Dossier Energie

Een sterkte toename van de invoer van hout als brandstof vanuit de VS kan meer kwaad dan goed doen voor het milieu, onthult een nieuw rapport. Het stoken van houtpellets wordt beschouwd als klimaatneutraal in het kader van het Europees Emissie Handelssysteem (ETS). Daardoor switchen verouderde steenkoolcentrales naar het verbranden van houtpellets, waarbij ze winst maken door hun emissierechten te verkopen aan andere bedrijven. Die energiecentrales zijn afhankelijk van andere landen (zoals de VS) voor de aanvoer van dat hout. Een nieuw rapport, uitgebracht door Amerikaanse natuurbehoudsorganisaties, brengt een aantal problemen aan het licht.
Volgens klimaatwetenschappers moeten we de wereldwijde uitstoot snel afbouwen om grote klimaatproblemen te vermijden. In het geval van hout duurt het tot 40 jaar voor het gekapte bos voldoende terug gegroeid is om de uitgestoten broeikasgassen op te nemen. Hierdoor wordt een koolstofschuld opgebouwd. De termijn van 40 jaar is te lang om de opwarming van de aarde onder de 2°C te houden. Onder het huidige beleid zorgt het gebruik van hout als biomassa niet voor een daling van de uitstoot van broeikasgassen op korte termijn. Bovendien zorgt de promotie ervan voor een bijkomende druk op bossen en andere natuurlijke habitats. Natuurpunt roept Europa op om duurzaamheidscriteria voor biomassa op te stellen en het probleem van de koolfstofschuld aan te pakken. Het gebruik van biomassa voor de klimaatdoelstellingen mag geen afbreuk doen aan andere doelstellingen, zoals het stoppen van de achteruitgang van biodiversiteit.

Een ruime delegatie van de milieubeweging, de bouwsectoren en de vakbonden bracht afgelopen donderdag een bezoek aan Vlaams minister-president Kris Peeters en minister van energie Freya Vandenbossche. De delegatie overhandigde de ministers een uitgebreid dossier over de gevolgen van het gebrek aan ondersteuning voor energiebesparende maatregelen. Daarbij roepen de ondertekenaars de Vlaamse Regering op om bij haar begrotingsherziening bijkomend geld vrij te maken voor energiebesparing in gebouwen. Dit geld zal de overheid snel en ruimschoots terug verdienen.
Kris Peeters en Freya Vandenbossche engageerden zich om tijdens de begrotingsbespreking deze maand de ondersteuning voor energiebesparende maatregelen te bespreken. Daarbij moeten ze de slagzin in het achterhoofd houden: 'de beste besparing is een investering in energiebesparing.' Want deze investeringen creëren ook inkomsten voor de staatskas. Er zijn weinig maatregelen die tegelijk zo een positief effect hebben op de werkgelegenheid, de energiefactuur en het milieu. De ondersteuning voor energiebesparende ingrepen en passiefhuizen moeten dringend weer omhoog om de negatieve gevolgen van het verdwijnen van de belastingsaftrek op te vangen. Klik hier voor het persbericht .

Maandag raakte bekend dat het Nederlandse energiebedrijf Delta afziet van de bouw van een tweede kerncentrale in Borssele. Het bedrijf zegt dat de beslissing is ingegeven door de ongunstige combinatie van de financiële crisis, de hoge investeringen die nodig zijn, het huidige investeringsklimaat en de overcapaciteit op de elektriciteitsmarkt. Delta slaagde er niet in om de financiering rond te krijgen. Ze zocht hiervoor een buitenlandse partner, maar deze werd niet gevonden.

Natuurpunt is opgelucht hierover. Begin januari dienden we samen met Bond Beter Leefmilieu, Greenpeace, WWF en Gents MilieuFront een bezwaarschrift in tegen de bouw van de kerncentrale vlak bij de Belgische grens. Een kerncentrale past immers niet bij een duurzame energievoorziening.

Uit nieuw onderzoek van de Universiteit Antwerpen over de sociale aanvaardbaarheid van windmolens blijkt dat niet het NIMBY-effect, noch de algemene visie op windmolens zorgen voor het protest tegen windmolens. Het probleem ligt bij het gebrek aan participatie. Door het ontbreken van inspraak vooraf, worden enkel de tegenstanders gemobiliseerd. De doorsnee Vlaming staat immers positief tegenover windenergie, ook in eigen omgeving.

Volgens het onderzoek kan participatie van burgers de slaagkansen vergroten, door zowel eerdere en betere communicatie bij de inplanting van nieuwe windmolens, als financiële participatie te voorzien bij de uitbating. De onderzoekers pleiten er overigens voor om af te stappen van individuele vergunningsaanvragen en denken aan een breed planproces voor de verfijning van zoekzones. Het onderzoek "Wie wind zaait, zal storm oogsten?" bevat 25 concrete aanbevelingen voor projectontwikkelaars en overheden.

