Dossier Soortbescherming en Biodiversiteit

Naar aanleiding van de noodkreet die Natuurpunt sloeg over de Hamster, stelde Vlaams parlementslid Tine Eerlingen (NV.A) een vraag aan minister Schauvliege. Het antwoord van de minister was echter teleurstellend. De minister noemde de noodkreet wel “terecht”, en moest toegeven dat de Vlaamse overheid geen idee heeft van de status van de hamster in 2010 en 2011, maar kondigde niettemin geen enkel concreet initiatief inzake monitoring en inventarisatie aan. Ook inzake acties geraakte de minister niet verder dan een verwijzing naar een reeds lopend proces van VLM in verband met een nieuwe beheersovereenkomst en wat vage uitspraken over de evaluatie van het lopende proces. Voor Natuurpunt is dit ruim onder de lat. Ondanks herhaald aandringen bij het kabinet, kregen we tot nog toe geen enkel concreet antwoord op onze vragen. We dringen er nogmaals op om alle actoren bijeen te roepen, de krachten te bundelen en het reddingsplan voor de hamster terug op het spoor te zetten. Ondertussen reageerde de provincie Vlaams-Brabant alvast wél positief op deze oproep: de hamster is één van de koesterburen en zij willen er mee hun schouders onder zetten.

Verkeersinfrastructuren, verstedelijking, maar ook intensieve landbouw, delen het Europese landschap in steeds verder op. Fauna en flora raken hierdoor steeds verder geïsoleerd met mogelijk verwoestende gevolgen voor de biodiversiteit. Dit blijkt uit een nieuw rapport van het Europees Milieuagentschap (EEA) en het Zwitserse Federale Bureau voor het Milieu (FOEN) dat eerdere gelijklopende bevindingen bevestigt en wetenschappelijk onderbouwt. In tegenstelling tot andere Europese regio’s, scoort Vlaanderen uitermate slecht. Zelfs regio’s met een vergelijkbare bevolkingsdichtheid (bv. Nederland) doen het veel, maar dan ook véél beter. Ondanks de sterke uitgangspunten van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (RSV), heeft de Vlaamse overheid het verspreide bebouwingspatroon geen halt kunnen toeroepen. Integendeel. Het lakse vergunningen- en handhavingsbeleid werken de negatieve tendensen in het buitengebied enkel in de hand. En anderzijds ontbreekt het aan daadkrachtige (fiscale) instrumenten om bottum-up richting te geven aan een duurzaam ruimtelijk beleid. Natuurpunt en BBL sturen er op aan dat het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen hier het verschil zou maken.

Natuurpunt vindt het positief dat er eindelijk schot komt in de bestrijding van invasieve soorten. Deze bestrijding vraagt dan ook een grootschalige aanpak met wetgevende en vrijwillige instrumenten. Recent hebben de verschillende koepelorganisaties binnen de tuinsector samen met minister Schauvliege de Gedragscode invasieve soorten in België ondertekend. Op die manier zullen 28 invasieve land- en waterplanten uit de handel teruggetrokken worden. Deze code berust op vrijwilligheid, sensibilisatie en vorming van de tuinsector. Reeds in 12 Europese landen zijn, op initiatief van de Europese Raad, dergelijke gedragscodes afgesloten, die een aanvulling vormen op bestaande of in ontwikkeling zijnde wetgeving rond invasieve soorten. De verspreiding van invasieve soorten is dan ook een van de 5 hoofdoorzaken (naast vb klimaatwijzigingen en habitatvernietiging) die de Europese Commissie aanhaalt voor het verlies van biodiversiteit. Eerder werkte Natuurpunt mee aan een positief minaraad-advies over het Ministerieel besluit rond het beheer van vier invasieve waterplanten.

Natuurpunt maakte via de Mina-Raad bezwaar tegen de voorgestelde rode lijst voor amfibieën en reptielen. Nazicht van deze lijst door de mensen van Hyla en Natuurpunt Studie toonde immers aan dat de lijst zwaar verouderd is (1996). Voor de meeste soorten was de voorgestelde status foutief. De raad adviseerde dan ook negatief en vroeg aan de minister om de lijst binnen de zes maanden te actualiseren. Het initiatief daartoe is reeds genomen. In de marge van dit advies werd in de raad een discussie gevoerd over de voorwaarden die in het soortenbesluit staan om een soortbeschermingsprogramma op te maken. Die voorwaarden blijken zo stringent dat ze de zoektocht naar goede oplossingen voor beschermde soorten (vb in de Haven van Antwerpen) blokkeren. De raad vraagt de minister dan ook om snel werk te maken van een evaluatie en eventuele bijsturing van het besluit. Natuurpunt hoopt dat de minister dit ter harte neemt en dit knelpunt snel oplost.

Een recente studie (gepubliceerd in Nature) van Canadese onderzoekers analyseerde langlopende grote experimenten rond biodiversiteit in Noord-Amerika en Europa. Daaruit blijkt dat er heel wat meer soorten dan eerder gedacht van belang zijn voor het instandhouden van de biodiversiteit, ook op lange termijn. Als bijvoorbeeld de milieuomstandigheden wijzigen, zijn net de 'minder belangrijke soorten' noodzakelijk voor het instandhouden van de biodiversiteit en het blijven voorzien in een bepaalde ecosysteemdienst. Gebieden die dus plaats bieden aan vele soorten, zoals natuurgebieden, zijn daarom uitermate belangrijk in het verzekeren van de noodzakelijke biologische diversiteit en het voorzien in ecosysteemdiensten.

De Europese Commissie maakte onlangs een studie (in het kader van The Economics of Ecosystems and Biodiversity) bekend, die aantoont dat maatregelen nemen om biodiversiteitsverlies te voorkomen veel goedkoper is dan achteraf dat verlies trachten te herstellen. Op basis van het herintroduceren van de Hamster in een streek in Duitsland werd een model opgemaakt dat de kosten analyseerde van de introductie en van de mogelijke herstelmaaregelen zonder introductie: 17,2 miljoen ipv 36,4 miljoen euro. Dat model is eveneens toepasbaar op andere situaties. Dergelijke studies zijn van groot belang om de beleidsmakers in de verschillende lidstaten erop te wijzen dat ze zo snel mogelijk de nodige proactieve stappen moeten zetten om het biodiversiteitsverlies in hun lidstaat te stoppen tegen 2020.

Bermen van wegen, kanalen en spoorwegen zijn van groot belang voor de versnipperde natuur in Vlaanderen. Niet alleen zijn het cruciale corridors, ze kunnen mits een goed beheer ook een leefgebied vormen voor een heleboel bijzondere dieren en planten. Gelukkig besteedt de overheid hier meer en meer aandacht aan. LNE publiceerde de eerste ‘Leidraad Natuutechniek’ die volledig gewijd is aan Ecologisch bermbeheer. Deze mooi uitgewerkte brochure biedt praktische richtlijnen en handvaten aan om het beheer van bermen op een ecologische en natuurtechnische manier te plannen en uit te voeren. Het gaat zowel in op de functies van een berm, de verschillende beheeropties en de wetgeving, als op de praktische uitvoering en de voor- en nadelen van verschillende types materiaal. Een aanrader voor al wie professioneel of vrijwillig bij het beheer van een wegberm betrokken is. De brochure kan gratis worden aangevraagd bij hava.kose@lne.vlaanderen.be en is op www.lne.be terug te vinden onder het thema ‘Milieu en Infrastructuur’. Dossier Bermen

De zeer recente update van de Internationale Rode Lijst voor vogels door Birdlife toont nog maar eens aan dat we de neerwaartse trend nog niet hebben kunnen keren: ongeveer 1253 van de 10.052 vogelsoorten is bedreigd (12,5%). Vergeleken met een jaar geleden is het aantal bedreigde soorten licht gestegen (in 2010 waren 1240 van de toen geregistreerde 10.027 vogelsoorten bedreigd). Lichtpuntje is dat er vorig jaar geen vogelsoort is uitgestorven. Ondanks de degelijke Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen en het aanduiden van Vogel- en Habitatrichtlijngebieden (Natura 2000), blijven habitats verloren gaan, neemt de versnippering toe en daalt de kwaliteit van de broed-, rust- en voedselplaatsen. Natuurpunt zet zich al jaren in om de habitats voor de Europees bedreigde Vogelrichtlijnsoorten binnen haar gebieden naar een gunstige staat van instandhouding te brengen. (Zie ook onze vele geslaagde Life-projecten binnen het Natura 2000-netwerk.) Daarnaast zijn we voortdurend in overleg met andere sectoren (zoals landbouw, industrie, jacht, recreatie) om in het dichtbevolkte Vlaanderen de verschillende ruimtelijke claims zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen en win-wins te creëren.

Tegen het einde van dit jaar wil de Europese Commissie een wetsvoorstel indienen om het vervolg van het Life+fonds (dat Europese biodiversiteitsprojecten ondersteunt) voor de meerjarenbegroting van 2014-2020 vast te leggen. Daarom werd een enquête gehouden onder de Europese stakeholders (burgers, overheden, bedrijven en NGO’s), waarvan de resultaten mee worden genomen in het wetsvoorstel. De meerderheid van de ondervraagden pleit voor het verderzetten van dit instrument, evenals voor een verhoging van het budget. Het relatief beperkte budget is dan ook de belangrijkste beperkende factor. Met 23 Life-projecten is Natuurpunt één van de koplopers in het werken rond Europees waardevolle natuurgebieden. Deze projecten vallen allen binnen het Natura 2000-netwerk en hebben als doel om de aanwezige bedreigde Europees beschermde natuur naar een gunstige staat van instandhouding te brengen en toegankelijk te maken voor het brede publiek. Natuurpunt zal dan ook via haar koepelorganisatie Birdlife er op toezien dat de Europese Commissie rekening houdt met de uitslag van haar eigen enquête. Klik hier voor het persbericht van de Europese Commissie Klik hier voor de Life-projecten van Natuurpunt

Groen! diende deze week in de Vlaamse commissie Leefmilieu een voorstel van resolutie in voor de opmaak van een actieplan voor het beschermen en behouden van de honingbij en wilde bijen in Vlaanderen. Bijen zijn essentieel voor de natuurlijke bestuiving van talloze gewassen, bloemen en planten (80% van de bestuivingen in de landbouw gebeurt door bijen). De economische waarde van bestuiving wordt in België geschat op € 343,8 miljoen en bestuiving door insecten is goed voor 10% van de toegevoegde waarde in de landbouwsector. Bijen vervullen dus een belangrijke economische en ecologische functie. Maar parasieten, pesticiden en een tekort aan bloemen zorgen ervoor dat deze soorten het steeds moeilijker hebben om te overleven. Natuurpunt is verheugd dat politici het belang van bijen onderkennen en hoopt dat ook de andere politieke partijen dit voorstel tot resolutie onderschrijven. Op die manier kan eindelijk werk gemaakt worden van een geïntegreerd plan voor de bescherming en het behoud van onze bijendiversiteit. Lees meer over het Bijenproject van Natuurpunt

In het internationaal jaar van de biodiversiteit werden in Nagoya ferme principes op papier gezet, maar op het terrein ging het heel wat minder: de aankoop van natuurgebieden zat in 2010 op een historisch dieptepunt. Zowel de overheid (ANB) als organisaties als Natuurpunt kopen terreinen aan en beheren ze, om zo actief bij te dragen aan een duurzaam behoud van de natuur. In het Vlaamse regeerakkoord werd de ambitie vooropgesteld om het aankoopritme van de vorige regering minstens voor te zetten en wordt een opwaartse trend beoogd. Tot op heden slaagt de Vlaamse regering er niet in om dit waar te maken: de trend is dalend, en in 2010 werd een historisch dieptepunt bereikt, een combinatie van dalende budgetten en stijgende grondprijzen. Als er niet bijgestuurd wordt, zal 2011 nog erger worden. Natuurpunt vraagt dan ook aan de regering om haar engagementen waar te maken en meer te investeren in duurzame en toegankelijke natuur.

