Vrijwilliger in de kijker: Kurt Sannen

“Natuur is een kracht, geen bedreiging”

tekst & foto's: Karolien Van de Velde

Met zijn boerderij Het Bolhuis won Kurt Sannen dit jaar de Bio Award. Hij ontving deze prijs omdat hij met zijn project landbouw en natuur laat samenvloeien tot een economisch rendabel bedrijf. Daarvoor werkt hij nauw samen met Natuurpunt.

Wanneer is je passie voor natuur ontstaan?

Ik heb van kindsbeen af al een grote interesse in natuur. Toen ik zeventien was, werd ik daarom lid van de Belgische Natuur- en Vogelreservaten. Ik volgde in die periode ook een cursus natuurgids. Toen ik ging studeren, koos ik eveneens voor een richting die aansloot bij mijn interesse voor natuur, namelijk landbouwingenieur. Ook in mijn beroepsleven volgde ik mijn passie. In '95 startte ik bij Natuurreservaten, waar ik jaren diensthoofd Beleid was. Ik ben nog nauw betrokken geweest bij de fusiegesprekken met de Wielewaal in 2001. (die leidden tot de oprichting van Natuurpunt, noot van de redactie) Maar daarna volgde ik het dossier waar ik het meest mee bezig was: het gebiedsgerichte natuurbeleid. Toen ben ik bij de Vlaamse Landmaatschappij gaan werken voor het project Veraf, dat als doel had het belangrijkste gedeelte van het Vlaams Ecologisch Netwerk af te bakenen en dat is uiteindelijk ook gelukt.

Daarna werkte ik verschillende jaren op het kabinet van de minister van Leefmilieu rond natuur- en plattelandsbeleid. Ik legde toen de basis voor het plattelandsbeleid, wat toen nog niet bestond. We kochten onder meer het gebied de Merode (met onder meer het huidige Natuurpuntgebied Averbode Bos en Heide) aan en creëerden er een plattelandsproject rond. Met het project wilden we aantonen dat investeren in de natuur ook investeren is in de mensen. Dat zo'n investering ook zorgt voor economische ontwikkeling en streekontwikkeling. Terwijl in het verleden investeren in de natuur vaak betekende dat die natuur werd weggetrokken van de mensen. Tot op heden werk ik halftijds bij het Agentschap voor Natuur en Bos waar ik het eerste celhoofd gebiedsgericht natuurbeleid was en waar ik het project inzake de opmaak van instandhoudingsdoelstellingen heb geleid.

Hoe is Het Bolhuis ontstaan?

We kwamen hier wonen in 2001. We zochten al een tijd een gelegenheid om te kunnen boeren. Alleen was het voor ons toen niet mogelijk om al de gronden rond deze boerderij te kopen. Natuurpunt wilde dan weer graag de gronden kopen, maar dat was niet mogelijk omdat de boerderij erbij zat. Daarop beslisten we om de krachten te bundelen en de gebieden samen aan te kopen.

Met Het Bolhuis wil ik aantonen dat je op een duurzame manier kan samenwerken met Natuurpunt om een inkomen te verwerven. Ik wil bewijzen dat het kan: aan natuurbeheer doen en bedrijfseconomische landbouw. Al is het wel een groeiproces geweest. Ik startte er tien jaar geleden mee en besloot 2 jaar geleden om halftijds op de boerderij te gaan werken. We zijn ook overgeschakeld naar biologische landbouw en na amper 2 jaar hebben we de bioaward gewonnen. Als voorbeeldbedrijf dat biodiversiteit en landbouw niet tegenover elkaar moeten staan, maar samen kunnen gaan in een leefbaar, nieuw landbouwmodel.

Hoe werk je samen met Natuurpunt?