De "EU Energy Roadmap 2050" verkent vijf verschillende wegen naar een koolstofvrij energiesysteem, naast een business-as-usual scenario en een scenario gebaseerd op het bestaande energiebeleid. Onafhankelijk van de gekozen weg, toont het rapport dat een energiesysteem gebaseerd op hernieuwbare energie niet meer kost dan een systeem met fossiele brandstoffen en kernenergie. Het aandeel van hernieuwbare energie stijgt substantieel tegen 2050, tussen de 55% en 75-97% van het totale energieverbruik. In het hoogste hernieuwbare energie scenario is er nog slechts een marginale rol weggelegd voor kernenergie (1.5%) een steenkool (1%). Energie efficiëntie speelt in elk van de wegen een belangrijke rol.

Volgens Natuurpunt bewijst dit rapport dat een modern energiesysteem niet kan zonder hernieuwbare energie en energie efficiëntie, maar dat men steenkool en kernenergie eenvoudig tot het verleden kan rekenen. De vraag van EU commissaris Günther Oettinger om doelstellingen voor hernieuwbare energie tegen 2030 vast te leggen, is alvast een goede stap in de richting van een koolstofvrij energiesysteem.

Minister Schauvliege heeft de milieuvergunning voor de bouw van een nieuwe steenkoolcentrale van de energiereus E.ON in de Antwerpse haven geweigerd. Schauvliege verwijst naar de problemen die er nu al zijn met de luchtkwaliteit in de Antwerpse haven, met name op het vlak van NOx en fijn stof.

Voor de natuur is deze weigering een opsteker. Onze natuur heeft erg te lijden onder verzuring, door de uitstoot van NOx en SOx. In 2006 werd de draagkracht ("kritische last") voor verzuring in 45% van de gebieden met kwetsbare ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) overschreden. Dat betekent dat daar dier- en plantensoorten verdwijnen. Een vergunning voor de E.ON-centrale dreigde de resultaten van de voorbije en toekomstige inspanningen zeer negatief te beïnvloeden.

De milieubeweging is bijzonder verheugd dat de minister niet gezwicht is voor de druk van energiereus E.ON. Nu er geen nieuwe steenkoolcentrale in Antwerpen komt, vermijdt de minister een uitstoot 6 miljoen extra CO2 per jaar. Dit kan alleen maar toegejuicht worden in deze tijden van klimaatverandering.

De nood voor nieuwe duurzame energie was nog nooit groter, nu de effecten van klimaatverandering reeds gevolgen hebben en de CO2 uitstoot vorig jaar sterk toenam. Maar we moeten oppassen dat deze groei van hernieuwbare energie de ecosystemen, die ze beoogt te beschermen, niet beschadigt. Met de lancering van haar nieuw rapport, “Meetings Europe’s Renewable Energy Targets in Harmony with Nature” toont Birdlife Europe hoe we de Europese doelen kunnen halen zonder de natuur aan te tasten.

Klimaatverandering vormt een ernstige bedreiging voor de biodiversiteit in de hele wereld. Er moeten snel hernieuwbare energieoplossingen ontwikkelen worden om de CO2 uitstoot te verminderen en de opwarming van de aarde binnen beperkte grenzen te houden. Echter, de juiste oplossingen moeten op de juiste locaties ontwikkelen worden om negatieve gevolgen voor de biodiversiteit te voorkomen. Hierbij moeten de belangrijkste natuurgebieden beschermd worden en moet schade aan biodiversiteit vermeden worden.

Bepaalde energievormen hebben een grotere impact op natuur dan andere. Biobrandstoffen scheppen een groot risico. Windenergie (op land en op zee), biomassa en hoogspanningslijnen vormen een matig risico terwijl zonne-energie op daken, warmtepompen en energiebesparende maatregelen een laag risico inhouden. België zal zijn aandeel in hernieuwbare energie tegen 2020 naar 13% moeten optrekken. Deze groei wil ze halen door voornamelijk in te zetten op biomassa en biobrandstoffen, die een matig en hoog risico inhouden voor de natuur. Het rapport geeft vier aanbevelingen mee voor het beleid: (1) Verbind u tot lange termijn steun voor hernieuwbare energie; (2) Zet biodiversiteitbehoud bovenaan op de agenda van het energiebeleid; (3) Richt een kader op voor positieve planning; (4) Ondersteun onderzoek en ontwikkeling van duurzame energie.

In Vlaanderen werden in 2010 slechts tien nieuwe windmolens gebouwd. Dat heeft onder meer te maken met de onduidelijke wetgeving en een gebrek aan ruimtelijke visie over inplanting van windmolens. Om dat hiaat te vullen heeft Natuurpunt en Partners Meetjesland alvast voor het Meetjesland een visie uitgewerkt met locaties voor ongeveer 55 bijkomende windmolens in de streek. In haar visie pleit NPM vooral voor clustering van windmolens langs infrastructuur en KMO-zones. Landschappelijk waardevolle gehelen zoals het krekengebied of het Schipdonkkanaal worden ontzien. NPM pleit ervoor om nieuwe windmolens maximaal op gronden van de overheid te bouwen, zodat ook de winsten ten goede komen van de gemeenschap. De 55 bijkomende windmolens volstaan om alle gezinnen in het Meetjesland van duurzame elektriciteit te voorzien.

