Blog

Op stap met jongeren met een lichte verstandelijke beperking

Op de Dag van de Natuureducatieve Vrijwilliger in Turnhout werden de aanwezigen uitgenodigd op enkele vernieuwde participatieve activiteiten. Onder meer een zoekwandeling waarop de deelnemers langs een uitgestippeld route een vooraf opgestelde lijst van dieren en plantensoorten moesten trachten te vinden. En dat zonder de hulp van een gids die zoals gebruikelijk alles zelf aanwijst of op naam brengt. De waarnemingen moesten bovendien zo veel mogelijk "gedocumenteerd" worden met behulp van een digitaal fotoaparaatje. Uiteindelijk werd ongeveer de helft van de soorten gevonden. Het was opmerkelijk hoe snel een - nochtans vrij grote - groep zichzelf ging organiseren,  met bijv. spontane vrijwilligers die zich aandienden voor de notulering. Bij een tweede activiteit werden de deelnemers gevraagd om in en rond een historisch gebouw concrete maatregelen te bedenken voor meer biodiversiteit. Een werkvorm die, zo bleek, goed aan...

Slechtzienden

Een voordracht gegeven in Brussel voor blinden en slechtzienden. Thema: vogelzang. Organisatie: VeBes Vereniging voor Blinden en Slechtzienden, Licht en Liefde. De opkomst was voor hun normen groot: 16 (inclusief begeleiders). Er waren mensen die normaal tot een andere regio behoren maar speciaal gekomen waren voor het onderwerp. De gemiddelde leeftijd lag behoorlijk hoog. Ik maakte gebruik van een powerpoint omdat dat mezelf een goede houvast biedt en het met toelaat om de vogels levendiger te beschrijven. Ook voor de begeleiders is dat leuk. Ik heb ook twee filmpjes gebruikt maar geregeld op pauzeknop geduwd en uitgelegd wat er aan het gebeuren was. Al speelde ik veel met mijn stem en geregeld vogelgeluiden liet horen, kon ik toch niet verhinderen dat bij sommigen de aandacht wel eens verslapte. Misschien de volgende keer bijv. enkele opgezette vogels meenemen die ze kunnen betasten om nog meer zintuigen aan te spreken. Het zouden dan natuurlijk wel vogels moeten zijn waarover ik pr...

Deel 10: Terugblik op nationaal telweekend

Het nationaal vlindertelweekend ligt weeral een eindje achter ons en stilaan vallen de resultaten in een definitieve plooi. Het begon allemaal met de officiële opening op vrijdag 31/7 in Clinge (Nederland). Dit jaar telde Nederland immers voor de eerste keer mee. Zowel de burgemeester van Sint-Gillis-Waas als Hulst spraken hun lof uit over het initiatief van België en Nederland om op hetzelfde moment te tellen. Vlinders kennen immers geen landsgrenzen. Zaterdag 1/8 begon het telweekend echt. Dit weekend is heilig voor mij: dan wordt er niets anders gepland. Ik tel een heel weekend door, elk uur van de dag. Hierdoor heb ik gemerkt dat wanneer de temperatuur stilaan boven de 25° C klimt, het aantal vlinders stelselmatig afneemt. Bij dalende temperaturen in de namiddag vermeerderen ze terug. Weet je hoe dat komt? Vlinders zijn koudbloedige insecten en nemen de omgevingstemperatuur aan. Als het té warm wordt, bestaat de kans dat ze uitdrogen en zoeken ze schaduwplekje...

Deel 9: Doe mee aan het Vlindertelweekend!

Langzaam maar zeker komt het (derde) Vlindertelweekend van 1 en 2 augustus 2009 in zicht. Ik kijk er al naar uit want wat is er mooier dan vlinders zien rond te fladderen in je tuin? Voor de telling hoef je je dus niet eens te verplaatsen. Bovendien tel je op het moment dat voor jou het beste uitkomt. Gewoon rondstappen in je eigen tuin en aanvinken welke vlinders je ziet dus. Ik weet wel, het is niet altijd gemakkelijk om alle vlinders zomaar vlot te herkennen als je er niet zo mee vertrouwd bent. Maar geen nood, laat je hierdoor zeker niet afschrikken. Een gratis brochure met de meest voorkomende soorten en tuintips kan je aanvragen bij Natuurpunt of downloaden op www.vlindermee.be Je telgegevens noteren, is trouwens heel gemakkelijk. Je telt per soort het hoogste aantal dat je op hetzelfde moment ziet en dat noteer je. Heb je bijvoorbeeld de ene keer 3 dagpauwogen gezien en de volgende keer 5, dan vul je 5 dagpauwogen in. Meer is het niet. Het grootste aantal kan je vanaf zondagavo...