Het is nu ook officieel: in navolging van de oproep van de biodiversiteitsconferentie van Nagoya, heeft de Algmene Vergadering van de VN heeft het decennium 2011-2020 uitgeroepen tot het ‘Decennium van de Biodiversiteit’. Die periode valt samen met de uitvoering van het ‘Strategic Plan for Biodiversity 2011-2020’ dat aangenomen is op de Biodiversiteitsconferentie in Nagoya. Hopelijk gebruiken onze politici dat Strategisch Plan nu ook een decennium lang als leidraad bij het beleid. Het voorziet onder andere in de afschaffing van alle subsidies die de biodiversiteit schade berokkenen, het beëindigen van de overbevissing en het duurzaam beheer van landbouwgronden en bossen. Strategic Plan for Biodiversity 2011-2020

Tijdens een plenaire zitting van de Algemene Vergadering van de VN, werd op 21 december de oprichting goedgekeurd van het Intergovernmental Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES). Dat onafhankelijk platform zal een gelijkaardige rol spelen als het IPCC dat doet op het vlak van klimaat. Het is de bedoeling alle relevante wetenschappelijke kennis te bundelen en er aanbevelingen uit te distilleren voor de beleidsmakers. Zie http://ipbes.net/

Op 14 december organiseert de dienst Leefmilieu en de IUCN ((International Union for the Conservation of Nature) in Brussel een afsluitingsevent van het internationaal jaar van de biodiversiteit. De resultaten van de recente biodiversiteitstop in Nagoya zullen er samen met de resultaten van de TEEBstudie ('The Economics of Ecosystems and Biodiversity') worden toegelicht met het oog op de nakende EU 2020-Strategie en de EU-biodiversiteitsstrategie post 2010. Het doel is om te onderzoeken hoe men nu van woorden tot daden kan komen. Daarom werd ook Natuurpunt gevraagd om op deze dag toe te lichten hoe wij samen met meer dan 90 bedrijven acties voor meer biodiversiteit hebben opgezet. Meer info Afsluitinginsevent Leefmilieu www.natuurpunt.be/bedrijven

De tiende biodiversiteitstop is nog maar achter de rug en de voorbereidingen voor de volgende top, in 2012, gaan al van start. Die voorbereidingen gebeuren door het COP (Conference of the Parties)-bureau, waarin voor elke regionale groep twee leden zetelen. De EU-lidstaten verkozen hiervoor unaniem Ines Verleye, het hoofd van de Belgische delegatie. Dat mag gezien worden als een blijk van appreciatie voor haar bijdrage aan het succes van Nagoya. We wensen Ines veel succes.

Dat ongeveer iedereen verrast was door het akkoord blijkt ook uit de communicatie. Het duurde zeer lang voor de teksten beschikbaar waren. Ondertussen staat ongeveer alles op de officiële website. In de teksten lezen we o.a. dat tegen 2020 alle landbouwgrond duurzaam moet geëxploiteerd worden, zodat de biodiversiteit behouden blijft. Tegen datzelfde jaar moet 10% van de oceanen beschermd zijn. Ambitieus, want momenteel is dat slechts 1 procent beschermd. Via het protocol van Nagoya krijgenontwikkelingslanden een instrument in handen om een deel van de inkomsten op te eisen die verdiend worden op basis van hun natuurlijke rijkdommen. Dat protocol treedt wel pas in werking als een minimum aantal landen het bekrachtigt. Een concreet plan om meer financiële middelen vrij te maken, is wel doorgeschoven naar 2012.

De conferentie in Nagoya was een succes. Er werd een akkoord bereikt over maar liefst 3 cruciale teksten: een biodiversiteitsstrategie 2011-2012, een princiepsakkoord over de financiering van natuurbescherming in ontwikkelingslanden en een akkoord over de vergoeding voor het commercieel gebruik van genetische rijkdom (het protocol van Nagoya). Gezien de belabberde situatie van de wereldwijde biodiversiteit komen die akkoorden geen dag te vroeg. Toch mag het een half wonder heten dat het zover kwam. Het internationaal overleg over milieu-thema’s zit al jaren in het slop, en ook nu verliepen de onderhandelingen tergend langzaam. Tot in de laatste rechte lijn zag het ernaar uit dat een aantal Latijns-Amerikaanse landen stokken in de wielen zouden steken, maar in het holst van de nacht werd een ultiem compromisvoorstel goedgekeurd. Dit succes geeft alleszins nieuwe hoop voor de klimaattop in Cancun. Persbericht Birdlife

Naast het obligate oppositiewerk ging opvallend veel aandacht van parlementairen en actoren naar het everzwijn. De Boerenbond focuste zijn voorstellen op everzwijn en houtduif, INBO hield een uitgebreid pleidooi voor “adaptive management” en ANB kondigde aan dat ze een nieuwe beleidsvisie voorbereidt die de komende maanden met de actoren zal worden teruggekoppeld. Natuurpunt kijkt uit naar dit initiatief en is bereid om er constructief aan mee te werken.

Dinsdag 26/10/10 hield de commissie leefmilieu van het Vlaams Parlement een hoorzitting over “de jacht en de problematiek van schade door vossen, ganzen, duiven en everzwijnen”. Aanleiding was de vraag van de jachtsector om de jacht op de vos te versoepelen, om vier redenen. Naast onze mening over de bescherming van pluimvee (zie boven), schoof Natuurpunt daar de stelling naar voren dat grondbroeders (die volgens de jachtsector bedreigd zijn door predatie van de vos) best beschermd worden via soorbeschermingsprogramma’s, waarin gebiedsgericht maatwerk kan worden geleverd naar habitat, beheer, etc... Als uit het onderbouwend onderzoek blijkt dat predatie een probleem is, dan kunnen in het programma daarvoor ook specifieke en gebiedsgerichte maatregelen worden voorzien. Alle onderzoek wijst immers uit dat generieke maatregelen geen zin hebben. Het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid maakte duidelijk dat jacht geen goede maatregel is voor de bestrijding van de lintworm. De enige échte reden voor de vraag van de jachtsector lijkt dan ook het effect op het aantal kleinwild. ANB concludeerde ons inziens dan ook terecht dat we met het huidige arsenaal aan mogelijkheden de problemen de baas kunnen.

Via het federale budget voor ontwikkelingssamenwerking injecteert ons land 10 miljoen euro in het REDD+ programma van de VN (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation in Developing Countries). Dat kondigde Joke Schauvliege eerder deze week aan in de marge van de biodiversiteitstop te Nagoya. Zo beklemtoont ons land dat het belang hecht aan dit mechanisme dat partijen financieel steunt die erin slagen om de emissies als gevolg van ontbossing te beperken. Ook met het oog op de komende klimaattop in Cancun later dit jaar, is dit volgens de minister een belangrijk gebaar. Intussen blijft het uitkijken naar de acties die de minister eerder deze maand aankondigde om de netto ontbossing in Vlaanderen op korte termijn om te buigen. Meer info over het REDD+ programma vind je . hier

Net als in Kopenhagen vragen de ontwikkelingslanden in Nagoya duidelijke financiële inspanningen van de rijkere landen. Tot nu toe zijn de EU-lidstaten daar niet op ingegaan. Daardoor dreigt het hele pakket van doelstellingen en maatregelen in het water te vallen, terwijl we die hard nodig hebben om het verlies aan biodiversiteit te stoppen. Volgens economisten zijn de economische voordelen van beschermde gebieden alleen al meer dan 500 keer de investering waard.“Als we deze investeringen niet doen, zou ons dat tegen 2050 7% van het mondiale BNP kosten. En dan hebben we het nog niet over conflicten over grondstofbronnen, vluchtelingen en politieke instabiliteit doordat ecosystemen in elkaar storten.” zegt Konstatin Kreiser van BirdLife in Nagoya. Om te vermijden dat deze top flopt, vraagt BirdLife eveneens dat de EU het ABS-protocol (Access and Benefit Sharing) deblokkeert. Dit protocol moet garanderen dat ontwikkelingslanden een correct deel kunnen krijgen van de winsten die bvb de farmaceutische sector maakt op basis van natuurlijke rijkdommen. Meer info: www.natuurpunt.be/nagoya BirdLife

Vlaams minister van leefmilieu Joke Schauvliege zat op 14 oktober de Europese leefmilieuraad voor, in het kader van het Belgische EU-voorzitterschap. Deze top was de laatste kans voor de internationale onderhandelingen in Nagoya en Cancun om het Europese standpunt over biodiversiteit en klimaat te bepalen. Het Belgisch voorzitterschap deed een aantal goede voorstellen, maar de resultaten zijn gemengd. In de aanloop naar de Biodiversiteitstop in Nagoya erkennen de leefmilieuministers de negatieve impact van de EU op de biodiversiteit wereldwijd via onze productie –en consumptiepatronen. De EU zal streven naar een vermindering van haar ecologische voetafdruk. De EU engageert zich ook voor de integratie van biodiversiteit in andere beleidsdomeinen, zoals landbouw, visserij, energiebeleid, toerisme, handel en ontwikkelingssamenwerking. Pijnpunt is dat de EU wel erkent dat een ambitieus akkoord niet bereikt zal worden zonder de nodige (financiële) ondersteuning, maar er niet in slaagt hierover een concreet engagement op tafel te leggen. Europa vertrekt bovendien met een zwakke CO2 emissiereductiedoelstelling naar de klimaattop in Cancun. Ons land gaf met een discussierapport over een hogere Europese emissiereductiedoelstelling nochtans een goede voorzet, maar kon hierover geen akkoord bereiken. Zie www.10groeneeisen.be, punten 1 (biodiversiteit) en 2 (klimaat)

De Europese Commissie organiseert een internet-consultatie over het nieuwe Europese biodiversiteitsbeleid na 2010. Het aantal reacties is voor de Commissie blijkbaar een belangrijke indicator voor het belang dat de burger aan biodiversiteit hecht. Volgens onze Europese koepelorganisaties is het meer dan de moeite waard om die met zoveel mogelijk in te vullen (en de ‘goede’ antwoorden te geven). Het is een redelijk lange vragenlijst, invullen kost 10-15 minuten. De deadline is 22 oktober. 1. Klik hier 2. Negeer het onderscheid tussen “ citizen” en “ organisation” en klik direct door naar "view the questionnaire" 3. Vul de vragenlijst in (je kunt kiezen uit 6 talen: EN, DE, FR, ES, PL, IT). Let op: je kunt geen gedeeltelijke antwoorden opslaan en de pagina stopt er na 90 minuten mee. Wie zich wil laten inspireren door onze antwoorden kan hier een kijkje nemen.