Duitsland besloot deze week om al haar kerncentrales te sluiten tegen 2022. Ook België zou dit kunnen, zonder te hoeven vrezen voor problemen op het elektriciteitsnetwerk. Het Europese netwerk kan namelijk steeds beter voorzien in het opvangen van schommelingen, én er zitten voldoende investeringen in de pijplijn om de sluiting van de drie oudste kerncentrales in België op te vangen. Maar, om onze bevoorradingszekerheid te waarborgen, hebben we nood aan een energiebeleid dat duidelijke keuzes maakt en zorgt voor een stabiel investeringsklimaat voor nieuwe spelers. Dit kan enkel door vast te houden aan de wet op de kernuitstap. Met het formateurschap van Elio Di Rupo zit de federale regeringsvorming in een nieuwe fase. Het is cruciaal dat de boodschap ‘stop kernenergie, ga voor hernieuwbare energie’ doordringt tot deze formatiegesprekken. Geef daarom een sterk signaal door 100.000 handtekeningen te verzamelen voor de petitie 'Stap mee uit kernenergie' - momenteel staat de teller op 74.151. Meer info ‘Stop & Go’: www.stop-kernenergie.be

Via onderstaande video kom je in 1min 30 sec te weten waarom biobrandstoffen niet de oplossing zijn voor het klimaatprobleem. Erger nog, ze versterken het probleem. Zeker nu de vraag in Europa naar biobrandstoffen stijgt, is er nood aan een wetgeving die biobrandstoffen enkel toelaat als ze effectief beter zijn dan de fossiele brandstoffen.

De discussie over de subsidie(mechanismen) voor zonnepanelen bereikt ongekende pieken. Nadat men jaren burgers heeft aangemoedigd om mee te investeren in duurzame energie (Natuurpunt heeft zich hier zwaar voor ingezet - zie hier), blijkt nu dat het beleid onvoldoende heeft nagedacht over de effecten hiervan op de stroomprijs. De investeringen in groene energie én in REG maatregelen, worden via de distributietarieven doorgerekend. Men heeft de voorbije jaren onvoldoende ingespeeld op de sterke groei van beide uitgaven, met de huidige prijsstijging tot gevolg. Natuurpunt pikt het echter niet dat mensen die, daartoe aangemoedigd én gesteund door de overheid, hun spaarcenten hebben geïnvesteerd in duurzame energie, vandaag scheef zouden worden bekeken. Het is vanzelfsprekend dat er voldoende rekening moet worden gehouden met socio-economische elementen in de energieprijs, en het is nodig om de ondersteuning voor grootschalige zonnepanelen kritisch af te wegen tegen andere technologieën. Maar laten we dat debat vooral in het juiste kader voeren en het dan ook hebben over bvb de kost van kernenergie, de steun voor afvalverbranding en de dividenden die EANDIS uitbetaalt. Ondertussen blijven we met een enorme uitdaging zitten inzake energie, uitdagingen die we met z’n allen moeten aanpakken. Voor Natuurpunt is het dan ook cruciaal dat gewone mensen die zélf inspanningen willen doen om energie te besparen of duurzame energie te produceren, hiervoor beloond én vooral gewaardeerd worden: zij dragen bij aan de oplossing, zij verdienen onze steun!

Wie zich alvast niet liet afschrikken zijn Natuurpunt Gent, Natuurpunt Antwerpen Noord en Natuur.koepel Zuid-West-Vlaanderen. Die drie Natuurpuntafdelingen hebben samen met energieproducent Linea Trovata een eigen energiebedrijf opgericht: ‘CVBA Energie voor meer Natuur’. Die coöperatieve zal investeren in de productie van hernieuwbare energie. Als er winst gemaakt wordt -en dat is de bedoeling-, gaat een deel ervan naar de aandeelhouders en een deel naar de ondersteuning van natuurprojecten. Sinds 25 maart 2011 kan je intekenen op aandelen. Een aandeel kost 250 euro. Je leest er alles over op www.energievoormeernatuur.org

Het drama in Japan leidt tot een opflakkering van het debat over de toekomst van het gebruik van kernenergie in binnen- en buitenland. Vorige zaterdag betoogden in Duitsland minstens 150.000 mensen tegen kernenergie. In eigen land lanceerde Greenpeace een petitie met de vraag om de wet op de uitstap uit de kernenergie te respecteren, een vraag die vanuit Natuurpunt ten volle wordt ondersteund. Naast het veiligheidsprobleem is er het probleem van radioactief afval waarvoor geen veilige oplossing is en waarmee we de toekomstige generaties belasten. Dat veel politici warm en koud blazen over de uitstap, creëert ook grote onzekerheid. Op die manier worden nieuwe spelers op de energiemarkt afgeschrikt en worden bijkomende investeringen uitgesteld.

De Vlaamse Regering wil sleutelen aan het steunmechanisme voor groene stroom. De minaraad is daar niet tegen, maar vindt deze hervorming ‘ad hoc’ en onvoldoende onderbouwd. Zowel om economische reden als om ecologische redenen is er nood aan een duidelijk en stabiel investeringskader, dat doorwerkt op de lange termijn. De voorgestelde wijziging omvat een aantal aanpassingen waarvan het niet duidelijk is of en hoe ze (kunnen) kaderen in een dergelijke langetermijnvisie. Op woensdag 23 maart wordt het advies toegelicht in de bevoegde commissie van het Vlaams Parlement. Meer info

Volgende week zitten de Europese Energieministers bijeen. In een gezamenlijke brief vragen de Belgische milieu-organisaties onze energieministers om samen met de Europese Commissie werk te maken van een correcte becijfering van de milieu-impact van biobrandstoffen. Er moet in het bijzonder rekening gehouden worden met de gevolgen van ‘indirecte veranderingen in landgebruik’. Als bestaande akkers ingeschakeld worden voor de productie van biomassa en biobrandstoffen, dan is de kans groot dat elders bossen en waterrijke gebieden verdwijnen om plaats te maken voor voedselproductie. Het gevolg daarvan is dat de CO2 uitstoot stijgt in plaats van vermindert. De collega’s uit andere Europese landen stuurden een gelijkaardige brief naar hun ministers.