Deel 8: Haal de natuur uit het verdomhoekje, start in je eigen tuin!

Mijn eerste doel is niet om alle kenmerken van de verschillende vlindersoorten te kunnen onderscheiden, maar de natuur kansen te geven en in harmonie te leven, observeren en hiervan met volle teugen te genieten. Ik ‘werk’ trouwens nooit in de tuin, maar ontspan mij er. Als ik maar enigszins kan, ben ik ergens in de tuin onder het motto “bij een boer is altijd werk”. Onze tuin is stilaan uitgegroeid tot een waar natuurparadijsje. Elk voorjaar kijk ik tijdens de eerste zonnige dagen uit naar de eerste vlinders. Wist je dat vlinders bovenaan de piramide van het ecosysteem staan? Ze zijn m.a.w. een zeer goede graadmeter voor het milieu: hun aan- of plotse afwezigheid bepaalt de kwaliteit van het leefmilieu. Als je goed voor ze zorgt, trek je ook heel wat andere dieren aan zoals eekhoorns, egels, vleermuizen, bijen,… Als de leefomgeving van vlinders aangetast wordt, verdwijnen ze (voorgoed). Sommigen zijn honkvast en kunnen geen andere populatie bereiken. Al ...

Deel 7: Vlindertuin is nooit helemaal af

De huidige vorm en inhoud van onze tuin is, laat ons zeggen, af. Maar toch ook weer niet want niets blijft. Bovendien blijf ik zoeken naar vlinderoptimalisaties. Een tuin “leeft” en geregeld wordt er een hoekje heringericht. Maar steeds met 2 verplichtingen: focus op vlinders én arbeidsarm (rug). Na het herplanten wil ik minstens evenveel vlinders blijven aantrekken. In 2007 is daarom een ietwat verheven vierkantig wit keienbed aangelegd dat met betonnen palissades afgezoomd is. De zonnewijzer is er centraal ingebed. Deze winter is met dezelfde palissades een nog hogere rechthoek geplaatst in de voortuin. Hierin is ondertussen Oost-Indische kers gezaaid: een ideale waardplant voor klein en groot koolwitje alsook klein geaderd witje. Bovendien hebben de bloemen een mooi ogend gevarieerd kleurenpallet. Ik pakte ook een hoekje van de tuin aan waar steeds opnieuw alle aanplantingen mislukten. Bij slabakkende planten valt de nectarproductie drastisch terug en ze hebben d...

Deel 6: Hele tuin inrichten als open vlindertuin

Eerder kon je al lezen (zie deel 4) dat ik een deel van mijn tuin inrichtte als vlinderhoekje. Maar ik wou meer. Nadat ik een cursus natuurgids volgde, raakte ik nog meer overtuigd van het belang van ‘natuur aan je eigen achterdeur’. Bij de verbouwing van ons huis in 1995 beslisten we ook de tuin rondom het huis samen met de oprit aan te pakken. Ik broedde weken op een eigen tuinontwerp met allerlei schetsen en een resem heesters, vaste planten, bodembedekkers, klimplanten, knolgewassen en hagen voor de vlinders. De gazon rondom het huis verdween quasi volledig op circa 500 m2 na. Onze tuinarchitect behield mijn plan grotendeels en vulde het her en der aan met waard- en nectarplanten. Dat resulteerde in circa 200 verschillende soorten planten, bomen, struiken. Tevens keek de tuinarchitect na of alle planten geschikt waren voor onze zandige bosgrond. Mijn eerste vlindertuintje verdween namelijk grotendeels omdat verschillende planten er niet echt wilden groeien en bloeien. ...

Deel 5: Vlinders tellen in de tuin

Voor ik jullie verder vertel over mijn vlindervriendelijke tuin, wil ik het deze week hebben over de tuinvlindertelling. Deze vlindertelling is een initiatief van de Vlaamse Vlinderwerkgroep in samenwerking met de Nederlandse Vlinderstichting. Met het project willen ze een inzicht krijgen in de verspreiding van de dagvlinders. Sinds 1994 startte ik systematisch met jaarlijkse tellingen in mijn tuin. Elke keer wanneer ik een vlindersoort voor het eerst zie, sla ik dit op in een spreadsheet samen met enkele klimatologische gegevens en opvallende feiten. De fenologietabel groeit jaar na jaar. Doorgaans tel ik tussen de 15 à 20 verschillende soorten dagvlinders. Het aantal vlinders per soort zie ik jammer genoeg elk jaar afnemen. Het bevestigt de belabberde situatie van onze vlinders. Om maar 1 bron te noemen: uit het tweejaarlijkse natuurrapport van het INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek) blijkt dat de Vlaamse biodiversiteit nog steeds afneemt. Als mensen spreken over vl...