Vossen zijn na een lange periode van bijna afwezigheid in Vlaanderen helemaal terug van weggeweest en laten zich regelmatig zien in de buurt van de mens. Vossen behoren tot onze inheemse fauna en vormen een belangrijke schakel in het ecosysteem. Het zijn echte voedselopportunisten: ze eten wat het gemakkelijkst te vinden of te vangen is. Daarbij komen ze ook in kippenhokken terecht - die slachtpartijen leiden ertoe dat de vos op weinig sympathie kan rekenen. Een veelgehoorde reactie is dat de vos extra bejaagd moet worden. Een intensieve bejaging of bestrijding biedt echter geen oplossing. Wanneer sterfte binnen de vossenpopulatie toeneemt (door bijvoorbeeld afschot), neemt ook de voortplanting toe. Wanneer een vos sterft, komt er een territorium vrij voor een meestal jongere vos. Vogelbescherming Vlaanderen en Natuurpunt slaan de handen in elkaar en voeren zowel online als op papier een petitie voor een doelmatige aanpak voor het voorkomen van schade aangericht door vossen. Preventie (door goede kippenhokken) moet daarbij het uitgangspunt zijn. Deze petitie zal op het meest geschikte moment overhandigd worden aan Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege. . Onderteken de petitie nu

Bijen verdwijnen massaal en dat zou wel eens verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor onze voedselvoorziening. Panorama (Canvas) zoomde zondagavond dieper in op dit probleem. De onthutsende reportage toont nog maar eens aan dat de grootschalige landbouw én het gebruik van nieuwe generaties pesticiden zoals Neonicotinoïden aan de basis liggen van deze bijensterfte. De reportage kan je hier herbekijken. Met het project ‘Landschap zonder bijen of bijzonder landschap?’ zal Natuurpunt de volgende 2 jaar gerichte acties ondernemen om meer ruimte te creëren voor bijen.

Vandaag 22 september houdt de Algemene Vergadering van de VN een ‘high level meeting’ over biodiversiteit. Er wordt onder andere bekeken hoe de verschillende Rio-verdragen (Het klimaatverdrag, het biodiversiteitsverdrag en het Verdrag over de strijd tegen verwoestijning) elkaar kunnen versterken. In de voorbereidende tekst drukt de Secretaris-Generaal ook de hoop uit dat ‘de vergadering aan staats- en regeringsleiders en aan de VN de mogelijkheid zal bieden om de nodige steun te voorzien voor een krachtig en gecoördineerd wereldwijd antwoord op deze biodiversiteitsuitdagingen.'

De Europese Biodiversiteitsconferentie in Gent kon uitpakken met een primeur: het laatste TEEB-rapport werd er gelanceerd. Uit dit rapport blijkt duidelijk dat gemeenten en steden direct afhankelijk zijn van de biodiversiteit. Lokale overheden kunnen bovendien lucratieve zaken doen door te investeren in natuur en groene infrastructuur. Dit rapport is een soort handleiding voor lokale beleidsmakers. Aan de hand van talrijke voorbeelden uit de hele wereld wordt geïllustreerd hoe investeren in biodiversiteit een hefboom kan vormen voor economische groei en het welzijn van de bevolking. www.teebweb.org

Op 8 en 9 september organiseerde Vlaams minister van leefmilieu, natuur en cultuur Joke Schauvliege in Gent de conferentie:“Biodiversity post-2010 - biodiversity in a changing world”. Naast de officiële lancering van het TEEB 2 rapport (zie verder in deze flits), was het ook uitkijken naar de “Message from Ghent”, de politieke boodschap die de minister naar de CBD conferentie in Nagoya zal brengen. In de “Message from Ghent” benadrukte de minister onder ander het belang van: • Integratie van biodiversiteit in andere beleidsdomeinen; • Het verhogen van financiële middelen voor biodiversiteit (“investeren in biodiversiteit is geen luxe”); • De Europese impact op biodiversiteit wereldwijd aanpakken. Hoopvol is het feit dat de “Message from Ghent” erkent dat er meer middelen gemobiliseerd moeten worden voor ontwikkelingslanden om de biodiversiteit te beschermen en duurzaam te gebruiken. Dat is immers dé kritische factor voor Nagoya. Het Belgisch voorzitterschap zal echter nog stevig aan de kar moeten trekken om hierover een eensgezind Europees standpunt te bereiken om op die manier de biodiversiteitcrisis een halt toe te roepen. Afwachten of dat lukt op de leefmilieuraad van 14 oktober. Klik hier voor de tekst van de message from Ghent

Aan de vooravond van de grote Europese conferentie rond biodiversiteit in Gent overhandigde de Vlaamse fractie van Groen! haar Vlaams reddingsplan voor onze biodiversiteit aan minister Schauvliege. Groen! vraagt extra aandacht voor 5 belangrijke impulsen: meer ruimte voor biodiversiteit, een billijke vergoeding voor ecologische diensten, ruimte voor een groen Vlaams netwerk, meer bescherming van de meest kwetsbare soorten en meer biodiversiteit op lokaal niveau. Lees het reddingsplan . hier

Terwijl u deze flits leest, is de biodiversiteitsconferentie die Vlaanderen in het kader van het Europees voorzitterschap organiseert, in volle gang. In Gent wordt een langverwachte studie publiek gemaakt over het lokale belang van ecosystemen en natuurbescherming: The economics of ecosystems and biodiversity – report for Local/Regional Policy & Public Management. Maar met minstens evenveel verwachting kijkt Natuurpunt uit naar de ‘Declaration of Ghent’ - een beleidsboodschap voor de 10de Conferentie der Partijen van de Conventie voor Biodiversiteit, die plaatsvindt in oktober 2010 in Nagoya in Japan. Natuurpunt krijgt in Gent de gelegenheid om te tonen hoe wij met andere actoren samenwerken om natuur te beschermen. We besteden onder andere aandacht aan onze samenwerking met gemeentes en met bedrijven, meerbepaald met het energiebedrijf Linea Trovata.

De vos dreigt weer het slachtoffer te worden van zijn reputatie: in juli stuurde minister Schauvliege alle gemeenten een brief waarin ze aankondigde om meer mogelijkheden tot bestrijding van vossen te willen voorzien om de schade aan neerhofdieren te kunnen tegengaan. In reactie hierop stuurden Natuurpunt en Vogelbescherming Vlaanderen gezamenlijk ook een brief, om de gemeenten erop te wijzen dat enkel een betere bescherming van de kippen & co een échte oplossing biedt voor dit probleem. De daad bij het woord voegend, werken we ook hard aan een brochure voor de kippenhouders met concrete tips. Verdere streken zullen volgen.

In het vossendebat wordt het stilaan de vraag wie er wordt opgejaagd. Na een door de jagerslobby opgezette campagne, schreef minister Schauvliege een brief naar alle gemeenten (!) waarin ze aankondigt om meer mogelijkheden tot bestrijding van vossen te willen voorzien – om de schade aan neerhofdieren te kunnen tegengaan. Natuurpunt hoopt nog altijd dat het natuurbeleid niet op individuele klachten wordt gebaseerd, maar op feiten en onderzoek. Zoals bvb deze: in Groot-Brittannië is de problematiek van vossen in verstedelijkt gebied al lang gekend. De meeste gemeenten zijn ondertussen gestopt met pogingen tot bestrijding omdat ze ineffectief en inefficiënt zijn (en omdat er geen draagvlak voor is). Preventie van schade blijkt de beste methode. Onderzoek in Vlaanderen en Brussel wijst in dezelfde richting. Natuurpunt vraagt dan ook aan minister Schauvliege dat ze zich niet laat opjagen: bijkomende bestrijding van vossen zal het neerhofprobleem niet oplossen - goede informatie over bvb vosveilige kippenhokken daarentegen .... www.natuurpunt.be/vos

Op 11 juni werd in Zuid-Korea een vergaand akkoord afgesloten over de oprichting van het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) naar het model van het Intergovernmental Panel on Climate Change. Het IPBES wil net als haar tegenhanger voor klimaatsverandering een onafhankelijke instelling zijn die het wetenschappelijk onderzoek naar biodiversiteit en ecosysteemdiensten evalueert. Het wil een antwoord bieden op vragen als 'Hoe sterk gaat de biodiversiteit achteruit?' en 'Wat zijn de gevolgen voor de mens van het uitsterven van een bepaalde soort of de achteruitgang van een bepaald ecosysteem?'.

In dit jaar van de biodiversiteit stapelen de rapporten over het economisch belang van biodiversiteit zich op. UNEP (het milieuprogramma van de VN) berekende dat investeringen in bedreigde natuurgebieden miljarden dollars kan opbrengen. Een euro voor het natuurbehoud verdient zichzelf 3 tot 75 keer terug. Lees hier het volledige rapport. Een tweede UNEP-rapport dat vorige week verscheen beschrijft welke menselijke activiteiten de grootste impact hebben op milieu en natuur. Landbouw, voedselproductie en het gebruik van fossiele brandstoffen hebben de grootste milieu-impact.

Een dagelijkse dosis natuur is goed voor de fysieke en mentale gezondheid. Uit recent onderzoek blijkt dat mensen die een kwartiertje per dag gaan wandelen in een natuurlijke omgeving zich vitaler en gezonder voelen. Dit gevoel krijg je bovenop de extra fysieke beweging en de sociale contacten. Onderzoeker Richard Ryan noemt natuur dan ook “brandstof voor de ziel”. Investeren in natuur kan dan ook een belangrijke besparing opleveren voor de gezondheidszorgkosten.

In oktober wordt een grote biodiversiteitsconferentie gehouden in het Japanse Nagoya. Zoals gebruikelijk bij internationale bijeenkomsten wordt in de maanden ervoor al druk overleg gepleegd. In mei kwamen meer dan 900 vertegenwoordigers bijeen in het Keniaanse Nairobi. Net als bij de klimaatonderhandelingen is de kloof tussen noord en zuid zeer diep. Zowel over de doelstellingen, als over de manier om die doelstellingen te bereiken, als over de financiering van de plannen bestaat onenigheid. Er zal in de komende zomermaanden nog druk moeten onderhandeld worden om in Nagoya tot een nieuw actieplan te komen.

De Europese Commissie is begonnen met de voorbereiding van de post 2010 biodiversiteitstrategie: een pakket aan maatregelen en acties die ervoor moeten zorgen dat de doelstelling om het verlies aan biodiversiteit tegen 2020 te stoppen en waar mogelijk te herstellen, wél gehaald worden. Het voorstel van de commissie focust op zes subdoelstellingen: integratie en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen (focus landbouw), overexploitatie (focus visserij), versnippering en groene infrastructuur, invasieve soorten, natuurbescherming en bijdragen aan de globale biodiversiteit. De komende weken start hierover een consultatie. Meer info op Birdlife.org

Naar aanleiding van de internationale dag van de Biodiversiteit publiceerde onze koepelorganisatie BirdLife het rapport ‘2010 – Turning or breaking point for Europe’s wildlife? ’. Het rapport vertrekt vanuit de vaststelling dat de ‘Countdown 2010’ doelstellingen (= achteruitgang biodiversiteit stoppen tegen 2010) nergens gehaald zijn. Tegelijkertijd wijst de studie er op dat beschermingsmaatregelen, zoals het uitvoeren van soortbeschermingsplannen, hoopvolle resultaten opleveren. De aanbevelingen vloeien er logisch uit voort: -Zorg voor een correcte implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn en duid mariene beschermde gebieden aan. -Besteed bij de hervorming van het landbouwbeleid, het visserijbeleid en het regio-beleid veel aandacht aan biodiversiteit. -Voorzie de nodige middelen -Monitor de effecten van maatregelen Het rapport suggereert ook om de impact op biodiversiteit in rekening te brengen bij labelling en openbare aanbestedingen. Lees hier het volledige persbericht van Birdlife.

