Dossier Bossen

Zondag (16/10) werd de Week van het Bos onder een stralende zon afgesloten. De Vlaamse bossen werden een week lang door jong en oud gesmaakt én bejubeld. De opkomst was talrijk, maar er was toch één opvallende afwezige: de jaarlijkse bosbarometer van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV). Misschien niet onbegrijpelijk: als de barometer in het rood zou duiken zoals dat de vorige jaren het geval was, dan zou dat de feestvreugde drukken. En dat zou toch jammer zijn in het internationaal jaar van de bossen waarin de Vlaamse overheid nogmaals de noodzaak tot realisatie van 10.000ha extra bos bekrachtigde? Oude VBV-bosbarometer t.e.m 2009 Echter niet getreurd: er was ook een nieuw gezicht. Zo lanceerde minister Schauvliege de digitale boswijzer die ongeveer 30.000 ha (!) meer bos (of toch bomen) terugvond dan eerdere tellingen. Hoewel uitdrukkelijk wordt gesteld dat de nieuwe methodiek niet te vergelijken is met de VBV bosbarometer, blijft het verschil op zijn minst opvallend en vraagt zowat de hele sector zich af hoe we door de bomen het bos moeten zien. In afwachting blijft Natuurpunt uitkijken naar welk nieuws de nieuwe VBV-bosbarometer ons brengt. Maar om heel eerlijk te zijn: we zijn er niet helemaal gerust in dat het een feestelijke boodschap wordt.

Eerder dit jaar lanceerde minister Schauvliege een oproep waarbij zij middelen ter beschikking stelde uit het boscompensatiefonds om lokale bosuitbreiding te co-financieren. Intussen blijkt dat maar liefst 45 besturen een dossier indienden. Gezien de overdonderende respons, besloot de minister het initiële budget van 500.000 EUR te verdubbelen. Hieruit blijkt nogmaals dat de vraag naar bosuitbreiding breed gedragen wordt. Of Vlaanderen hiermee een stap vooruit zet is een andere zaak. Het betreft hier per definitie geen ‘netto’ bosuitbreiding: de middelen zijn een gevolg van de compensatieplicht van eerder uitgevoerde ontbossingen elders. Daarenboven kost de realisatie van nieuw bos een veelvoud van de bijdrage die ontbossers storten in het fonds en duurt het vaak tientallen jaren om de teloor gegane ecologische kwaliteit terug te bereiken. Op de beloofde openstelling van het fonds voor terreinbeherende verenigingen, is het nog steeds wachten.

De oppervlakte bos is de afgelopen twintig jaar overal in Europa toegenomen. Dit blijkt uit een recent rapport van de ministeriële conferentie in Oslo voor de bescherming van het bos, maar is buiten Vlaanderen gerekend. Uit de bosbarometer van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) blijkt Vlaanderen immers nog steeds tegen een razend tempo van 1,5 voetbalveld per dag te ontbossen en raken de beloftes voor bosuitbreiding maar niet ingelost. Indien deze trend zich voortzet, bengelen we over een jaar als laatste in het Europees peloton, aldus VBV . Landen met een vergelijkbare context zoals Nederland en Denemarken, slagen er wel in om vooruitgang te boeken. De knelpunten in Vlaanderen zijn gekend: terwijl zonevreemde bossen voor de bijl blijven gaan, lopen bosuitbreidingsdossiers maar al te vaak vast op vergunningsadviezen en een verouderde pachtwet. Nog vorige maand erkende minister Schauvliege de problematiek en beloofde ze beterschap op een beleidssymposium van Natuurpunt, VBV en ARGUS. We hopen daar nu spoedig het resultaat van te zien. Het internationaal jaar van de bossen is intussen immers half-weg, maar in de praktijk bewoog er dit jaar in Vlaanderen nog maar weinig of niets.