Vlaanderen heeft op het gebied van windenergie een bedroevend jaar achter de rug. Dat zegt de Vlaamse Windenergie Associatie (VWEA). Nog niet de helft van de geplande windturbines kon worden geïnstalleerd. We herhalen bij deze onze aloude oproep om niet te wachten tot er concrete projectvoorstellen komen, maar nu al pro-actief te kijken waar er in de gemeente plaats is voor windmolens. Meer info Vorige week verscheen er opnieuw een studie die aantoont dat 100% hernieuwbare elektriciteit (én energie) haalbaar is tegen 2050. Zonne-energie en windenergie nemen dan het leeuwendeel van de elektriciteitsproductie voor hun rekening.

Belgische milieu- en noord-zuidverenigingen, waaronder Natuurpunt, pleiten voor een dringende herziening van het Europese biobrandstoffenbeleid. Onze bezorgdheid werd vorige week bevestigd door een studie, in opdracht van minister Magnette, die wijst op de negatieve impact van het huidige beleid.De studie toont bovendien aan dat het opleggen van duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen niet alle negatieve gevolgen kan oplossen. We vragen minister Magnette om rekening te houden met de conclusies van de studie en aan te dringen op een herziening van het Europese biobrandstoffenbeleid. Meer info

Vorige week besliste de regering dat ze de subsidieregeling voor zonnepanelen wil herzien. Helemaal onverwacht komt de beslissing niet. Toch komt de snelheid van de verandering als een verrassing. Er was geen voorafgaandelijk overleg, en de gebruikelijke adviezen moeten nu in spoedtempo afgeleverd worden. Natuurpunt zal in de minaraad alvast wijzen op de onvolledigheid van de VITO-studie waarop deze herziening gebaseerd is. Er wordt uitgegaan van het gunstigste scenario waarbij alle stroom door de eigenaar van de installatie gebruikt wordt en de gronden of de daken gratis ter beschikking heeft. Grote investeringen, waarbij aan die voorwaarden zelden of nooit voldaan is, worden daardoor zo goed als onhaalbaar.

Uit een studie blijkt dat de Europese plannen om meer biobrandstoffen te gebruiken wereldwijd 69.000 vierkante kilometer extra land zal vergen. (Klik hier voor de studie.) Gewassen voor biobrandstoffen worden gekweekt op landbouwgrond. Daardoor moeten boeren voor het kweken van voedsel op zoek naar nieuw land, vaak wordt daarvoor regenwoud gekapt. Zo zal de teelt van biobrandstoffen leiden tot meer - in plaats van minder - uitstoot van CO2.Belgische milieu- en Noord-Zuidorganisaties vragen ons land om als Europees voorzitter aan de kar te trekken voor een herziening van het Europese biobrandstoffenbeleid. Daarnaast vragen ze om in het - nog steeds niet ingediende - Belgische actieplan voor hernieuwbare energie geen biobrandstoffen in te zetten, zolang er geen rekening wordt gehouden met de reële impact van de teelt van biobrandstoffen. Klik hiervoor het persbericht.

Zo'n 150 houtverwerkende bedrijven in Europa onderbraken vrijdag twee uur lang de productie. Ze zien hun toekomst bedreigd omdat er steeds meer hout gebruikt wordt voor de opwekking van energie, zodat er geen hout meer overblijft voor hun sector. Ook de milieubeweging hamert al lang op dit probleem. Ook in ons standpunt over biomassa gaan we daarop in: ‘Biomassa is een schaars en zeer waardevol materiaal (...). In eerste instantie moet het recht op gezond en voldoende voedsel voor iedere wereldburger gevrijwaard blijven. Daarnaast kan biomassa ingezet worden als grondstof voor materiaaltoepassingen.’ We vinden ook dat meer moet ingezet worden op wind-energie en zonne-energie. Voor de volledigheid dient wel opgemerkt te worden dat Vlaanderen geen groene-stroomcertificaten toekent voor energieopwekking uit hout dat kan gebruikt worden als industriële grondstof (Besluit 5 maart 2004, art. 15, 7°; zie aldaar voor de nuances)

Deze week vond in Brussel een informele energieraad plaats, onder leiding van minister voor klimaat en energie Paul Magnette. Het centrale thema van deze raad was energiearmoede. De minister legde echter ook de vraag van energie-efficiëntie op tafel. Het Belgische EU-voorzitterschap verdient een pluim voor het revitaliseren van dit debat, maar had iets ambitieuzer kunnen zijn door het aannemen van verplichte energiebesparing van 20% tegen 2020. Ook op het vlak van hernieuwbare energie roert er iets op Europees niveau. In juni verliep de deadline voor het indienen van de nationale actieplannen voor hernieuwbare energie bij de Europese Commissie. In zo’n plan moet onze regering een langetermijnvisie uitstippelen om hernieuwbare energie te promoten. Ondertussen schrijven we september en heeft ons land nog steeds geen plan ingediend. We maken hiermee als EU-voorzitter een zeer slechte beurt. Een uitgebreidere evaluatie vindt u op www.10groeneeisen.be, eisen 6 en 7 (klik op “open” om de evaluatie te lezen)