De internationale dag van de biodiversiteit op 22 mei 2010 ging niet onopgemerkt voorbij. Dit weekend gingen duizenden Natuurpuntvrijwilligers op pad om minstens 2010 verschillende soorten waar te nemen. Deze doelstelling werd ruim gehaald. Uiteindelijk werden meer dan 3.000 verschillende soorten gemeld op de website www.waarnemingen.be. Jammer genoeg is dit succes niet representatief voor de gezondheid van onze biodiversiteit. Daarom vraagt Natuurpunt dat de overheid een sterker biodiversiteitbeleid voert en meer ondersteuning biedt voor de vrijwilligers die de biodiversiteit in kaart brengen. Lees hier het volledige persbericht.

Maandag maakte het secretariaat van het Biodiversiteitsverdrag het derde “Global Biodiversity Outlook” publiek. Het rapport schetst een grimmig beeld: de biodiversiteit gaat nog altijd in een angstaanjagend tempo achteruit. Op het vlak van habitatbescherming is er enige vooruitgang geboekt, maar de draagkracht van ecosystemen erodeert steeds verder zodat heel wat ecosysteemdiensten (als het leveren van grondstoffen en de bescherming tegen rampen) in het gedrang komen.

Het parlement van de Raad van Europa, het congres van lokale en regionale overheden, en de koepel van internationale NGO's ondertekenden samen een declaratie 'Working together for biodiversity'.

De Europese Commissie heeft een Eurobarometer-enquête bekendgemaakt waaruit blijkt dat veel Europeanen niet begrijpen wat onder biodiversiteit wordt verstaan, en dat ze het gevoel hebben niet goed geïnformeerd te zijn over het verlies aan biodiversiteit. Precies deze week is de Commissie een campagne gestart om het publiek beter te informeren over het belang van biodiversiteit en over de gevaren van biodiversiteitsverlies in de EU. Zie www.verbondendoorleven.eu

De verdragspartijen van het CITES Verdrag (Conventie over de internationale handel in bedreigde soorten, www.cites.org) kwamen van 13 tot 25 maart bijeen in Doha, Qatar. Mariene dossiers stonden hoog op de agenda. Illegale visvangst en onbedoelde bijvangst leiden ertoe dat steeds meer soorten bedreigd zijn. Er werd algemeen verwacht dat men in Doha maatregelen zou nemen, maar de eindresultaten van de top zijn zeer bedroevend. Visserijlanden kelderden achtereenvolgens voorstellen voor de bescherming van blauwvintonijnen, koralen en verschillende haaiensoorten. Alleen voor landdieren als tijgers en neushoorns werden wel stappen vooruit gezet. Meer info

Op 27 maart keurde de Algemene Vergadering van Natuurpunt unaniem een motie goed waarin werd gevraagd om al het mogelijke te doen om de inmiddels volledig achterhaalde wetgeving rond de verdelgingsplicht van distels te laten wijzigen. Natuurpunt zal dit punt dan ook terug op de politieke agenda proberen te zetten - en u kan daarbij helpen. We vragen al onze afdelingen, beheerteams, studiewerkgroepen en medewerkers om de bevoegde minister Schauvliege en de Vlaamse minister-president Peeters per brief op te roepen om dringend de nodige initiatieven te nemen ter afschaffing van de distelverdelingsplicht. Klik hier voor een modelbrief aan kabinet.schauvliege@vlaanderen.be en kabinet.peeters@vlaanderen.be.

Maandag hakte de Raad van milieuministers de knoop door over de Europese biodiversiteitsdoelstelling voor 2020. Die luidt als volgt: "halting the loss of biodiversity and the degradation of ecosystem services in the EU by 2020, and restoring them in so far as feasible, while stepping up the EU contribution to averting global biodiversity loss". (Klik hiervoor de volledige beslissing) Daarmee sluit de Raad zich tot onze grote tevredenheid aan bij de meest ambitieuze van de 4 opties die de Commissie in januari voorgesteld had. Tegen eind dit jaar moet er een strategie op tafel liggen om die doelstelling te halen.

In een mededeling van 19 januari (zie ook beleidsflits nr. 248) stelde de Europese Commissie 4 mogelijke biodiversiteitsdoelstellingen voor. De ene al ambitieuzer dan de andere. Ondertussen is een eerste fase van consultatie achter de rug. In een gezamenlijke brief met WWF en andere natuurverenigingen vragen we onze milieuministers om te gaan voor een optie 4+. Die kan als volgt luiden “Halt the loss of biodiversity and ecosystem functionality and resilience in the EU by 2020, make significant progress in their restoration and substantially increase the EU’s contribution to averting global biodiversity loss. The European species and habitats of special conservation interest should reach a favorable conservation status by 2020.” Jammer genoeg duiken er nu evenwel voorbereidende teksten op waarin schijnbaar ambitieuze doelstellingen afgezwakt worden door toevoegingen van passages als 'insofar as possible'.

De nieuwe Europese Commissie heeft de zegen gekregen van het Europees Parlement, en is ook dadelijk in actie geschoten. Eén van de eerste agendapunten is het uitwerken van een toekomstvisie voor de Unie: de zogenaamde 2020 Strategie. Het is nu al duidelijk dat economie en economisch herstel de rode draad zal vormen voor dit document. Maar wij verwachten dat ook biodiversiteit en ecosysteemherstel de nodige aandacht krijgen. Onze Europese koepels namen hiervoor al contact met commissievoorzitter Barroso en Europees president Van Rompuy. [zie brief

Het Zweeds voorzitterschap organiseerde een High level meeting over Biodiversiteit en Klimaat. In de daaruit voortvloeiende ‘Conclusies van Strömstad’ staat o.a. ‘Managing biological diversity is a matter of survival for all humanity, a prerequisite for human well-being and a basis for development. However, since a great number of the world’s poor are more directly dependent on ecosystem services, they are more vulnerable to erosion of biological diversity.’ En ‘The impact of European consumption on global biodiversity needs to be addressed.’ Jammer genoeg is daarvan niet veel meer terug te vinden in de eigenlijke (ontwerp)raadsconclusies. En alleen die hebben juridische waarde.

Een Koninklijk Besluit van 16 juli 2009 bepaalt welke zoogdieren mogen gehouden worden (vb een hond, kat of fret. Maar ook de wangzakeekhoorn, huisrund en Degoe). Die zogenaamde positieflijst was al eens ingevoerd in 2002, maar werd nadien in 2009 vernietigd door de Raad van State. De nieuwe lijst is gelijk aan de oude, maar in het nieuwe besluit is voorzien dat de minister onder bepaalde voorwaarden de lijst kan wijzigen.

Het nieuwe soortenbesluit dat na een lange lijdensweg op 15 mei is goedgekeurd door de regering, is op 13 augustus verschenen in het Belgisch Staatsblad. Op 1 september worden de bepalingen effectief van kracht. Het volledige document (inclusief 60 blz. toelichting en 20 blz. bijlagen) vind je op de website. Natuurpunt verwacht dat nu gewerkt wordt aan soortbeschermingsplannen en –maatregelen, aan de opmaak en goedkeuring van rode lijsten en aan een kritisch nazicht van de soortenbijlage. Daarnaast blijven wij de afschaffing eisen van de anachronistische wetgeving over o.m. de verdelging van distels.

Het concept prairietuin als een vorm van openbaar groen lijkt de laatste jaren in opmars. Prairietuinen zijn schrale beplantingen die bestaan uit grassen en planten die vooral voorkomen in de prairies van Noord-Amerika. Deze groenvorm heeft als groot voordeel dat ze erg onderhoudsvriendelijk is. En bovendien visueel aantrekkelijk, wintervast, zelfregulerend en een nectarbron voor insecten. Maar omdat gewerkt wordt met uitheemse soorten, zijn aan prairietuinen ook nadelen verbonden. In een verenigingsstandpunt pleiten we voor ecologisch en vlindervriendelijk openbaar groen met inheemse kruiden en struiken.

Naar aanleiding van de dag van de biodiversiteit organiseerden verschillende overheden en natuurverenigingen een gezamenlijke persconferentie over het probleem van invasieve exoten. Minister Magnette kondigde aan dat er eerstdaags een K.B. zal verschijnen om de import van 20 probleemsoorten aan banden te leggen. De lijst met verboden soorten zal geregeld aangepast worden aan nieuwe inzichten. Minister Crevits ging in op de mogelijkheden van het nieuwe soortenbesluit. Meer informatie over invasieve soorten op onze website.

Van 26 tot 28 april 2009 organiseerde de Europese Commissie in Athene een meeting over het biodiversiteitbeleid na 2010. De aanwezigheid van commissievoorzitter Barroso onderstreepte het belang van de vergadering. In een verklaring werd opgeroepen om het biodiversiteitbeleid te versterken en te verbreden. De conferentie kan zeker beschouwd worden als een ‘statement’ van de Commissie die biodiversiteitbeleid blijft beschouwen als Europese prioriteit (naast/na het klimaatbeleid). Voor een persoonlijk verslag zie onze website .

De Vlaamse regering werkt koortsachtig aan de definitieve versie van een nieuw soortenbesluit om zeldzame planten en dieren te beschermen. Natuurpunt hoopt op een krachtdadig besluit dat alle bedreigde soorten effectief beschermt en verspreiding van pestsoorten vooral via preventie en correcte informatie beperkt. Voor het ganse persbericht, kijk op onze website .

In antwoord op een vraag van Vera Dua heeft minister Hilde Crevits er in de commissie van het Vlaams parlement geen twijfel over laten bestaan “dat ik vandaag niet overweeg voor te stellen om de populatie van aalscholvers in Vlaanderen door een algemene bestrijdingsregeling te laten reguleren.” De minister wijst er verder op dat er alternatieven zijn om problemen te vermijden: meer natuurlijke vijvers met voldoende schuilgelegenheid voor de vissen, lagere visdichtheden. Lees hier het volledige commissieverslag.

In Vlaanderen wordt de natuur steeds meer homogeen. Dat blijkt uit de brochure Natuurindicatoren 2008 van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). De voornaamste oorzaken van dit verlies aan biodiversiteit zijn nog altijd versnippering en vermesting. De klimaatverandering en uitheemse soorten worden een steeds groter probleem. De brochure is te vinden op de website van het INBO.

Om overproductie tegen te gaan voerde de EU in 1992 verplichte braaklegging in. In veel landen werden de braakgronden een belangrijk toevluchtsoord voor bedreigde soorten als veldleeuweriken, kleine trap en de keizerarend. Onlangs werd de verplichte braaklegging afgeschaft. Zonder aandacht voor de ecologische impact van die beslissing.

De Britse overheid kondigde vorige week maatregelen aan om het verlies op te vangen. Boeren die Europese subsidies ontvangen zouden een klein deel van hun land onbewerkt moeten laten, zodat er meer natuurlijke habitats kunnen ontstaan. Gronden die onder het Brits systeem van beheersovereenkomsten vallen zouden meegerekend worden om aan het vereiste percentage te komen. Klik hier en hier voor meer informatie.

In antwoord op een vraag van kamerlid Tinne Van der Straeten, antwoordde federaal milieu-minister Magnette dat hij maatregelen overweegt om de invoer en verkoop van planten als de grote waternavel, de waterteunisbloem of het parelvederkruid te beperken. Die invasieve exoten staan allemaal op een ‘zwarte lijst’.

