” Waar zijn ze toch gebleven?

Toen ik in 1996 voor het eerst een koninginnepage op de vlinderstruiken zag, klopte m’n hart tot in m’n keel. Ik ben vliegensvlug naar binnen gerend om het fototoestel te halen. Deze krachtige vliegenier is de grootste dagvlinder (tot 10 cm vleugelbreedte!) en een individuele zwerver die in het Waasland relatief zeldzaam is geworden. Sinds 2002 komt er echter quasi elk jaar een op bezoek. De naam koninginnepage slaat op de kleurenrijkdom die vergelijkbaar zou zijn met de rijke kledij van de pages die de koningin in vroegere tijden dienden. Een tante zaliger vertelde me eens dat deze vlinder in haar jeugdjaren (circa 1920) een courante verschijning was in alle moestuintjes. Soms was het zelfs een echte plaag… Door allerhande menselijke ingrepen zijn ze in onze contreien aan het uitsterven. Waar zijn ze toch gebleven?

Een andere bezoeker van mijn tuin is het bont zandoogje. Deze vlinder vertoont opvallend territoriumgedrag. Van op de verheven bloemen van de trompetklimmer verjaagt het mannetje indringers of probeert hij een passerend wijfje het hof te maken. Vervolgens keert hij steevast terug naar zijn uitkijkpost. Ze hebben graag kleine open plekjes met zon en schaduw aan de rand van bossen en struwelen. In de Vlaamse tuinen zijn de bonte zandoogjes bezig met een opmars. Uit dezelfde familie vergast het oranje zandoogje ons sinds 2002 elk jaar op een bezoekje.

Opvallende achterblijver in mijn tuin is de kleine vos. Terwijl ik in 1992 nog een foto nam van 20 exemplaren op 1 tros hemelsleutels, mag ik nu al blij zijn als ik er jaarlijks ééntje zie. Ook het landkaartje, citroenvlinder en icarusblauwtje zitten sterk in de verdrukking. Enkel in 1995 heb ik een groot dikkopje waargenomen; erna niet meer. Wordt onze zandgrond langzaam te zuur voor het landkaartje? Waar zijn ze toch gebleven?

Trekvlinders zoals de atalanta en de distelvlinder blijven relatief constant alhoewel je rekening moet houden met de gunstige weersomstandigheden om vanuit het zuiden naar onze streken af te zakken. Sommige jaren is het een invasie van hele legers met groot vertoon van kracht en immens uithoudingsvermogen. Andere jaren zijn ze eerder schaars. Maar dit is een natuurlijk fenomeen en is dus eigenlijk niets om over te piekeren.

Verheugend feit: in juli 2007 heb ik voor het eerst een eikenpage waargenomen. Blijkbaar was 2007 een opvallend goed jaar voor deze soort. Misschien zat de uitzonderlijk hete aprilmaand er voor iets tussen? Al naargelang de lichtinval varieert de kleur van de vleugels: van blauw naar paarse fluoschijn. Prachtig en fascinerend: alsof de vleugels van kleur kunnen wisselen. Diverse eikensoorten zijn waardplanten en misschien had ze onze Amerikaanse eik wel uitgekozen? Ze leiden doorgaans een vrij verborgen leven in de toppen van de boom en zijn moeilijk te spotten.

Wil jij ook ontdekken welke vlinders er in jouw tuin zitten? Surf dan zeker eens naar www.vlindermee.be. Daar vind je alle nodig info om vlinders te tellen in je tuin. Zo kan je op 1 & 2 augustus deelnemen aan het nationaal Telweekend. Kan je zolang niet wachten? Doe dan mee met de maandelijkse vlindertellingen. Alvast veel telplezier!  Lees ook de resultaten van de tuinvlindertelling van vorig jaar.

Ortwin Hoffmann

Lees volgende week deel 6 van Ortwin’s verhaal.