Het thema van de internationale dag van de biodiversiteit (22 mei) van dit jaar is biodiversiteit in bossen. “De voordelen van bossen zijn verreikend”, zegt VN-secretaris Ban Kimoon. “Bossen vangen water op en bergen het, stabiliseren de bodem, versterken de biodiversiteit en leveren een belangrijke bijdrage aan klimaatregulering en de broeikasgassen die klimaatsverandering veroorzaken. Maar ondanks onze groeiend begrip en appreciatie van de vele voordelen die we halen uit bossen, verdwijnen ze nog steeds op een alarmerend tempo. Dit jaar beklemtonen we op deze dag de nood aan dringende actie.”

Ondanks de vele engagementen en beloftes van de Vlaamse overheid, raakt de geplande bosuitbreiding in Vlaanderen maar niet vooruit. Natuurpunt, de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) en ARGUS grepen het internationaal jaar van de bossen aan om de knelpunten in beeld te brengen. Tijdens het beleidssymposium van vandaag (Brussel, 11/05/2011) bleek dat (private) bosuitbreidingsdossiers al te vaak struikelen over een negatief bindend advies van de landbouwadministratie alsook over een strakke en verouderde pachtwet die op heden niet meer strookt met een evenwichtige verhouding tussen eigenaars en gebruikers. Minister Schauvliege erkende op het symposium de verschillende knelpunten en beloofde alvast beterschap. Zo steunt de minister het voorstel om in het kader van de Interne Staatshervorming de adviezen inzake bebossing van landbouwgronden niet langer bindend te houden en gaat ze na hoe voortaan ook private bosuitbreidingsinitiatieven financieel ondersteund kunnen worden via het boscompensatiefonds. Aan de andere zijde stelde de minister ook een plan van aanpak voor om de meest waardevolle en ernstig bedreigde zonevreemde bossen te beschermen, want anders zal - ondanks de vele goede intenties tot bosuitbreiding - de bosbalans niet uit de rode cijfers raken, laat staan dat er netto 10.000 ha extra bos gerealiseerd kan worden. Meer info

Volgens het pact 2020 zou tegen 2020 minstens de helft van de stedelijke of kleinstedelijke gebieden beschikken over een stadsbos (of heeft er een opgestart). Uit de “éénmeting” van Vlaanderen In Actie zou blijken dat deze doelstelling intussen reeds gehaald zou zijn (?). De Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) was verbaasd en trok op onderzoek. Zo werd al snel duidelijk dat de tussentijdse evaluatie een veel te rooskleurig beeld schetst van de situatie op het terrein: van de beloofde 4810 ha stadsbossen werden er amper 815 ha gerealiseerd; daarnaast is het onduidelijk op basis waarvan men besluit dat vandaag reeds 53% van de (klein)stedelijke gebieden over een stads(rand)bos zou beschikken of er een project rond heeft opgestart. In het internationaal jaar van de bossen hopen we dan ook dat de Vlaamse overheid de daad bij het woord voegt zodat de stads(rand)bossen effectief gerealiseerd worden. Aan maatschappelijk behoefte en draagvlak is er in dit dossier alvast geen gebrek. Doe/plant mee aan het Bos voor iedereen -project en bestel je bomen online.

2011 werd door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Bossen. Zo wil de VN iedereen sensibiliseren en bewust maken van het belang van bossen en het duurzaam beheer ervan. Ook in Vlaanderen verdienen bossen veel meer aandacht. Daarom organiseren Natuurpunt, de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) en ARGUS op woensdag 11 mei in Brussel een beleidssymposium rond ecologische bosuitbreiding in Vlaanderen. Op dit symposium zetten we op een rijtje waarom bossen en duurzaam bosbeheer absoluut noodzaak zijn, wat de hinderpalen zijn die bosuitbreiding in de weg staan en hoe we die hinderpalen kunnen wegwerken. Ook zal minister Schauvliege het Vlaamse beleid ter zake toelichten. Deelname is gratis, maar inschrijven is wel verplicht. Het volledige programma, link naar het inschrijvingsformulier en andere praktische informatie vind je hier.