In de voorbije maanden brachten de lokale Natuurpuntafdelingen in kaart wat de Vlaamse gemeenten doen voor het behoud van de natuur. Investeert de gemeente in natuurgebieden en speelbossen? Is er aandacht voor natuurwaarden langs trage wegen? Wordt er werk gemaakt van natuurlijk oeverherstel? Op dit moment hebben we gegevens uit net geen 200 gemeenten. Hier vind je de resultaten. De lijst kan doorlopend aangevuld en verbeterd worden. Dit gebeurt via de lokale Natuurpunt-afdelingen en de vertegenwoordigers van de milieubeweging in de lokale milieuraad. Die lokale vrijwilligers kunnen daarvoor contact opnemen met Steven.Vanholme@natuurpunt.be.

Uit de studie "The economics of ecosystems and biodiversity" (die werd voorgesteld op de VN Conventie over Biodiversiteit in Bonn) blijkt dat de kosten die het verlies van biodiversiteit met zich meebrengen oplopen tot maar liefst 78 miljard dollar per jaar. En net als bij de klimaatverandering zijn het de armsten op onze planeet die het meest te verliezen hebben. Enkele citaten van Pavan Sukhdev, hoofdauteur van het rapport: “We vinden het nog steeds moeilijk om de waarde van de natuur te schatten. Dat gebrek aan waardering is een onderliggende oorzaak van de afbraak van ecosystemen en het verlies aan biodiversiteit.” en “Armoede kan niet effectief bestreden worden als de ecosystemen worden aangetast.

Op de natuurindicatorenwebsite van het Natuurrapport staan nu ook cijfers van 2007. Enkele feiten: er is een recordoppervlakte natuurgebied erkend (met onder andere Averbode Bos en Heide), maar de nieuwe aankopen bos en natuur bleven ondermaats. De ledenaantallen van natuurverenigingen blijven groeien. Met de afbakening van VEN en IVON is geen vooruitgang geboekt. Kijk ook eens naar de “staat van instandhouding” van de Europese habitats en soorten.

22 mei is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot Internationale Dag van de Biodiversiteit. Het thema dit jaar is biodiversiteit en landbouw. Het is bekend dat veel moderne landbouwmethoden door schaalvergroting, overbemesting en pesticidengebruik nefast zijn voor veel planten en dieren. Maar landbouw kan anderzijds ook nog altijd een bijdrage leveren aan de biodiversiteit door zorg te dragen voor landschap en voor de dieren en planten die eigen zijn aan het agrarisch landschap. Vandaag gaat al veel geld naar landbouwers voor natuur- en milieumaatregelen (zgn. beheersovereenkomsten) en compensaties. Natuurpunt vraagt dat deze middelen meer doelgericht zouden ingezet worden. We pleiten voor een sterkere responsabilisering van de sector. Bijvoorbeeld door het afsluiten van natuurbehoudsovereenkomsten naar het voorbeeld van de milieubeleidsovereenkomsten met de industrie. En door de oprichting van agrarische natuurverenigingen waarin landbouwers gebiedsgericht samenwerken met natuurbeschermers.

De elf Vlaamse Opvangcentra voor Vogels en Wilde Dieren (VOC) hebben in 2007 opnieuw meer wilde dieren opgevangen dan het jaar voorheen. De kaap van 17.000 werd overschreden. Onder meer dank zij mediabelangstelling via tv-programma’s als ‘Dieren in nesten’. Maar het stijgend succes toont ook aan dat er in Vlaanderen een breed draagvlak is voor dieren- en vogelbescherming.

In onze ‘gemeentelijke biodiversiteitsbevraging’ zitten nu al gegevens uit meer dan 100 gemeenten. Ben jij lokale Natuurpunter en wil jij het biodiversiteitsbeleid van jouw gemeente onder de loep nemen, neem dan contact op met Steven.Vanholme@natuurpunt.be. Midden juni zetten we de resultaten van de bevraging op de website (deel ‘lokale biodiversiteit).

Alles wijst er op dat er de processierupsen ook dit jaar voor de nodige hinder zullen zorgen. De provincie Vlaams-Brabant verplicht haar inwoners om de aanwezigheid van processierupsen te melden en - binnen de bebouwde kom– te bestrijden. De provincie Antwerpen laat in een perscommuniqué weten dat het nog te vroeg om te bestrijden, dat er geen collectieve maatregelen worden opgelegd en dat er veel foutieve informatie verspreid wordt via de media. Zie ook onze website.

Natuurpunt Oost-Brabant maakt er werk van. Vorige week namen een 100-tal mensen deel aan een symposium over lokale actie voor biodiversiteit. Naast talrijke Natuurpunters waren er vertegenwoordigers van colleges van burgemeester en schepenen van zes gemeenten, toeristische en provinciale diensten.

De regering keurde het voorontwerp goed van het zogenaamde co-existentiedecreet. Dat regelt de teelt van genetische gemodificeerde organismen (GGO's). Door afstandsregels worden landbouwgewassen beschermd tegen besmetting vanuit velden met GGO's. De regering krijgt de mogelijkheid om per teelt specifieke teeltvoorwaarden op te leggen. En er is ook een schaderegeling voorzien.

Al ruim 40 afdelingen hebben de biodiversiteitsbevraging voor hun gemeente ingevuld. De afdelingen Maasmechelen en Kasterlee gebruikten de lijst als basis voor een gesprek met de milieu-ambtenaar. In Aalter zullen de vragen op de milieuraad besproken worden. En in jouw gemeente? Natuurpunters die toegang willen tot de online vragenlijst kunnen contact opnemen met Steven.Vanholme@natuurpunt.be.

De druk die de visserij uitoefent op vissoorten leidt tot evolutionaire veranderingen. Vissen groeien trager, zijn eerder geslachtsrijp, worden minder groot en spannen zich meer in om zich voort te planten. Dit heeft een negatief effect op de productie. Ook vermindert de diversiteit binnen de soort. Het visserijbeleid dat tot nu toe uitgaat van statische referentiepunten om bijvoorbeeld vangsten te quoteren zal hiermee rekening moeten houden. Dat concludeert een internationaal team van dertien Europese visserij-instituten, waaronder Wageningen IMARES, in een artikel in Science van 23 november.

De Mina-raad en de Hoge Raad voor Natuurbehoud hebben zich flink ingespannen om binnen een korte tijdspanne advies te geven over het voorontwerp soortenbesluit. Hopelijk komt dat besluit nog op tijd om de bever die zich gevestigd heeft in de Vlassenbroekse Polder te redden. Volgens bevestigde berichten hebben de rattenvangers reeds de instructie gekregen om het dier te vangen.

Het natuurrapport NARA 2007 werd gisteren voorgesteld. De uitkomst van deze tweejaarlijkse "state of the art" is weinig verrassend: ondanks inspanningen en het meer betrekken van doelgroepen, blijft de situatie zorgwekkend. De doelstelling - de achteruitgang van de biodiversiteit stoppen - is nog ver af. Versnippering en vermesting blijven de belangrijkste factoren. Nieuwe zorg is de klimaatwijziging en invasieve soorten. De kersverse administrateur-generaal van het INBO haastte zich om er op te wijzen dat Vlaanderen het toch niet zo slecht doet in vergelijking met andere regio's. Hij werd daarin bijgetreden door een hoopvolle minister.

We proberen momenteel in kaart te brengen wat de gemeentes doen voor het behoud van de biodiversiteit. Klik hier voor een overzicht van de vragen. Natuurpunters die toegang willen krijgen tot het online bevragingsformulier, kunnen contact opnemen met Steven.Vanholme@natuurpunt.be. Het is niet te bedoeling een ranking op te stellen, wel om goede voorbeelden te verzamelen. Over enkele weken krijgen de gemeentes een nieuwe samenwerkingsovereenkomst (milieuconvenant) voorgeschoteld. Daarin is zeker plaats voor biodiversiteitsprojecten.

Op 12 en 13 november organiseerde Portugal, momenteel voorzitter van de EU, een conferentie over 'Business and Biodiversity'. Daar werd besproken wat bedrijven kunnen doen om de biodiversiteit te beschermen. Europa denkt onder andere aan 'biodiversiteitscharters' met bedrijven. Ook voor Natuurpunt is dit een belangrijk thema. In de voorbije jaren hebben we o.a. charters gesloten met havenbedrijven. Een projectvoorstel voor 'meer natuur om je fabriek' werd door de Vlaamse administratie jammer genoeg niet gehonoreerd.

Er komt binnenkort een voorstel voor een algemeen soortenbeschermingsbesluit op de Vlaamse regeringstafel. We zullen niet nalaten om tijdens de informele informatieronde voorstellen voor verbetering te formuleren. Er is ook een regeling in de maak voor ganzenschade. Ook dat zullen we kritisch bekijken. Bovendien is dit dossier voor Natuurpunt alleen maar bespreekbaar als er ook iets gebeurt voor de bescherming van de poldergraslanden (een engagement dat de Vlaamse Regering reeds bij de afbakening van het buitengebied Kustpolders en Westhoek heeft aangegaan). In de afgelopen 20 jaar is er al 3.000 ha poldergrasland verloren waardoor de ganzen nu noodgedwongen meer op akkers gaan foerageren.

Spaanse (Catalaanse) natuurbehoudsverenigingen verzetten zicht tegen plannen van hun regering om terug "traditionele" vogelvangst met lijmstokken toe te laten. Ze vragen internationale steun met een petitie. Enkel de velden met een asterisk (*) zijn verplicht.

De paling heeft zich de laatste weken een paar keer in de actualiteit gewurmd. Groot nieuws was de vangst van een paling in de Zenne. Een hoopvol teken, maar niet voor de liefhebbers van paling in't groen... De paling uit onze sloten en rivieren is oneetbaar door pcb's en (zelfs) DDT. Bovendien zijn het er steeds minder. Omdat veel jonge palingen (glasaaltjes) in de Europese wateren worden gevangen om te worden geëxporteerd naar Oost-Azië, vroeg de Europese Unie om de soort op de CITES-lijst te plaatsen, naast het ivoor en de tijgervellen.

Een oud spook duikt weer op: het bouwen van een nieuwe megasluis op het Kanaal Bocholt-Herentals in Mol. Op die plaats liggen drie historische sluizen die een vlotte doortocht verhinderen. Een nieuwe sluis betekent evenwel een serieuze ingreep op natuur en landschap. Het kruispunt van de Kempische kanalen (met o.a. de natuurgebieden De Doel, De Maat en Buitengoor) is de belangrijkste hotspot in Vlaanderen voor onder meer libellen.

Minister Hilde Crevits antwoordde op parlementaire vragen over stierkikkers. De minister erkent het probleem en overweegt om een verkoopverbod in te voeren in Vlaanderen, als aanvulling op het bestaande Europees invoerverbod. Verder zal ze aan Raad voor Natuurbehoud een advies vragen over de bestrijding.

Vrijdag werd door het INBO (het vroeger Instituut voor Natuurbehoud) een nieuw boek voorgesteld over "Europees beschermde natuur in Vlaanderen en het Belgisch deel van de Noordzee" (ook te koop in de Natuurpuntwinkel voor 32,85 euro ledenprijs). Bij die gelegenheid werd verwezen naar de resultaten van de eerste rapportering naar Europa over de staat van instandhouding van de beschermde habitats en soorten. Amper 3 van de 49 habitattypes bevinden zich "in een gunstige staat van instandhouding" (de zandbanken en slikwadden voor onze kust en duinen met duindoor). Voor de soorten is de uitkomst iets minder dramatisch: van de 51 bijlagesoorten zijn er 14 met populaties in een gunstige staat van instandhouding. Het kabinet van de minister heeft te kennen gegeven op korte termijn werk te zullen maken van de instandhoudingsdoelstellingen.