In een poging om haar beleid inzake biobrandstoffen te redden, is de Europese Commissie zo ver gegaan om belastende studies achter te houden, zo blijkt uit een rapport dat persbureau Reuters publiceerde. Europa wil tegen 2020 het transport voor 10% op hernieuwbare energie laten rijden. In de eerste plaats zet ze daarbij in op biobrandstoffen als alternatief voor fossiele energie. Maar meer en meer wordt duidelijk dat biobrandstoffen helemaal niet CO2-neutraal zijn. In vele gevallen blijkt juist dat ze de uitstoot van CO2 nog doen toenemen.

BirdLife en een aantal andere Europese milieu-NGO's stelden gisteren (29 juni) in het Europees Parlement de resultaten voor van 2 nieuwe studies over biomassa. Een eerste studie gaat kritisch in op houtige biomassa. Een tweede onderzoekt 'indirect land use change' ten gevolge van biomassaproductie: als bestaande akkers worden ingezet voor de productie van energiegewassen, verschuift voedselproductie naar nieuw ontgonnen landbouwgrond. In beide gevallen blijkt het gebruik van biomassa voor meer uitstoot te zorgen dan de fossiele brandstof die het vervangt. Een samenvatting van beide studies vind je in de publicatie Bioenergy: a carbon accounting time bomb'

Dinsdagavond lichtte energiereus E.ON in het districtshuis van Berendrecht-Zandvliet-Lillo de plannen toe voor de bouw van een nieuwe steenkoolcentrale in de Antwerpse Haven. Het bedrijf zoekt daarbij naar een ‘herkansing’, nadat haar eerdere aanvraag was afgewezen en Vlaams Minister-President Kris Peeters zich uitdrukkelijk heeft geëngageerd dat er geen steenkoolcentrale in Antwerpen zou komen. De milieubeweging wijst het project af. De geplande centrale zal jaarlijks 6,3 miljoen ton CO2 de lucht inblazen. Dit komt overeen met de uitstoot van 3 miljoen wagens of 8% van de totale CO2 uitstoot in Vlaanderen! Er zouden ook grote hoeveelheden fijn stof worden uitgestoten.

Netwerk Vlaanderen lanceerde vorige week een rapport over klimaatonvriendelijke investeringen van onze banken: daaruit blijkt o.a. dat er in Europa nog 70 bijkomende steenkoolcentrales gepland zijn, die op gretige steun van de banken kunnen rekenen. Vorige week nog raakte bekend dat E-ON een nieuwe poging onderneemt om in Antwerpen een steenkoolcentrale vergund te krijgen. Lees hier ons bezwaarschrift tegen een eerdere vergunningsaanvraag. Ook de impact op de natuur komt daar uitgebreid aan bod.

De subsidies voor zonnepanelen lagen de voorbije week onder vuur. Jammer, want het is belangrijk dat de toekomstgerichte sector van de zonne-energie ook in Vlaanderen alle kansen krijgt. Daar zullen we al over enkele jaren veel vruchten van plukken. Bovendien maken deze subsidies zichzelf na verloop van tijd overbodig. Wat niet van alle geldstromen richting energieproductie kan gezegd worden. Het lijkt ons op dit moment zinvoller om de ondersteuning voor bijstook van biomassa in steenkoolcentrales en voor het gebruik van palmolie onder de loep te nemen. In 2009 publiceerde de Minaraad een interessant tekst over de groenestroomcertificaten in Vlaanderen. Daaruit blijkt dat de sterke groei van de groenestroomproductie in Vlaanderen vooral te danken is aan de 'simpele' verbranding van biomassa (o.a. keuken- en tuinafval), en sterk geconcentreerd zit bij enkele grote spelers.

De Europese Unie wil dat tegen 2020 20% van de in Europa gebruikte energie afkomstig is van hernieuwbare energiebronnen. In de transportsector moet 10% van de benodigde energie ‘hernieuwbaar’ zijn. Studies en rapporten tonen aan dat die doelstelling wellicht voor 60% zal ingevuld worden door biomassa. De rest met de andere hernieuwbare energie: o.a. energie uit wind, zon en waterkracht. Het wordt evenwel steeds duidelijker dat de productie van biomassa en biobrandstoffen minder proper is dan amper 5 jaar geleden gedacht. Nieuwe studies tonen aan dat een liter biobrandstof mogelijks zelfs meer CO2 uitstoot dan een liter gewone brandstof: voor de productie ervan sneuvelen oerwouden, de omzetting naar bruikbare oliën is energie-intensief, het materiaal moet getransporteerd worden… Op 29 juni organiseert BirdLife hierover een studiedag in het Europees Parlement.'