Via een projectoproep eerder deze maand, voorziet minister Schauvliege 500.000 euro uit het boscompensatiefonds om bosprojecten van gemeente- en provinciebesturen te co-financieren (tot 80%). Natuurpunt hoopt dat lokale besturen massaal zullen intekenen. Hoewel terreinbeherende verenigingen niet in aanmerking komen als begunstigde, zijn samenwerkingsverbanden met derden wel mogelijk. Het Vlaams bosdecreet vertrekt vanuit een ontbossingsstop, maar voorziet een aantal uitzonderingsmogelijkheden voor o.a. woon- en industriegebieden. Ontbossers moeten in dergelijke gevallen voorzien in een compensatie. Deze kan gebeuren door opnieuw (elders) bomen aan te planten of door een financiële bijdrage aan het boscompensatiefonds. Dit fonds groeide de laatste jaren fors aan, maar overheidsprojecten om deze middelen effectief aan te wenden voor compensatiebossen hinken sterk achterop. Het volledige persbericht van minister Schauvliege vind jehier

Vorige week ondertekenden Natuurpunt en het OCMW van Mechelen één van de belangrijkste samenwerkingsovereenkomsten rond stadsbosontwikkeling en –beheer ooit in Vlaanderen. Natuurpunt zal via een erfpacht ruim 280 hectaren bos, eigendom van OCMW Mechelen, beheren als natuurgebied en ze toegankelijker maken voor het publiek. Beide werken voortaan ook structureel samen om deze boskernen verder uit te breiden. Voor het beheer wordt een duurzame “bosploeg” opgericht binnen het kader van sociale tewerkstelling. Een “groene Gordelcommissie“ zal de samenwerking sturen en evalueren. 2011 werd uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Bossen en kon zo geen mooiere start nemen. Klik hier voor het persbericht.

Het internationaal jaar van de bossen is voor Natuurpunt aanleiding om het thema extra in de verf te zetten. Zo is Natuurpunt dit jaar voor het eerst officieel partner van de Week van het Bos (9-16 oktober), een initiatief dat onder impuls van het Agentschap Natuur & Bos (ANB) en de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) inmiddels is uitgegroeid tot een ware traditie. Onder het motto ‘Bos zonder grenzen’ werpt de week dit jaar een ruime blik op alle bossen, zowel binnen als buiten reservaten, in Vlaanderen, maar ook elders in de wereld. Traditiegetrouw wordt de week gedragen door honderden organisaties die een brede waaier aan activiteiten organiseren. Natuurpunt roept alle afdelingen op om hun activiteiten online te registreren via www.weekvanhetbos.be . Vanaf april zullen deze dan in het online activiteitenaanbod verschijnen. Doe je dit voor 16 mei, dan wordt je activiteit ook opgenomen in de campagnekrant. Naast promotie mogen afdelingen ook ondersteuning verwachten via een ideeënlijst en/of actiemodellen. Voor ideeën of vragen: weekvanhetbos@vbv.be

Vorige week meldde minister Schauvliege 3 hectare gekocht te hebben ter realisatie van de geplande stadsbossen te Roeselare (link persbericht ). De nood aan Vlaamse stads(rand)bossen is immers groot. Zowel het Vlaamse regeerakkoord, Pact 2020 als de beleidsnota van de Vlaamse minister voor Leefmilieu, onderstrepen deze maatschappelijke behoefte. Ondanks de talrijke dossiers die in het verleden reed opgestart werden, laat de uitvoering op het terrein echter vaak jarenlang op zich wachten. In het internationaal jaar van de bossen hoopt Natuurpunt dan ook dat deze aankoop geen alleenstaand feit betreft, maar dat de Vlaamse overheid met eenzelfde gedrevenheid over gans Vlaanderen daadkrachtig investeert in bos voor iedereen.