Onze koepelorganisatie BirdLife actualiseerde naar aanleiding van de Wereldbiodiversiteitsdag de rode lijsten van bedreigde vogels. Meer dan 1200 vogelsoorten zijn met uitsterven bedreigd zijn. BirdLife dringt er op aan dat die soorten ook in de officiële IUCN- rode lijsten van bedreigde diersoorten zouden opgenomen worden.

Het Belgische Biodiversiteitsplatform organiseert naar aanleiding van de Biodiversiteitsdag een conferentie over 'Biodiversiteit en klimaatverandering'. Op 21 mei is er een bijeenkomst van wetenschappers, op 22 mei is er een publieksevenement. Meer info vind je hier terug. Op de stand van Natuurpunt hangt onder meer een poster over natuurlijke klimaatbuffers en over de natuurkalender.

Een dezer dagen wordt in Noord-Limburg de helikopter van stal gehaald om de processierupsen te besproeien met een biologisch gif. Men heeft blijkbaar gewacht op regen. Ook al heeft het product dan volgens experts weinig effect. De fietsers op het knooppuntennetwerk zullen worden afgeleid en alle dieren, vooral zwangere en paarden, moeten op stal blijven. Of het product ook werkt tegen de everzwijnenplaag is niet bekend. Op onze vraag wat de randvoorwaarden zijn die opgelegd werden door de administratie van natuur en bos is nog geen antwoord gekomen.

In Noord-Limburg wil de provincie de eikenprocessierupsen bestrijden met de helikopter. In totaal 11.000 ha bossen en dreven zouden dan worden besproeid met BtK, een verdelgingsmiddel dat dodelijk is voor alle vlinderrupsen. Zones waar bedreigde (dag)vlinders voorkomen, worden ontzien. De jaarlijks terugkerende processierupsenplaag is een tastbaar gevolg van de klimaatwijziging. Iedereen verwacht dat er nog meer van dergelijke plagen zullen volgen. De inzet van extreme middelen die meer kwaad doen dan goed (en bovendien weinig voorbeeldig zijn), brengt misschien wel even soelaas, maar is niet duurzaam. Er zal hoe dan ook moeten gezocht worden naar andere en meer beproefde bestrijdingsmethoden.

Op dinsdag 27 maart zijn in de Vallei van de Zwarte Beek in Koersel honderden Europees beschermde en zeer zeldzame beekprikken gedood bij ruimingswerken. Verantwoordelijk voor de ravage is de Watering "Het Schulens Broek". De Watering is overigens niet aan haar proefstuk toe. Enkele jaren geleden deed zich een gelijkaardig incident voor waarvoor proces verbaal werd opgesteld. Ook de Europese Commissie werd op de hoogte gebracht. In het parlement worden nu terecht opnieuw vragen gesteld over de rol en de zin van Polders en Wateringen in het integraal waterbeheer. Bijkomend pijnpunt is dat alle eigenaars en ook de terreinbeherende verenigingen verplicht worden om jaarlijks een speciale belasting te betalen ten behoeve van de Polder of de Watering.

BirdLife, onze Europese koepelorganisatie, stelde op 12 februari haar nieuwe brochure 'Wellbeing through wildlife in Europe' voor. Het is een samenvatting van een studie over de economische waarde van natuur, en over het monetair belang van natuurbescherming. In het voorwoord schrijft, José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie onder andere "Biodiversity is critical for the prosperity and quality of life of EU citizens". En: "We need to demonstrate through real-life experiences that wildlife benefits society. Respect for the diversity of life is enshrined in the EU Sustainable Development Strategy and should be recognised as a core European value."

Na zwart geld en illegaal wapentuig, kunnen nu ook verboden pesticiden ingeleverd worden. Uit wateronderzoek is immers gebleken dat er nog steeds DDT en andere moeilijk afbreekbare verdelgingsmidddelen gebruikt worden. Vandaar deze maatregel. Inleveren kan op de KGA-inzamelpunten van containerparken.

Op 11 januari keurden de hoofddierenartsen van de EU-lidstaten een voorstel van de Commissie goed om de invoer van wilde vogels te verbieden. Er bestaat reeds een tijdelijk verbod dat nu verlengd wordt tot 1 juli en dan definitief wordt. Het gaat jaarlijks om ongeveer 2 miljoen vogels. Natuurpunt is verheugd over deze beslissing. Met dank aan federaal milieuminister Tobback die de eis van de natuurbeweging steeds gesteund heeft.

Een studie in opdracht van de Europese Commissie toont aan dat we niet op schema zitten om het verlies van biodiversiteit te stoppen tegen 2010. De studie onderzocht verschillende scenario's van veranderingen in landgebruik, klimaatverandering, versnippering, stikstofdepositie, bosbouw. In alle scenario's zou de biodiversiteit tussen nu en 2030 verder afnemen.

In het landbouwrapport 2005 wordt ook beperkt aandacht besteed aan biodiversiteit. Een kwart van de vogels van de Rode Lijst zijn typische soorten van het landbouwlandschap. De meest kritische weidevogels zijn zo goed als verdwenen of zitten enkel nog in natuurgebieden. Minder kritische soorten doen het schijnbaar beter, maar hun toekomst is ook bedreigd door een te laag broedsucces. En het rapport eindigt met: "door het ontbreken van monitoringgegevens is er momenteel nauwelijks iets bekend over de natuurrealisaties en de ecologische effectiviteit van de Vlaamse beheerpakketten (lees: beheersovereenkomsten perceelsrandenbeheer, kleine landschapselementen, botanisch beheer en natuur). Tot nader order kan enkel het opnamesucces van de natuurgerichte beheerovereenkomsten beoordeeld worden op basis van oppervlaktedoelstellingen geformuleerd in het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling 2000-2006."

Vanaf vandaag is het voorzitterschap van de EU in handen van de Finnen. Er liggen een aantal belangrijke milieudossiers op tafel. Onze Europese koepelorganisatie BirdLife dringt vooral aan op de snelle realisatie van de beloftes en engagementen uit het EU Actieplan voor het stoppen van het biodiversiteitsverlies. Er moeten garanties komen dat zoveel mogelijk LIFE+-geld naar projecten met een duidelijke meerwaarde voor biodiversiteit gaat. Het aspect biodiversiteit moet meer aandacht krijgen in de Europese Mariene Strategie en er moet verder werk gemaakt worden van de uitvoering van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Lees hier de volledige BirdLife nota met 'Priorities of BirdLife international for the Finnish Presidency'.

Paul Tavernier van de vogelkliniek van de Faculteit Diergeneeskunde (Universiteit Gent) verzamelde gegevens over vergiftigingsgevallen sinds begin 2003. Alles samen ging het om 242 binnengebrachte dieren en 60 lokazen. Door de recente publiciteit en de meldpunten bij de overheid is het aantal binnengebrachte dieren het laatste jaar sterk toegenomen. Bij de helft van de inzendingen bleek er inderdaad sprake van moedwillige vergiftiging. De buizerd is het grootste slachtoffer, maar er zijn ook "bijvangsten" van blauwe kiekendief, rode wouw en de drie uilensoorten. De meest gebruikte gifstof is carbofuran, in verschillende vormen vrij verkrijgbaar in de betere tuinhandel. Wil je graag meer informatie, stuur ons dan een mail.

2010 komt dichterbij. Tegen dan moet de achteruitgang van de biodiversiteit gestopt zijn. De Europese Commissie heeft begrepen dat er een tandje bij moet gestoken worden en een uitgebreid actieplan gelanceerd dat ook de lidstaten bindt. Maar ook dit plan zal dode letter blijven als er geen financiële middelen zijn. Noch in het Life-fonds, nu Life+, noch in de structuurfondsen of het plattelandsbeleid is voldoende geld voorzien voor de verdere inrichting van de Natura 2000-gebieden. Op een studiedag georganiseerd door WWF werd de noodklok geluid.

Lokale Natuurpunters vonden afgelopen weken in het Molsterbos in Tongeren tientallen gifeieren. De Boswachter, het meldpunt van het Agentschap voor Natuur en Bos en het Natuurhulpcentrum werden verwittigd. Het is zoals bekend geen alleenstaand geval. Van Haspengouw tot de Vlaamse heuvels worden gifeieren gevonden alsof het Pasen is.

Formeel is het voorstel voor een "tijdelijke" heropening van de vinkenvangst nog niet van de baan. Het blijft op de agenda staan van de commissie leefmilieu. Recent werd nog een studie in opdracht van de vinkeniers ter informatie overgemaakt naar de parlementsleden. Daarin staat dat inteelt eenvoudig vermeden kan worden door in gevangenschap gekweekte dieren te ruilen. Vangen van vinken als tijdelijke maatregel om vers genetisch materiaal in de populatie te brengen levert weinig op.

De Europese Commissie nam vandaag een ambitieus actieplan aan met concrete maatregelen om het biodiversiteitsverlies te stoppen tegen 2010. Het korte maar krachtige plan heeft het onder andere over: de bescherming van de belangrijkste habitats, over de bescherming van de mariene biodiversiteit en over de noodzaak om de bestaande EU-fondsen te gebruiken. voor de financiering van het biodiversiteitsbeleid. Ook de impact van de klimaatverandering krijgt aandacht. Het plan bevat ook een tijdstabel voor de evaluatie van de vooruitgang. Lees de volledige mededeling hier (.pdf).

Maandag 22 mei is Internationale Dag van de Biodiversiteit. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek heeft een persbericht uitgebracht waarin de toestand in Vlaanderen geëvalueerd wordt. "De cijfers tonen aan dat er reeds veel inspanningen werden geleverd, maar dat om de 2010-doelstelling te halen het er op neer komt deze vol te houden en bovendien sterk op te drijven. Het toenemend aantal betrokkenen bij de zorg voor biodiversiteit is positief. Ook hier komt het er op neer vol te houden en de inspanningen op te drijven. Het is bovendien belangrijk om regelmatig na te gaan of die inspanningen de biodiversiteit echt ten goede komen."
Ook op federaal niveau wordt de Dag gevierd. Daarvoor kan je terecht in het Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen. Wel vooraf inschrijven.

De Vlaamse administratie evalueerde het pesticidendecreet. Uit de informatie van gemeenten blijkt dat het pesticidengebruik over de jaren 2002-2004 sterk is afgenomen. Anderzijds is ook gebleken dat het anders beheren van het openbaar domein niet evident is: het ging gepaard met een meerkost, zowel voor investeringen in nieuwe machines, voor het aanwerven van extra personeel (handenarbeid) als voor een andere inrichting van het openbaar domein. Pesticidenreductie en natuurvriendelijk bermbeheer zijn belangrijke thema's in ons memorandum voor de lokale verkiezing van 2006. Zie ook de nota 'Reductie pesticidengebruik in de Vlaamse gemeenten' van VELT. Daarin vind je tips en voorbeelden.

The World Conservation Union (IUCN) heeft 530 soorten toegevoegd aan de internationale rode lijst van bedreigde soorten. In totaal staan er nu al meer dan 7000 dieren en 8000 planten op de lijst. Habitatverlies door menselijke activiteiten, en de introductie van exoten zijn de belangrijkste oorzaken voor de steeds langere lijst. Ook de gevolgen van de klimaatverandering laten zich voelen. 'Vlaamse' soorten op de IUCN lijst zijn o.a. de kwartelkoning, de beekprik en de boomkikker. Meer informatie op de website van de IUCN.