Deel 4: Nog meer lokkertjes voor vlinders

Wist je dat lichte kleuren vlinders aantrekken? Daarom koos ik in mijn tuin bewust voor witte stapstenen, een wit keienbed en witte hortentia’s Annabelle, die met hun dikke bloembollen als een waterval over de taxushaag hangen. Vlinders komen er zonnen in het gunstige microklimaat: vleugels als zonnepaneel naar de zon gekeerd. Vooral ’s morgens kunnen vlinders nog niet écht actief zijn. Het zijn immers koudbloedige insecten die opwarmen met de buitentemperatuur. Door de weerkaatsing van de warmte op de witte ondergrond, zijn ze vlugger opgewarmd en kunnen pas echt gaan vliegen. Het is dus handig meegenomen dat ons huis gebouwd is met witte faiencestenen. Dagpauwogen en atalanta’s en in mindere mate kleine vos (quasi “uitgestorven”) zie ik geregeld ’s morgens op de muren zonnen. Heb je soms al gezien dat een vlinder heftig zit te trillen met z’n vleugels? Als je hem toevallig verrast op een koude, bewolkte dag kan hij meestal niet zomaar...

Deel 3: Inrichting van een klein hoekje als vlindertuintje

Mijn eerste stap om meer vlinders te lokken, was een deel van de tuin inrichten als vlinderhoekje. Zo beplantte ik een deel van de oppervlakte (circa 150 m2) hoofdzakelijk met kruidachtigen zoals hyssop, lavendel, borstelkrans, munt, tijm, marjolein, citroenmelisse,… Natuurlijk zorgde ik ook voor vlinderstruiken (diverse kleuren), damastbloem, koninginnekruid, solidago, hemelsleutel, bolklimop, gele zonnehoedjes, zenegroen, erica en calluna, bruidsbloem,… Let er wel op dat je niet te dicht bij de aanvang plant of na 2 à 3 jaar moet je al de helft uitdunnen en weggooien… Verder besloten we ons tuinafval voortaan op een composthoop te stapelen. Sindsdien zijn er nog twee composthopen bijgekomen. In onze tuin recycleren we alles. De composthopen liggen verscholen tussen hagen en struiken. Zo’n hopen zijn belangrijk voor de overwintering van vlinders, rupsen en vlinderpoppen. Uiteraard profiteren ook allerlei andere insecten hiervan, alsook amfibieën...

Deel 2: Vlindervlam wakkert weer aan

Toen we midden jaren ’80 verhuisden naar onze nieuwe stek, besloten we komaf te maken met de verwaarloosde en te dicht aangeplante sparren die ons huis omringden. We rooiden alle sparren: de meeste waren ziek en aangetast door letterzetters. Dit zijn kevers die de sapstroom van de bomen aantasten. De zilverberken, Amerikaanse eik en tamme kastanje aan de buitenzijde van de tuin lieten we staan. Hiertussen plantten we dennen en haagbeuk aan met als doel hagen in diverse hoogten te creëren in combinatie met zuilvormige.    Slechts 1 purperen vlinderstruik plantte ik toen aan. Mijn verwondering was groot toen eind juni, bij het ontluiken van de eerste welriekende bloemen, er plots ook vlinders verschenen. Tot op dat ogenblik had ik in deze (donkere) bosrijke omgeving nog geen vlinders gezien. Op echt zonnige dagen zaten er soms wel 8 verschillende soorten nectar te lurken; een juist aantal (20? 30?) tellen was onmogelijk door al dat rondvliegend gewemel. ...

Deel 1: Kinderdroom met fladderende juweeltjes

“Reeds als kleine drommel wekten (dag)vlinders mijn interesse. In de grote en gevarieerde tuin van mijn opa zaliger, aan de stadsrand van Sint-Niklaas, wemelde het toen nog van de grote en kleine vlinders (medio 1960-1970). Naast een grote moestuin waren er 2 boomgaarden met welriekende hooioppers, een sparrenbosje, vele kleurrijke bloemenborders, maar ook hagen en struiken die onder grote en minder grote (loof)bomen stonden. Alles stond met elkaar in verbinding door vele grote en kleinere wegels. De hele tuin was omheind met meidoorn waarvan de bloemetjes zeemzoet geurden. Toen besefte ik het nog niet, maar de tuin van mijn grootvader was een schatkamer voor de vrolijk “fladderende juweeltjes” zoals ik ze graag noem. Een ander troetelnaampje dat ik graag gebruik, is “schoonheidsprinsesjes”. Gewapend met een schepnet en een glazen bokaal ging ik vaak op vlinderjacht. Daarbij sneuvelden af en toe bloemen, maar dat trachtte ik dan vakkundig te verdoez...