Onder het motto ‘Forests for People’, riep de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties 2011 uit als het internationaal jaar van de bossen en roept ze mondiaal op tot actie. De VN benadrukt daarbij het vitaal belang van bossen voor de overleving en het welzijn van de mensheid. Meer info Ook Natuurpunt zal dit jaar niet aan zich laten voorbijgaan zonder in te zetten op meer ecologische bossen voor Vlaanderen. Zowel vanuit de dienst beleid als beheer wordenin 2011 tal van concrete acties gepland. We houden u op de hoogte.

Naar aanleiding van een parlementaire vraag van Bart Martens, vond vorige week in de commissie Ruimtelijke Ordening een geanimeerde discussie plaats over het boscompensatiefonds. Geruime tijd wordt reeds vastgesteld dat de middelen in dit fonds zich opstapelen bij gebrek aan geschikte gronden om te bebossen. Om de middelen goed te besteden, kondigde minister Schauvliege aan dat ze nog voor het einde van het jaar een open oproep zou lanceren waarbij, na kwalitatieve selectie, bebossingsprojecten door derden gesubsidieerd zouden worden. Probleem blijft evenwel dat tweederde van de bebossingsaanvragen door particulieren systematisch worden afgekeurd (zie bosbarometer). Als reden verwees de minister naar de ruimtelijke ordening en de lopende afbakeningsprocessen waarvoor minister Muyters bevoegd is. De negatieve adviezen vanuit de landbouwadministratie, ook in dossiers waar zowel eigenaars als gebruikers vragende partij zijn en waar er lokaal én maatschappelijk een consensus over bestaat, spelen echter ons inziens een belangrijke rol.

Bij de aanvang van de week van het bos publiceerde de Verenging voor Bos in Vlaanderen (VBV) naar jaarlijkse gewoonte haar bosbarometer. Voor het tweede jaar op rij is deze negatief. De netto ontbossing in 2008 was (maar) 4ha, maar loopt in 2009 op tot 88ha. In realiteit ligt dit cijfer wellicht nog hoger omdat de barometer enkel de vergunde ontbossingen registreert. De doelstelling van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen om 10000ha bosuitbreiding te realiseren is op heden slechts voor 30% gehaald. Aan de positieve kant valt te melden dat Vlaanderen er sinds kort drie nieuwe bosreservaten bij heeft. Daarmee komt de teller voor Vlaanderen op 2% van haar bosareaal. Dat we met deze indicator in Europese context enkel Finland en Zweden moeten laten voorafgaan, is echter nog geen reden tot euforie. Beide landen kennen immers een bebossingsindex van meer dan 70%, dit in tegenstelling tot Vlaanderen waar deze amper 10% bedraagt.

Met de slagzin “in geuren en kleuren” wordt op 10 oktober het startschot gegeven van de Week van het Bos. Dit jaar staat het thema ‘biodiversiteit’ centraal en zoemen de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV), het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en de Gezinsbond in op de rijkdom aan planten en dieren die bossen herbergen. Op 17 oktober vindt de slothappening “(ge)Zin in Zoniën” plaats waarvoor het Zoniënwoud haar mooiste (herfst)kleedje aantrekt om er een spetterend feest van te maken. De volledige activiteitenkalender kan je alvast napluizen op www.weekvanhetbos.be.

Bossen vertolken een onmiskenbare hoofdrol in het kader van ecologie, biodiversiteit en klimaat, maar staan wereldwijd onder immense druk van allerlei sociale en economische ontwikkelingen. Mits een duurzaam beheer kunnen bossen zich evenwel een multi-functioneel (o.a. economisch, recreatie) karakter toemeten, zonder nefaste gevolgen voor milieu en natuur. In Vlaanderen staat het FSC label (Forest Stewardship Council) als enige garant voor duurzaam hout. De ngo die in 1993 werd opgericht door boseigenaars, de houtsector, sociale bewegingen en milieuorganisaties, blaast deze week vijf kaarsjes uit in België en geeft daarbij het startschot voor een nieuwe publiekscampagne (www.fsc.be).

