Begrazing

Geschiedenis

Gallowayrunderen

Geiten Kempens heideschaap Konikspaarden

In 1984 ging het allereerste grootschalig begrazingsproject van start in het Mechels Broek. In een eerste fase was dat een samenwerking met een biologisch landbouwbedrijf, maar al snel gebeurde de begrazing met eigen vee zoals limousin-, jersey- en bonte runderen. Niet veel later volgden nog enkele jaarrond begrazingsprojecten in andere gebieden, meestal met een beperkt aantal dieren zoals schapen, pony’s en runderen. Voor de grotere schaapskudde, zoals die van het Hageven, werd aanvankelijk voor het herdermodel gekozen, maar die piste werd enkele jaren later weer verlaten. In de Zwarte Beek wordt vandaag nog wel met het herdermodel gewerkt.
In de loop van de jaren, kwam er steeds meer vraag naar runderen voor tijdelijke beweiding. Vanuit het Mechels Broek werd dan een aantal dieren geleverd die na afloop weer naar hun vaste stek gebracht werden. Al snel bleek deze werkwijze volledig onhoudbaar. De draagkracht van het Mechels Broek buiten het vegetatieseizoen was immers veel te klein, zelfs voor de eigen kudde. Er werd gezocht naar een winterweide met stalling buiten het natuurgebied in de omgeving van Mechelen, omdat we daar over de menskracht beschikten om de dieren te verzorgen. Uiteindelijk vonden we een locatie in Mispeldonk waar gemakkelijk een 100-tal dieren konden overwinteren.
In 1986 werd besloten om de bestaande kudde van het Mechels Broek geleidelijk aan te vervangen door galloways . Galloways zijn immers winterharde, zachtaardige en zelfredzame dieren. En niet onbelangrijk; ze zijn ook hoornloos, zodat ze gerust kunnen grazen in natuurgebieden die ook toegankelijk zijn voor recreanten.

Belang en kansen

In de meeste gevallen werkt Natuurpunt altijd samen met landbouwers onder de vorm van gebruiksovereenkomsten waarbij de landbouwer instaat voor begrazings- of maaibeheer onder voorwaarden die opgelegd zijn door Natuurpunt. Zo ontstaat een win-win situatie;  het natuurgebied krijgt het gepaste beheer en de landbouwer heeft een stalplaats voor zijn koeien of krijgt de opbrengst van het hooi.  In  voedselarme, natte natuurgebieden zijn de meeste landbouwers om economische redenen echter niet meer geïnteresseerd, en is onze eigen kudde van groot belang.

Natuurpunt streeft naar grotere begrazingsblokken zodat de landbouwers opnieuw geïnteresseerd raken om ook op de schralere terreinen samen te werken.
 

Stand van zaken

• Momenteel heeft Natuurpunt een kudde van meer dan 700 grote grazers: aberdeens en galloways, enkele Oost-Vlaamse roodbont, en een 80 tal pony’s. Daarnaast werken enkele afdelingen met eigen grazers, zoals bijvoorbeeld schapen en blonde aquitaine in Schulensbroek of limousins in de Itterbeek en Herdwick schapen in Sint-Martens-Latem en Gent. De grazers staan verspreid over een een twintigtal jaarrond begrazingsprojecten met runderen en een vijftigtal seizoensbegrazingsblokken. In de jaarrond begrazingsprojecten blijven de dieren permanent grazen, eventueel met een vermindering van de begrazingsdruk in de winter. De seizoensgrazers keren terug richting boerderij of winterweide. Daar wordt het hooi van de omliggende natuurgebieden als wintervoeding en strooisel gebruikt.
• Natuurpunt beschikt hiervoor over vier boerderijen nl. in Oostende, Bonheiden, Zwarte Beek en Ename.
• Voorbeelden van jaarrondbegrazingsprojecten: Smeetshof, Hageven, Heidebos, Vriezenbroek, Hobokense polder, Bospolder, Oude Landen, Aronsthoek
• Voorbeelden van seizoensbegrazingsprojecten: Maldegemveld, Turnhouts Vennengebied, Lilse Zegge, Gerheserheide, Runkelen, ….
• In totaal wordt er zo ongeveer 1500 ha met eigen runderen begraasd.
• Jaarlijks worden er een 50-tal kalfjes geboren verspreid over heel het land. Bij de kalving komt er geen hulp van de mens aan te pas. De koe zondert zich meestal af van de kudde, en voor de rest verloopt alles meestal van zelf.

Bedreiging en beperking

Voor dieren die in natuurbeheer worden ingezet, gelden dezelfde verplichtingen als voor landbouwdieren. De praktische organisatie hiervan maakt natuurbegrazing er niet eenvoudig op.

• veterinaire verplichtingen zoals blauwtongvaccinatie en tuberculinatie
• administratieve verplichtingen zoals mestwetgeving, identificatie en registratie, registratie vervoer, …

Begrazing en recreatie

Hoewel galloways zachtaardige dieren zijn, moet men toch rekening houden met onderstaande zaken:

• Houd honden altijd aangelijnd, ze kunnen de grazers immers opschrikken.
• Houd afstand van de kudde. Let zeker op met moeders met kalfjes.
• Het voederen van grote grazers is uit den boze. Het verstoort hun natuurlijk graasgedrag en maakt hen opdringerig ten opzichte van recreanten.

Uitzendbureau voor Koeien

Lees het artikel Uitzendbureau voor Koeien (Nest) online. Klik op het artikel voor een groter beeld. | Download pdf