Ik werk als landbouwer voor Natuurpunt en voer natuurbeheeractiviteiten uit in diverse natuurgebieden van Natuurpunt: Dassenaarde, Demerbroeken, Vallei van de Zwarte Beek en Catselt. Inmiddels beheren we 85 ha natuurgebied, waaronder ook een aantal gebieden van het Agentschap voor Natuur en Bos. Sinds ik hier de laatste tien jaar aan natuurbeheer doe, zie ik dat de biodiversiteit stijgt. Zo verscheen er dit jaar bijvoorbeeld weer de eerste orchidee in Dassenaarde en het aantal overwinterende vogelsoorten stijgt. Maïsakkers zijn vervangen door graslanden die nu gecatalogeerd worden als kamgraslanden en zelfs glanshaverhooilanden. Op de mooiste percelen zijn soorten zoals de blauwe knoop, heidekartelblad, … serieus in aantal aan het toenemen, terwijl die vroeger maar marginaal aanwezig waren. Natuurbeheer werkt dus wel degelijk!

Het grote voordeel is dat Natuurpunt mij niet moet betalen. Ik betaal mezelf door hier een bedrijfseconomisch model uit te werken. Al vergt het wel wat creativiteit en ondernemerschap om een inkomen te verwerven. In de klassieke landbouw wordt nogal vaak gedacht dat als er beperkingen zijn vanuit natuurbeleid je de hand moet opsteken en als compensatie subsidies mag vragen. Terwijl ik die natuur als een kans zie i.p.v. een bedreiging. Zoals een judospeler de kracht van zijn tegenstander gebruikt om zelf heel krachtig te zijn.

Wat is volgens jou dan de kracht van de natuur?

We kunnen niet zonder en mensen zijn bereid daarvoor te betalen! Zo werk ik met Kempische roodbondrunderen, die het slechte natuurbeheergras kunnen omzetten in goede melk. Deze melk is het ideale krachtvoor voor mijn kalveren. Hierdoor kan ik op een goedkope manier smakelijk en duurzaam jong rundsvlees produceren met een zeer lage ecologische voetafdruk. We hebben een hele schare trouwe klanten die de kwaliteiten van ons product appreciëren. Door bij ons vlees te kopen investeren ze ook in natuur. Ze kopen niet alleen een lekker stukje biefstuk, maar ook een stukje natuur.

We hebben daarnaast een gastenverblijf op de hoeve en een woonwagen waar telkens 1 gezin kan logeren. Verder verhuur ik ook ezeltjes voor wandelingen in de omgeving. Dat draait goed. Mensen hebben nood aan natuur. Dat zie ik elke dag. Mensen uit stedelijke omgevingen komen hier tot rust. Ze zijn altijd zo verbaasd om de stilte hier te leren kennen. Ze zijn ook verwonderd over de rijkdom van de natuur. Dat dit nog bestaat in Vlaanderen!

Wat zijn de nadelen van te boeren in een natuurgebied?

Er zijn veel landbouwkundige handicaps. Ik mag niet mesten en ik mag maar op bepaalde tijdstippen begrazen. Verder mag ik maar maaien binnen bepaalde data, waardoor je veel minder hoogwaardig hooi kan oogsten. Er mogen uiteraard geen pesticiden gebruikt worden. Qua begrazingsdichtheid zit ik maar aan een grootheid vee-eenheid (1 koe) per 2 ha. Dat is heel weinig als je weet dat je in de klassieke landbouw 2 GVE per ha tot 4 GVE per ha mag begrazen.