De effecten van klimaatverandering laten zich voelen op de bossen in Europa. Dit was voor de Europese Commissie de aanleiding om een Groenboek goed te keuren waarin mogelijke opties worden voorgesteld inzake een verdere EU-aanpak van bosbescherming. FERN, een Europees georganiseerde NGO die het bosbeleid opvolgt, maakte een uitvoerig advies op dat mee gedragen wordt vanuit Natuurpunt. Het advies vertrekt van de vaststelling dat vooral de ecologische functie van de Europese bossen de afgelopen jaren sterk achteruit ging met groot verlies aan biodiversiteit tot gevolg. Bovendien worden bijkomende negatieve effecten verwacht door de klimaatverandering. FERN pleit dan ook voor een krachtig en efficiënt Europeesbeleid dat zich toelegt op de bescherming en de veerkracht van de bossen. Naast de noodzaak tot een coherent Europees verhaal gaat het advies ook dieper in op de rol van de individuele lidstaten.

Wat Bond Beter Leefmilieu, Natuurpunt en Boerenbond vorig jaar al naar voor schoven in hun persbericht over het Schipdonkkanaal, heeft zich de afgelopen weken (nog eens) bewezen: er zijn nu al watertekorten rond Gent. Voeg daarbij de conclusies van een langlopend onderzoek aan de KU Leuven: (projectie voor 2100) "Tijdens droge zomers kunnen de laagste rivierdebieten met meer dan 50% dalen (gemiddeld 20% in het minst pessimistische scenario, gemiddeld 70% in het meest pessimistische scenario)" en u begrijpt waarom wij menen dat het Schipdonkkanaal een strategische blunder zou zijn.

In uitvoering van het RSV, (Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen) beloofde de overheid 10.000 ha extra bos te planten. De cijfers tonen echter een verdere daling van het bosareaal. Tevens zijn 31% van de bestaande bossen zonevreemd, waarvan 8.000 ha direct bedreigd. Met de actie 'Groene Kleurpotloden' stellen VBV (Vereniging voor Bos in Vlaanderen) en JNM (Jeugdbond voor Natuur en Milieu) deze problematiek aan de kaak. Opdat beleidsmakers en ruimtelijke planners voortaan geen 'groen' zouden tekort komen bij het inkleuren van nieuwe plannen, zamelen VBV en JNM groene kleurpotloden en (digitale) handtekeningen in. Je kan de actie ondersteunen door je eigen groene potloden te deponeren bij een verzamelpunt in de buurt (ook in alle bezoekerscentra van Natuurpunt) of digitaal je steun te betuigen via www.groenepotloden.be. Al het ingezamelde materiaal wordt tijdens de Week van het Bos (oktober) afgeleverd aan de verantwoordelijke ministers.

Tussen 20 en 40% van de wereldwijde houtproductie is afkomstig van illegale ontbossing. De EU klaagt het gebruik van illegaal gekapt hout reeds lange tijd aan, maar is zelf één van de belangrijkste afzetmarkten ervan. Na jaren van getouwtrek bereikten het Europees Parlement en de Raad op 16 juni 2010 een voorakkoord over een verbod op de import en het gebruik van illegaal hout. De definitieve stemming is gepland in juli. De nieuwe regelgeving komt niet alleen ten goede van duurzaam bosbeheer, maar tevens van het klimaat en biodiversiteit die er onlosmakelijk mee verbonden zijn. Lees hier het volledige persbericht van The Greens.