De subsidies voor zonnepanelen lagen de voorbije week onder vuur. Jammer, want het is belangrijk dat de toekomstgerichte sector van de zonne-energie ook in Vlaanderen alle kansen krijgt. Daar zullen we al over enkele jaren veel vruchten van plukken. Bovendien maken deze subsidies zichzelf na verloop van tijd overbodig. Wat niet van alle geldstromen richting energieproductie kan gezegd worden. Het lijkt ons op dit moment zinvoller om de ondersteuning voor bijstook van biomassa in steenkoolcentrales en voor het gebruik van palmolie onder de loep te nemen.

In 2009 publiceerde de Minaraad een interessant overzichtsdocument over de groenestroomcertificaten in Vlaanderen. Daaruit blijkt dat de sterke groei van de groenestroomproductie in Vlaanderen vooral te danken is aan de 'simpele' verbranding van biomassa (o.a. keuken- en tuinafval), en sterk geconcentreerd zit bij enkele grote spelers.

Zie voorts ook de interessante opmerkingen van BBL, en van de overheid zelf (VMM-milieurapport).

• Bond Beter Leefmilieu
• Milieurapport Vlaanderen

 

4 milieu NGO’s, waaronder BirdLife International, dagen de EU voor het Europees Gerecht. Ze beroepen zich op de openbaarheid van bestuur om inzicht te krijgen in door de Commissie bestelde studies over biobrandstoffen. De NGO’s vermoeden dat de rapporten bevestigen dat het EU beleid met betrekking tot biobrandstoffen tot voedseltekorten leidt en het ontginnen van bossen in tropische gebieden aanwakkert. Meer info

Geen criteria voor biomassa De productie van biomassa heeft een grote impact op het landgebruik, en dus ook op natuur en milieu. Milieuverenigingen uit gans Europa pleitten de voorbije jaren dan ook herhaaldelijk voor duurzaamheidscriteria. Er werd in het bijzonder uitgekeken naar het 'Rapport van de Europese Commissie over duurzaamheidscriteria voor biomassa (andere dan biobrandstoffen)'. Klik hier voor de input van onze koepelorganisatie BirdLife voor dat rapport. Nu ligt dat rapport op tafel. Maar het is wel zeer beknopt. De Commissie beperkt zich tot de vaststelling dat 90% van de in Europa gebruikte biomassa van intern-Europese oorsprong is, en bijkomende reglementering dus niet nodig is. De komende maanden zal moeten blijken of Vlaanderen en België het wel de moeite vinden om bijkomende regels op te leggen.

Op een studiedag van de Vlaamse Windenergie Associatie (VWEA) kondigde de vertegenwoordiger van minister van Energie Freya Van den Bossche aan dat de Vlaamse Regering samen met de betrokken actoren wil bekijken waar er in Vlaanderen windturbines kunnen bijkomen. Het is de bedoeling om de opgestelde capaciteit op land te verviervoudigen tegen 2020. Op korte termijn zal er alvast per zeehaven, én voor het economisch netwerk Albertkanaal, een taskforce opgericht worden. Die moet de verschillende knelpunten oplijsten en dossiers deblokkeren. Natuurpunt wil daar een constructieve bijdrage aan leveren. Want ook wij vinden dat Vlaanderen niet aan het staartje van het Europese windenergiepeleton mag blijven bengelen.

Onze Europese koepelorganisatie BirdLife en de organisatie Transport and Environment vragen dat de Europese Commissie de resultaten vrijgeeft van een studie over de ‘Indirecte veranderingen in het landgebruik’. Als de productie van biomassa bestaande landbouwgrond inpalmt, worden elders wouden gekapt om meer voedsel te produceren. Mogelijks zijn er daardoor biobrandstoffen op de markt die (indirect) meer CO2 veroorzaken dan de conventionele fossiele brandstoffen. Dat de Commissie aarzelt om de resultaten vrij te geven van de studie die al in juni afgewerkt is, is weinig hoopgevend. Zie het artikel uit de International Herald Tribune

Natuurpunt maakte opmerkingen in het kader van het openbaar onderzoek over de startnota voor de bouw van een tweede kerncentrale in Borssele. We wijzen op de risico's van kernenergie, en geven aan dat verschillende aspecten onvoldoende of niet aan bod komen in de voorliggende documenten: o.a. over het transport van het afval, over de latere ontmanteling en over de impact van het koelwater wordt weinig of niets gezegd. Klik hier voor de opmerkingennota.

Tot 7 oktober liep een openbaar onderzoek naar aanleiding van een bouwvergunningsaanvraag voor een steenkoolcentrale in de haven van Antwerpen. Natuurpunt tekende hiertegen -net als vele anderen- bezwaar aan. De gigantische uitstoot van NOx vormt een regelrechte bedreiging voor de verzuringgevoelige vegetaties in Habitatrichtlijngebieden als het Groot en Klein Schietveld. En dreigt alle inspanningen uit het recente verleden ongedaan te maken. In de MER is dat zelfs niet onderzocht. Daarnaast is ook de CO2-uitstoot (zonder enige garantie op CO2-opvang) onaanvaardbaar. Klik hier voor het volledige bezwaarschrift.