Maar er zijn natuurlijk ook voordelen, en die wegen op tegen de nadelen Ik hoop daarom dat ik mijn verhaal verder kan verspreiden binnen de landbouwsector. Door de Bio Award kreeg ik heel wat publiciteit en stond ik ook in verschillende landbouwtijdschriften. Ik ben blij dat ik andere landbouwers duidelijk kan maken dat natuur geen bedreiging is, maar een kans. Het heeft me altijd gestoord dat die 2 sectoren zo tegenover elkaar staan terwijl we allemaal in hetzelfde gebied actief zijn en met elkaar moeten kunnen leven. We mogen niet blind zijn voor de invloed van de intensifiëring van de landbouw op de biodiversiteit. Maar we moeten ook aandacht hebben voor de desastreuze situatie van de landbouwers op dit moment. Als je weet dat het aantal landbouwers op 25 jaar tijd met 50 procent is gedaald, zou ik landbouwers op de rode lijst zetten met bedreigde soorten. Daar moeten we toch eens bij stilstaan want we hebben tenslotte allemaal voeding nodig. En de impact op het landschap is echt enorm want de helft van ons grondgebied wordt beheerd door landbouwers. De kans die daar ligt om natuur te realiseren is enorm groot. Ik hoop en geloof dat we zo heel wat natuur kunnen creëren.

Staan landbouwers open voor jouw nieuwe landbouwmodel?

Dat is een beetje dubbel. Enerzijds heb je grootschalige landbouw gericht op export en massaprodcuten voor de wereldmarkt. Die landbouwers zijn weinig geïnteresseerd in natuur. Maar daarnaast is er een groeiende groep landbouwers die beseffen dat de toekomst van economisch gerichte landbouw voor de wereldmarkt twijfelachtig en beperkt is. Zij moeten inzien dat ze door diensten aan te bieden aan de maatschappij, zoals groene diensten, ook een inkomen kunnen verwerven. Op voorwaarde dat ze het op een slimme manier aanpakken en zich niet enkel afhankelijk stellen van subsidies als bron van inkomsten.

Wat zijn je toekomstdromen?

Een van de grote uitdagingen voor de toekomst is hoe we meer natuur kunnen realiseren met hetzelfde budget. Eigenlijk zoals ik doe in mijn bedrijf. Ik beheer 85 ha natuur gratis. Dat is geld waarmee je ergens anders 85 ha kunt beheren voor dezelfde prijs. En dat wordt betaald door de mensen die mijn vlees kopen, hier op vakantie komen en deels ook door landbouwsubsidies. Van een compleet andere financieringsbron wordt hier dus het natuurbeheer betaald.

Ik hoop op termijn voltijds op mijn boerderij aan de slag te kunnen gaan. Niet alleen door te groeien als bedrijf, maar ook door te functioneren als een soort modelboerderij. Om aan te tonen binnen de landbouwsector dat het samengaan van natuur en landbouw kansen biedt en dat het geen bedreiging hoeft te zijn. Pas als ik dat verhaal kan brengen, heeft mijn landbouwproject een meerwaarde.

Nu werk je nog halftijds bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Is dat makkelijk te combineren met al je werk op de boerderij?

De realiteit is dat ik 40 uur of zelfs meer werk op de boerderij en dan nog eens een halftijdse job doe. Maar ik vind het niet erg. Ik doe het doodgraag. Ik ben nergens liever dan thuis tussen de beesten en in de natuur. Maar het kan inderdaad soms zwaar zijn, vooral in de winter is er veel werk. Gelukkig kan ik sinds vorig jaar een beroep doen op stagiairs uit de opleiding biolandbouw.

Je werkt als landbouwer samen met Natuurpunt, maar ben je ook in je vrije tijd nog actief binnen Natuurpunt?

Ik ben nog vrijwilliger bij Natuurpunt, maar ik ben het nu een beetje aan het afbouwen omdat ik professioneel al zoveel met natuurbeheer bezig ben. In mijn vrije tijd wil ik graag eens iets anders doen. Maar de lokale afdeling weet dat ze nog altijd op mij en mijn gezin kan rekenen als er iets georganiseerd moet worden. Ik help nog wel mee tijdens beheerdagen en dan mogen ze ook mijn materiaal gebruiken. Vroeger heb ik het werkfolkweekend uit de grond gestampt. Een natuurbeheerweekend in het natuurgebied Dassenaarde, dat hard werken combineert met leuke activiteiten zoals een folkfestival en een groot kampvuur. Die maken dat het geen spartaanse bedoening is maar een bourgondische en soms bucolische festiviteit is.