8.000 ha van de Vlaamse bossen is zonevreemd. Met de Groene Potlodenactie willen JNM en VBV deze problematiek aan de kaak stellen. Samen zamelen ze groene potloden in. Zo willen ze de ministers van Leefmilieu (Joke Schauvliege) en Ruimtelijke Ordening (Philippe Muyters) op een ludieke manier aanmanen om Vlaanderen groener te kleuren. De actie gaat officieel van start op 8 mei op het Muntplein tussen 10 en 16 uur. Neem zeker jouw groene potloden mee! Je kan ook een online digitaal potloodje deponeren. Meer info: www.groenepotloden.be

In de commissie leefmilieu van het Vlaams Parlement werd op 13 oktober gedebatteerd over de zonevreemde bossen. Minister Schauvliege stelt dat een bos pas zonevreemd is als er volgens de voorschriften van het bestemmingsplan geen bos mogelijk is. Weliswaar kent dan niet elk bos dezelfde planologische bescherming. De aanpak van de zonevreemde bossen kadert zij in het afbakeningsprocessen van de natuurlijke en agrarische structuur. Volgens de minister zullen deze processen binnen deze legislatuur afgerond zijn. Meer info

Vereniging voor Bos in Vlaanderen en Natuurpunt hebben hun verwachtingen voor het bosbeleid uit het bossenmemorandum vergeleken met de partijprogramma’s. Samen vragen de organisaties de formateur om oog te hebben voor multifunctioneel en natuurlijk bos in bosarm Vlaanderen.

In de aanloop naar de verkiezingen heeft Groen! het natuur- en bosbeleid geëvalueerd. Ze maken daarvoor o.m. gebruik van de adviezen van de MINA-raad. Als antwoord stelt de partij een eigen herstelplan voor natuur en bos voor. Met veel aandacht voor bos: in 2012 moet elke Vlaamse stad een stadsbos hebben op fietsafstand en de bestaande boscompensatie zou nog moeten worden aangescherpt.

Minister Hilde Crevits paste de Vlaamse subsidieregeling voor de bebossing van landbouwgronden aan. Dat gebeurde in uitvoering van het nieuwe PDPO (programmeringsdocument plattelandsontwikkeling). Zo is onder meer het bedrag, timing en de praktische opvolging bijgesteld voor inkomens- en onderhoudssteun en vervalt de subsidie voor exoten. Meer info op deze website

De dertigste editie van de dag van de natuur staat in het teken van ecologische bosuitbreiding. In heel Vlaanderen worden op die dag bijna 30.000 bomen en struiken geplant. Maar ook op beleidsvlak zouden er meer inspanningen moeten gedaan worden. Positief is alvast het voorstel in het Vlaams parlement om het geld van het boscompensatiefonds te gebruiken voor bosuitbreiding door particulieren. De boscompensatieplicht zelf wordt tegelijk aangepast. Ze wordt dan van toepassing in erkende reservaten en er kan alleen ontheffing verleend worden voor beheer dat gericht is op Europese habitats en soorten.

De dertigste editie van de dag van de natuur staat in het teken van ecologische bosuitbreiding. In heel Vlaanderen worden op die dag bijna 30.000 bomen en struiken geplant. Maar ook op beleidsvlak zouden er meer inspanningen moeten gedaan worden. Positief is alvast het voorstel in het Vlaams parlement om het geld van het boscompensatiefonds te gebruiken voor bosuitbreiding door particulieren. De boscompensatieplicht zelf wordt tegelijk aangepast. Ze wordt dan van toepassing in erkende reservaten en er kan alleen ontheffing verleend worden voor beheer dat gericht is op Europese habitats en soorten.

Wie bos kapt moet compenseren. Een antwoord van minister Crevits op een parlementaire vraag leert dat de afgelopen jaren 1356 ha bos gekapt is, maar slechts 473 ha bos effectief gecompenseerd. Voor 1100 ha werd een "bosbehoudsbijdrage" gestort in een boscompensatiepot. Een spaarpotje waarmee gronden kunnen aangekocht worden voor bosuitbreiding. Natuurpunt wil een efficiënter gebruik van deze compensatiegelden. Ook privé-eigenaars zouden hierop een beroep moeten kunnen doen voor bosuitbreiding. Verder zijn we voorstander van een aanpassing van de compensatieplicht, samen met een hardere bescherming van waardevolle "zonevreemde" bossen.