Minister Peeters voorziet 100.000 euro extra voor het Instituut voor Natuur en Bos voor het blijvend ("recurrent") verzamelen en verwerken van inventarisatiegegevens. Zo kan het INBO versterkt worden als "kenniscentrum voor alles wat met biodiversteit te maken heeft". Natuurpunt is al lang vragende partij, onder meer voor correcte afspraken met het IN (nu INBO). Het leeuwendeel van de inventarisatiegegevens worden immers verzameld door vrijwilligers.

Vorige week adviseerde de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling over de Nationale Strategie inzake Biodiversiteit 2006-2016. Deze Nationale Strategie is een verplichting die voortvloeit uit het Verdrag inzake Biologische Diversiteit dat België in 1996 heeft bekrachtigd (art. 6). De doelstellingen van het Verdrag zijn: het behoud van de biologische diversiteit, het duurzame gebruik van de natuurlijke rijkdommen en de billijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit het gebruik van genetische rijkdommen.

Een grootschalig onderzoek door verschillende Britse natuurorganisaties wijst uit dat de biodiversiteit op bioboerderijen groter is dan op traditionele boerderijen. Op de biobedrijven zijn er 16 tot 62% meer vogels, 5 tot 48 % meer spinnen, 6 tot 75% meer vleermuizen en 74 tot 153 % meer planten. De diversiteit aan planten was ook groter: op de bioboerderijen zijn er 68 tot 105 %meer soorten planten. Hoofdreden is de afwezigheid van pesticiden en kunstmeststoffen. Een tweede doorslaggevende reden is de aanwezigheid van méér en langere hagen op de biobedrijven. De gegevens werden verzameld tussen 2000 en 2003 op 89 biograanbedrijven en vergeleken met de situatie op traditionele landbouwbedrijven in dezelfde streek. De volledige tekst van de studie kan je bekomen op eenvoudige vraag.

De Europese Commissie heeft België een laatste schriftelijke waarschuwing gegeven voor het uitblijven van concrete beschermingsmaatregelen voor de wilde hamster. Reeds sinds 1994 verplicht de Europese Habitatrichtlijn dat alle lidstaten alle vereiste maatregelen moeten nemen voor de instandhouding van de Hamster. Tien jaar later is de hamster in België nog steeds met uitsterven bedreigd, grotendeels ten gevolge van de intensivering van de akkerbouw. Europa stuurde al in 2004 een eerste waarschuwing gegeven. Daarop werd enkel vanuit Wallonië gereageerd. Het stilzwijgen van Vlaanderen wordt door Europa beschouwd als een flagrante weigering om te voldoen aan de bindende bepalingen van het Europese natuurbeleid. Natuurpunt roept de minister van leefmilieu dan ook op om dringend werk te maken van de concrete beschermingsmaatregelen die door Natuur.studie in een uitgebreid soortbeschermingsplan voor de hamster werden uitgewerkt.

Samen met vogelbescherming Vlaanderen, Natuurpunt en Geert Hoste zet JNM een "afkickcentrum voor vinkenvangers" op poten. Met de dyno2 (www.dyno2.be) trekken we de aandacht van de pendelaars. Als vinkenvangers verklede mensen worden onder handen genomen door verplegers van het afkickcentrum, die hen blootstellen aan vinkengeluidjes uit de dyno2 (om af te kicken), ze leren bloemschikken met vinkenkooitjes, krijgen speciale "anti-vinkenvangpatchkes" voor op hun arm, "vinken" duizend hokjes aan op een wit blad en trappen zich suf op de dyno2. Met een groot spandoek "afkickcentrum voor vinkenvangers" wordt het voor pendelaars en pers meteen duidelijk wat onze bedoeling is.

Afspraak maandag 25 april om 17.00u aan het Sint-Pietersstation in Gent. Allen daarheen, liefst verkleed en met de nodige accessoires (netjes, petten, overalls, regenlaarzen of verpleegsterspakjes). Fluitjes zijn ook altijd welkom! Laat je stem horen, toon mee aan dat natuur niet moet worden weggevangen en help mee om van de actie een daverend succes te maken, zodat ze het horen tot in Brussel!!!

Donderdag is in de bevoegde commissie van het Vlaams Parlement de bespreking begonnen van een voorstel van decreet voor de heropening van de vogelvangst. De indieners van CD&V en VLD willen dat terug vinken kunnen gevangen worden voor de vinkenzetting. Hiermee willen ze het verbod ongedaan maken dat in 2002 is ingevoerd onder druk van Europa en een arrest van de Raad van State. De andere meerderheidspartijen SP.A, SPIRIT en ook CD&V-kartelpartner N-VA hebben zich al tegen het voorstel van decreet uitgesproken. Maar ook in de fractie van CD&V is niet iedereen gelukkig met het voorstel, waaronder oud-minister Johan Sauwens en ondervoorzitster Kathy Berx. Van de oppositiepartijen is Groen! fel tegen en VB voor. Natuurpunt was aanwezig op de bespreking in het parlement en heeft gereageerd met een persbericht.
Hier de tekst van het voorstel van decreet.

Meer dan 200 Europese natuur en milieu-NGO's ondertekenden de EU Wild Bird Declaration. In die declaration roepen ze de EU op om tot een algemeen importverbod te komen voor in het wild gevangen vogels. Leefmilieuminister Bruno Tobback wil er alvast voor gaan. Vorige week zette hij de kwestie op de agenda van de Raad van de EU leefmilieuministers. We hopen nu dat de ondertekenaars uit de andere EU-landen erin slagen om ook hun ministers voor dit plan warm te maken. Wordt vervolgd.

Het KBIN heeft een mooie brochure klaar over biodiversiteit in België. Hierin worden wij - en hopelijk ook de beleidsverantwoordelijken - nog eens met de neus op de feiten gedrukt: een derde tot de helft van de soorten bedreigd is, hoofdzakelijk door toedoen van de mens. De grootste boosdoener is de versnippering. www.natuurwetenschappen.be/biodiversity.

Worldparrottrust, een vereniging opgericht voor de bescherming van papegaaien, heeft de natuurverenigingen opgeroepen om mee te ijveren voor een algemeen importverbod voor vogels in Europa. Iets dergelijks bestaat al in de Verenigde Staten en met het nodige succes. Natuurpunt ondersteunt de actie en heeft samen met de Waalse zuster Natagora en BirdLife Belgium de "European Union Wild Bird Declaration" ondertekend (http://www.worldparrottrust.org/trade/wildbirddec/wbdec.doc). Op het volgend overleg met federaal minister van leefmilieu Tobback zal dit dan ook aangekaart worden. Wie een persoonlijk steentje wil bijdragen, kan de petitie onderschrijven op de website http://www.worldparrottrust.org/trade/tradebenelux.htm.

Dieren zijn big business. De Convention on International Trade in Endangered Species (Cites), de VN-organisatie over handel in bedreigde planten- en diersoorten, probeert die handel te reguleren. Vorige week zochten de 166 aangesloten landen in Bangkok voor de dertiende keer een evenwicht tussen hun handelsbelangen en de belangen van het milieu. Zo is besloten dat zowel Namibië als Zuid-Afrika voortaan jaarlijks vijf zwarte neushoorns mag afschieten. Ook minder goed nieuws is dat Kenia in Bangkok bakzeil heeft gehaald. Het land vroeg om een moratorium van 20 jaar op de handel in ivoor zodat er op die manier maatregelen genomen konden worden om stropers effectiever aan te pakken. De Cites-landen besloten echter tot een verbod van slechts zes jaar. Positief is dat de handel op de raminboom aan strenge regels gebonden wordt. Ramin komt vooral voor in veenmoerasgebieden op de eilanden Borneo en Sumatra, het leefgebied van onder meer orang-oetans en Sumatraanse tijgers. Ook de handel in Irrawaddy-dolfijnen, waarvan er nog maar ongeveer duizend in het wild leven, wordt volledig verboden. De witte haai wordt eveneens volledig beschermd. De vraag van Japan om de handel in walvisproducten te versoepelen, werd door een meerderheid van de andere landen verworpen.

In Neerijse is een populatie vroedmeesterpadden bedreigd. Er bestaan plannen op de - illegaal gegraven - groeve terug dicht te gooien met afvalmateriaal. En dat onder het mom van natuurherstel. Het is een van de vele voorbeelden van hoe het er in Vlaanderen wordt omgesprongen met natuur en soortbescherming. Zelfs in natuurgebied kunnen soortbeschermingsmaatregelen blijkbaar niet afgedwongen worden. Natuurpunt schreef een brief aan alle betrokken partijen met de vraag dringend werk te maken van een constructieve oplossing. Het bestaande soortbeschermingsplan voor de vroedmeesterpad moet dringend uit de kast gehaald worden.

Zowel bij consumenten als bij natuurbeschermers leeft er veel twijfel rond het gebruik van gentechnologie in de landbouw. In Europa wensen heel wat zones ggo-vrij te blijven. Enkel zo kan immers een ggo-vrije landbouw gewaarborgd blijven. Voorlopig worden ggo-vrije zones echter niet officieel erkend. Daarom ijveren organisaties als Bond Beter Leefmilieu, Greenpeace en Vredeseilanden voor de legalisering van ggo-vrije zones. Begin juni wordt een persconferentie georganiseerd. Ook Natuurpunt schaart zich achter de eis.

Op 15 april heeft België het Cartagena Protocol inzake Bioveiligheid geratificeerd. De datum van inwerkingtreding voor België (90 dagen later) zal dus 14 juli 2004 zijn. Het Protocol bevat een aantal regels en procedures om de veiligheid te garanderen van grensoverschrijdende verplaatsing en gebruik van (bijna) alle GGO's die een nadelig effect kunnen hebben op de biodiversiteit of op de menselijke gezondheid. Een belangrijk principe is de 'advanced informed agreement'. Dit houdt in dat export alleen mag wanneer vooraf informatie verstrekt en toelating gegeven is. Het protocol bevat ook documentatievereisten voor de begeleidende documenten. Meer info op deze site.

De experts van de vijftien lidstaten van de Europese Unie zijn het woensdag niet eens geraakt over de toelating voor de invoer van de genetisch gemanipuleerde maïs. Aangezien de experts geen akkoord bereikten, moeten beide dossiers behandeld worden op ministrieel niveau. Als ook de ministers het niet eens geraken, is het uiteindelijk aan de Europese Commissie om een definitieve beslissing te nemen. De stemming van woensdag was zeer nipt. Een positieve beslissing zou een einde gemaakt hebben aan het moratorium dat de EU sinds 1999 handhaaft op de introductie van nieuwe GGO' s. We betreuren de houding van België dat het licht op groen wilde zetten voor de toelating van de GGO-maïs.