Vanaf 1 september 2009 treedt de nieuwe Codex Ruimtelijke Ordening in werking. Vanaf dan kunnen windmolens ook in landbouwgebied. De Vlaamse Omzendbrief Windmolens bepaalt dat de inplanting van windmolens ‘geclusterd’ en ‘gepland’ moet verlopen. Wacht niet tot de individuele aanvragen van windmolenbedrijven op jullie tafel belanden, maar bekijk op voorhand waar er in jullie gemeente plaats is voor windmolens, en waar niet. Dit kan het best via de milieuraad of de GECORO. Zie ook het tandem-modeladvies ‘Windenergie’. In ons dossier energie vind je o.a. het standpunt van Natuurpunt en een informatieve nota over windenergie.

De raad van bestuur van Natuurpunt heeft het aangepaste verenigingsstandpunt over windenergie en de inplanting van windturbines goedgekeurd. Energiebesparing komt op de eerste plaats. Maar daarnaast moet ook geïnvesteerd worden in groene energie, waaronder windenergie. Natuurpunt pleit voor een planmatige aanpak, zowel op zee als op land.

Vorige donderdag keurde de Vlaamse Regering een omzendbrief goed met een beoordelingskader voor de inplanting van kleine en middelgrote windturbines. De omzendbrief herinnert eraan dat de opbrengsten van kleine molens (minder dan 15 m hoog) nog altijd zeer laag zijn. De omzendbrief ziet vooral mogelijkheden voor bedrijvensites, handelscentra en dergelijke meer. ‘Binnen het landelijk gebied wordt een eerder terughoudend beleid gevoerd met betrekking tot kleine windturbines, wegens hun visuele impact op het landschap en ten aanzien van de open ruimte, en de mogelijke verstoring van de fauna. In landschappelijk waardevolle gebieden zal die terughoudendheid nog groter zijn’. Er zijn ook richtlijnen voor geluid en slagschaduw in opgenomen. Voor middelgrote molens wordt verwezen naar het beleid voor grote windmolens: ze moeten gebundeld (dus aansluitend bij andere infrastructuur) en planmatig geïnstalleerd worden. Voor de omzendbrief, klik hier. Voor een overzichtsnota 'Windmolens in Vlaanderen', zie hier.

Als de volledige oogst aan beheerresten van de terreinen van Natuurpunt omgezet wordt van biomassa naar elektriciteit kan daarmee voorzien worden in de behoefte van 15.000 gezinnen. Meer daarover in het laatste nummer van Natuur.focus. Kathleen Bervoets. Nieuwe perspectieven voor beheerresten uit natuurgebieden. Natuurpunt.focus 7(2), blz. 54-59. Het volledige rapport kan je raadplegen op onze website.

Op de website van EU-commissaris Barosso kan je je uitspreken (E-poll) tegen de Europese 10 % doelstelling voor biobrandstoffen.

Onze koepelorganisatie BirdLife publiceerde een nieuw rapport over de impact van de productie van biomassa op de biodiversiteit. Het rapport beschrijft hoe in Afrika, Brazilië, Zuid-Oost-Azië en de Verenigde Staten de natuur moet wijken voor grootschalige monoculturen.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank tonen zich bezorgd over de stijgende voedselprijzen. Zoals steeds zijn het vooral de armste landen en bevolkingsgroepen die het meest getroffen worden. Biobrandstoffen behoren ongetwijfeld ook tot de oorzaken van de stijgende duurte. De Europese Commissie wil haar beleid (10% biobrandstoffen in 2020) vooralsnog niet bijsturen, maar ondertussen groeit de kritiek. Bij ons protesteren de Zuid-West-Vlaamse Milieufederatie samen met Natuurpunt en andere natuur- en milieuverenigingen tegen de bouw van een biomassacentrale in Kortrijk. De centrale zal worden gestookt met tropische palmolie.

De Antwerpse Deputatie heeft deze week de vergunning voor een elektriciteitscentrale op basis van de verbranding van tropische palmolie geweigerd. De beslissing werd expliciet gemotiveerd met duurzaamheidscriteria. Een voorbeeld voor andere overheden. Met felicitaties van Natuurpunt.

Voor de aanleg van palmolieplantages moet op veel plaatsen tropisch regenwoud wijken. Ook in andere delen van het land beroert 'groene stroom' op basis van palmolie de gemoederen. Op het industrieterrein Evolis in Kortrijk wordt een groene stroomcentrale voorzien. Blijkbaar zal die stroomcentrale draaien op stearine, een restproduct van palmolie. Natuurpunt Zuid-West Vlaanderen en andere natuur-verenigingen hebben al laten verstaan dat zij hier tegen zijn. Ondertussen ijvert onze koepelorganisatie BirdLife voor duidelijke criteria om 'duurzame' biomassa te kunnen onderscheiden van 'niet-duurzame'.

De Europese Commisie stelt in een nieuwe richtlijn hernieuwbare energie voor om duurzaamheidscriteria op te nemen voor biobrandstoffen. Zo zouden biobrandstoffen niet meer gemaakt mogen worden uit biomassa afkomstig van oerbossen en gebieden met hoge biodiversiteit. Ook de landbouwsector en de petroleumsector zijn het erover eens dat er duurzaamheidscriteria nodig zijn. Veel hangt nu af van de concrete invulling van de criteria. We volgen dit verder op samen met Birdlife als partner.