Het Duitse biotechbedrijf Bayer heeft in België een licentie-aanvraag ingediend voor de teelt en commercialisering van genetisch gemodificeerd koolzaad in heel Europa. De bioveiligheidsraad dient hier volgende week een advies over te geven. De uiteindelijke beslissing ligt bij de Ministers Van den Bossche en Demotte.
Afgelopen week publiceerde ACRE (wetenschappelijke adviesgroep van de Britse Regering) een advies waaruit blijkt dat genetisch gemanipuleerd koolzaad en suikerbieten het milieu kunnen schaden indien ze gecommercialiseerd worden. Deze aanbeveling van ACRE volgt op het grootste milieu-onderzoek dat tot op heden gevoerd is naar het effect van genetisch gemodificeerd koolzaad en suikerbieten (de Farm Scale Evaluations). Het liep gedurende drie teeltseizoenen, van 2000 tot 2002. Onafhankelijke wetenschappers ontdekten dat sommige diersoorten zoals bijen en vlinders minder talrijk aanwezig waren in genetisch gemodificeerde teelten dan in niet-genetisch gemodificeerde teelten. Er waren ook opmerkelijk minder onkruidzaden aanwezig bij de genetisch gemanipuleerde gewassen. Nochtans vormen onkruidzaden een belangrijke voedselbron voor sommige dieren, in het bijzonder voor vogels gedurende de wintermaanden. Voor het eerst werd dan ook een grondig wetenschappelijk bewijs geleverd dat de commerciële teelt van GGO' s schadelijk is voor de biodiversiteit.
Het volledige rapport van de Farm Scale Evaluations kan u vinden op www.defra.gov.uk/environment/gm/fse. Natuurpunt stuurde een brief naar de bevoegde ministers om hen op hun verantwoordelijkheden en het belang van het tegenhouden van deze introductie te wijzen. Een gemeenschappelijk persbericht van milieu- en natuurverenigingen vindt u op bij de persberichten op de website.

Na eerdere negatieve berichten in de pers heeft minister Sannen geruststellend geantwoord dat boswachters nog steeds kunnen optreden tegen illegale vogelvangers. Wel is de bevoegdheid voor het beleid sinds 1 januari overgeheveld naar de dienst Natuur. Voortaan kunnen zowel bos- als natuurwachters verbaliserend optreden. Dat is een eerste kleine stap naar een integratie van de diensten Natuur en Bos en Groen.

Op 16 september organiseerde Natuurpunt een discussieavond over exoten. Eerst werd een toelichting gegeven over de situatie. Nadien volgde een discussie in kleine groepjes. Een ruime meerderheid toonde zich voorstander van bestrijding. Van Canadese Ganzen, maar ook van andere invasieve soorten. Al waren er ook andere geluiden te horen. Het is duidelijk dat exotenbeleid (met of zonder bestrijding), samen met soortenbescherming, voor het beleid een belangrijk aandachtspunt moet worden. Een uitgebreider verslag volgt.

Her en der worden brulkikkers of stierkikkers gesignaleerd. Met name in de vallei van de Grote Nete vormen ze een groot probleem (zie ook persartikels). Natuurpunt zal de bevoegde (federale) overheden vragen hun verantwoordelijkheid op te nemen. De stierkikker is opgenomen in bijlage B van verordening 338/97 van 9 december 1996. Die verordening zegt duidelijk dat bijlage B-soorten alleen kunnen verkocht worden als ze aan de bevoegde autoriteiten aangetoond hebben dat er geen problemen zijn met de bestaande natuurwetgeving.

Er zitten terug bevers in de Dijlevallei ten zuiden van Leuven. Recent onderzoek in opdracht van de Vlaamse overheid heeft aangetoond dat de dieren het niet slecht doen en dat er zelfs ruimte is voor maximum 40 beverfamilies. Op zich zou dat bericht ons blij moeten stemmen. Maar problematisch is de manier waarop de huidige dieren daar terecht gekomen zijn. Naast zwervers die oorspronkelijk illegaal zijn uitgezet in Wallonië, zijn er nu ook in Vlaanderen een handvol bevers losgelaten. Dat is niet alleen illegaal, maar vormt bovendien een mogelijke bedreiging voor de natuurbehoud. Terug uitzetten van uitgestorven dieren in de natuur (“herintroductie”) kan alleen na grondig wetenschappelijk vooronderzoek. Het uitzetten zelf mag enkel gebeuren in opdracht van de overheid en moet eveneens wetenschappelijk begeleid worden. Natuurpunt verzet zich tegen het illegaal uitzetten van bevers en andere dieren. Tegelijk hoopt de natuurvereniging dat er nog tijdens deze regeringsperiode werk wordt gemaakt van een ernstig soortbeschermingsbeleid. Zodat er in Vlaanderen ook voor de bever een – nieuwe en duurzame – toekomst kan gevonden worden.

Bij de bestrijding van vogelkers worden soms chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Het gaat vooral om glyfosaat dat gebruikt wordt om vogelkers te bestrijden.

Het gebruik van glyfosaat in reservaten roept evenwel veel vragen op. Op 16 januari organiseerden de dienst beleid en de dienst beheer een debatavond. Eerst werd informatie verstrekt over het huidige gebruik. Professor Walter Steurbaut van de Universiteit Gent zorgde voor productinformatie.

Nadien werd in kleine groepjes gediscussieerd over de volgende stellingen.

• Is glyfosaat objectief gesproken de best beschikbare techniek voor de bestrijding van vogelkers? Zijn er alternatieven en wat zijn daarvan de voor- en nadelen?
• Hoeveel belang moeten we hechten aan de (interne en externe) beoordeling van het gebruik van glyfosaat ? Moet Natuurpunt zich zorgen maken over imago, heeft de vereniging in deze een voorbeeldfunctie?
• Wat kan, rekening houdend met de antwoorden op de eerste twee vragen, de conclusie of aanbeveling zijn? Randvoorwaarden of beperkingen behouden of bijkomende invoeren, het gebruik sterk beperken of geleidelijk afbouwen, onmiddellijk stoppen met gebruik of toepassing? Kan je bij je aanbeveling aangegeven hoe de eventuele problematische gevolgen worden opgevangen?

Op het einde van de avond kon iedereen zijn of haar persoonlijk antwoord op deze vragen neerpennen.

Het resultaat van die bevraging wordt binnenkort bekend gemaakt op de raad van beheer, en zal nadien ook verspreid worden binnen de vereniging.

In juni 2002 werd een Koninklijk Besluit van kracht dat het houden van zoogdieren door particulieren reguleert. De positieve lijst heeft als doel het aantal zoogdiersoorten dat vrij kunnnen worden aangekocht en gehouden te beperken. Dierentuinen worden door deze beperking niet gevat en ook particulieren kunnen nog een vergunning aanvragen voor het houden van soorten die niet op de lijst staan. Een particulier die vandaag een zoogdier bezit dat niet voorkomt op de lijst, zal bij controle een bewijs moeten voorleggen dat hij het dier in zijn bezit had voor de inwerkingtreding van het KB.

Op de lijst staan volgende soorten: Bennett’s wallabie, hond, kat, fret, ezel (gedomesticeerd), muildier, paard, muilezel, varken, lama (gedomesticeerd), guanaco, alpaca (gedomesticeerd), axishert, edelhert, sikahert, damhert, huisrund, Aziatische buffel (gedomesticeerd), geit, steenbok, wild schaap, schaap, zwartstaartprairiehond, Aziatische gestreepte eekhoorn, oostelijke wangzakeekhoorn, chinese dwerghamster, goudhamster, Campells dwerghamster, Roborovski dwerghamster, Dzjoengaarse dwerghamster, echte renmuizen, woestijnmuizen, stekelmuis, dwergmuis, Afrikaanse dwergmuis, huismuis (kweekvorm), bruine rat (kweekvorm), chinchilla (kweekvorm), cavia, mara, degoe, konijn.

Op 6 maart 2002 stelde een lid van de amfibieën- en reptielenwerkgroep Hyla vast dat er drie vuursalamanders verkocht werden in een winkel in Gent.
Er werd voor gezorgd dat PV werd opgemaakt. Het is niet de eerste keer dat de verkoper betrapt werd op illegale verkoop. Om te verhinderen dat de verkoper er nogmaals met een vermaning van af komt, is een klacht met burgerlijke partijstelling en de vordering van een schadevergoeding aangewezen. De belangen die de vereniging verdedigt, worden door de illegale handel in dieren immers ernstig bedreigd. Onze inzet voor de bescherming van soorten in Vlaanderen moet ook via juridische weg kunnen ondersteund worden.

In oktober 2001 kreeg Natuurpunt te horen dat een meidoornhoutkant in de Leiemeersen te Oostkamp besmet zou zijn met bacterievuur en daarom afgezet moest worden. Die brief riep bij ons heel wat vragen op.

Het is waar dat de bestrijding van het bacterievuur verplicht is op basis van een Europese richtlijn. De aanpak van de Belgische instanties gaat echter niet verder dan de “noodzakelijke maatregelen” waar de richtlijn het over heeft? Verscheidene wetenschappelijk studies hebben immers al aangetoond dat het vernietigen van meidoorns weinig zin heeft in de strijd tegen bacterievuur. Het volstaat om de aangetaste delen tot in het harde kernhout terug te snoeien. Natuurpunt is ook van mening dat die verplichting geen afdoende motivering is om de bepalingen van het natuurdecreet opzij te schuiven.



De aanmaning vermeldde evenmin of het om één boom gaat of om de ganse haag. Ten slotte rees de vraag of de recente regionalisering van de bevoegdheid van landbouw ook geen regionalisering van de bevoegdheid inzake plantenbescherming met zich gebracht heeft, zodat de federale instanties daar niet meer voor bevoegd zijn.

Verscheidene brieven aan de dienst plantenbescherming en de Vlaamse Minister voor Leefmilieu en Landbouw leverden in eerste instantie weinig op. De provinciale afdeling van de dienst plantenbescherming zond ons wel de analyseresultaten, liet ons weten dat de ganse haag moest afgezet worden en gaf ons daarvoor uitstel tot 10 februari 2002.

Daarop liet Natuurpunt een tegenexpertise uitvoeren. Geen van de stalen bleek besmet. Kort daarna werd een terreinbezoek georganiseerd met vertegenwoordigers van de dienst plantenbescherming, het Diagnostisch Centrum van de Universiteit van Gent en het Instituut voor Natuurbehoud. Tijdens het terreinbezoek bevestigden de specialisten dat het terugsnoeien van de boom kon volstaan en dat Natuurpunt in dit geval correct gehandeld had. De zaak Leiemeersen is daarmee voorlopig gesloten, maar op korte termijn willen we wel verder overleg met de dienst plantenbescherming om gelijkaardige problemen in de toekomst te vermijden.

Onlangs heeft de internationale stichting Badger to Bear op verzoek van de Nederlandse vereniging Das & Boom beslist om bij de Europese Commissie klacht in te dienen tegen België, omdat Vlaanderen zich verzet tegen Nederlandse plannen om een aantal van onze laatste hamsters te vangen en te gebruiken in hun kweek- en reïntroductieprogramma. Onze Nederlandse buren hebben gelijk als ze stellen dat Vlaanderen te weinig doet om de Hamster van uitsterven te behoeden. In het soortbeschermingsplan Natuurpunt heeft opgemaakt in opdracht van AMINAL afdeling natuur wordt inderdaad ook gepleit voor zgn. ex-situ-maatregelen (kweekprogramma's en reïntroductie). Anderzijds is het nog niet aangetoond dat het wegvangen van Hamsters geen onherstelbare schade veroorzaakt aan de kleine restpopulaties. Daarom heeft de Vlaamse Hoge Raad voor Natuurbehoud de minister ook geadviseerd om voorlopig nog niet in te gaan op de vraag van Nederland. Meer hierover kan je lezen in een volgend nummer van natuurpuntfocus, ons nieuw natuurstudietijdschrift. Als Europa de klacht overneemt, zit België hoe dan ook in goed gezelschap. Onze buurlanden Duitsland en Nederland zijn immers al in gebreke gesteld.