Dinsdag heeft het Europees parlement met een grote meerderheid een resolutie over hernieuwbare energie goedgekeurd. De milieubeweging is over het algemeen tevreden met de tekst. Het parlement schaart zich achter de doelstelling om tegen 2020 20 % van onze energiebehoeftes in te vullen met hernieuwbare energie. We stuurden de Vlaamse Europarlementsleden wel een brief met de vraag om striktere voorwaarden te stellen voor biobrandstoffen. Voor meer informatie over onze kritische bedenkingen biobrandstoffe ons beleidsdossier klimaat en energie.

De alom geprezen bio-energie is niet zo onschuldig als soms wordt voorgesteld. Tropisch regenwoud moet wijken voor plantages van palmolie. Samen met de teelt van soja is dat misschien wel een grotere bedreiging dan de houtkap. Ook bij ons komen sommigen in de verleiding om natuur opzij te schuiven voor (gesubsidieerde) energieteelten. In Polen uit de Kamer voor Hernieuwbare energie, een private lobbygroep, kritiek op de bescherming van Europese habitatrichtlijngebieden. Het zou de uitbreiding van energieteelten en andere vormen van hernieuwbare energie in de weg staan.

In het natuurgebied de Hoge Veluwe zou voldoende biomassa kunnen geproduceerd worden om per jaar zo'n 12.000-17.000 huishoudens van stroom en 1600-2300 huishoudens van warmte voorzien. En dat zonder de natuurwaarden aan te tasten, in veel gevallen zelfs mét versterking van natuurwaarden. De ontwikkeling van nieuwe natuur aan de randen van de Veluwe kan ook nog eens evenveel energie opleveren. Het volledig rapport Energieke natuur op en rond de Veluwe vind je hier.

Op 27 juni kwamen de Europese ministers van leefmilieu bijeen in Luxemburg. Er werd onder andere gebrainstormd over een actieplan voor bio-energie. Bio-olie en biomassa worden gezien als een 'milieuvriendelijk' vervangmiddel voor fossiele brandstoffen. De werkelijkheid ziet er echter vaak anders uit: monoculturen, kaalkap, intensivering van de landbouwteelten, vervuilende productieprocessen... Onze Europese koepel BirdLife organiseerde daarover een studiedag en schreef een brief aan de Europese ministers.

De sector verkeer is verantwoordelijk voor een groeiend aandeel van de Europese uitstoot aan CO2. Om hier iets tegen te doen maakt Europa zich sterk voor het gebruik van zogeheten klimaatneutrale brandstoffen. Biobrandstoffen zijn in potentie klimaatneutraal omdat de plantaardige materialen waarvan zij gemaakt worden, bij de groei CO2 opnemen. Op 8 februari lanceerde de Commissie een voorstel voor een Europese strategie in verband met biobrandstoffen. De strategie is sterk gericht op het stimuleren van de vraag naar en het aanbod van biobrandstoffen. Er is ook aandacht voor steun aan ontwikkelingslanden en voor ‘R&D’. Je vindt de volledige tekst hier terug.

De Europese milieubeweging maakte diezelfde dag nog enkele bedenkingen bij het plan. We zijn blij dat er werk gemaakt wordt van een klimaatbeleid. Maar er wordt onvoldoende aandacht besteed aan de mogelijke negatieve gevolgen op de biodiversiteit. Zelfs als we een relatief klein percentage van ons regulier brandstoffenverbruik vervangen door biobrandstoffen zijn tienduizenden ha. landbouwgebied nodig om de nodige grondstoffen te produceren. Dit kan een verdere intensivering van de landbouw met zich brengen, hetgeen zeker in Oost-Europa tot een ineenstorting van de biodiversiteit kan leiden.

Bovendien verwacht de Commissie te veel heil van bio-brandstoffen. Met de huidige technologieën zijn die helemaal niet klimaatneutraal. Bij de productie en het transport worden nog altijd veel fossiele brandstoffen gebruikt. En bij de verbranding komen ook zeer veel andere schadelijke stoffen vrij.

Lees hier het persbericht van BirdLife.

Op 28 april 2005 gaf de MiNaraad advies over de duurzaamheidaspecten van bio-energie. Alle energie die wordt gewonnen uit biomassa is bio-energie. In het debat gaat het vooral over transportbrandstoffen als biodiesel (koolzaad ) of bio-ethanol (suikerbiet). Of over de koude persing uit koolzaad voor kleinschalig gebruik. Maar ook toepassingen voor de productie van warmte of elektriciteit bieden kansen. De ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen is belangrijk maar prioriteit moet gaan naar het besparen van energie. De huidige massale consumptie van energie kan nooit vervangen worden door bio-energie. Voor Vlaanderen is de beschikbare ruimte voor energieteelten erg beperkt. De teelt van energiegewassen mag uiteraard alleen gebeuren op bestaande landbouwarealen en op braakgronden. Het is dan ook een uitdaging om de toch al bestaande biomassa uit afval van huishouden en landbouw optimaal te benutten met aandacht voor het spanningsveld "materiaalrecyclage versus energierecuperatie". De bronnen van biomassa en conversietechnieken die de minste CO2 uitstoten moeten gestimuleerd worden. De MiNaraad vraagt een stabiel beleidskader voor projecten van hernieuwbare energie. Het volledige advies.