De voorbije weken kregen we veel vragen over 'klimaatbossen'. Bossen slaan CO2 op, en dus zijn ze goed voor het klimaat. Dit klopt, maar ook andere natuurtypes (hooilanden, venen) slaan veel CO2 op. Bovendien zijn de mogelijkheden voor CO2 opslag door bossen in Vlaanderen zeer beperkt. 1 ha bos kan jaarlijks ongeveer 10 ton CO2 opslaan. Dit komt overeen met de jaarlijkse uitstoot van één gemiddelde Vlaming. Gemeenten die met klimaatbossen willen pronken, zetten best nog andere stappen om het klimaatprobleem aan te pakken. Particulieren die hun eigen CO2 uitstoot willen compenseren kunnen terecht bij www.compenco2.be. De rol van bossen in het (Vlaamse) klimaatverhaal ligt vooral op een ander vlak: we hebben bossen nodig in de strijd tegen versnippering (aanpassing aan de klimaatverandering) én als trekpleister voor 'recreatie in de buurt' (minder CO2-uitstoot door transport). En uiteraard is er ook om andere redenen te weinig bos in Vlaanderen. Meer info.

Op 9 februari gaat de Boswerkgroep van start met een eerste activiteit in het Parkbos Gent. Een frisse wandeling, een gedachtewisseling over actuele bosthema's en afsluiten met een hapje en een drankje. Geïnteresseerden nemen best contact op met Iris Lauwaert.

Natuurpunt en Vereniging voor Bos in Vlaanderen werken aan een gemeenschappelijke visie op bos- en natuurbeleid. Dat is nodig op samen te kunnen optreden bij de advisering rond de uitvoeringsplannen (RUP's) voor het buitengebied. De aanduiding van 10.000 ha bosuitbreiding naast 38.000 ha bijkomende natuurgebieden is de hoogste prioriteit. Tegelijk gaan we voorstellen uitwerken voor een betere bescherming van de waardevolle zgn. "zonevreemde" bossen. Ook over een gemeenschappelijke bestemmingscategorie voor natuur en bos zijn de verenigingen het in grote lijnen eens. Hierin is alleen plaats voor duurzaam beheerde bossen met een ecologische waarde.

De Week van het Bos is gestart. Voor de laatste keer, beweren sommige kwatongen. Bos is immers Natuur en Bos geworden. En ook in de ruimtelijke ordening wil de bossector af van het onderscheid tussen bos- en natuurgebied. De opening van het stadsbos Lappersfort viel net buiten de week. Maar is toch het vermelden waard. Wie had dat nog verwacht? Een hoopvolle gedachte voor al die andere boom(hot)spots. En omdat in een verkiezingsweek goed nieuws altijd welkom is: volgens het Agentschap Natuur en Bos is op vijf jaar tijd de oppervlakte speelzones in domeinbossen met een derde toegenomen tot afgerond 2035 ha.

De Bosraad heeft een advies opgesteld waarin ze voorstelt alle bossen binnen natuurgebied de bestemming bosgebied te geven. En als dat niet kan dan moet - volgens de Bosraad - alle natuurgebied omgevormd worden tot "natuur- en bosgebied". Op die manier wil men dennenakkers en populierenaanplanten behoeden voor omvorming naar meer waardevolle natuur en bos. En zoals gebleken uit vorige adviezen, wil men tevens groene ruimte reserveren voor korte omloophout en andere vormen van boslandbouw. Voor ons kunnen bossen in natuurgebied als ze ook een natuurfunctie hebben en niet enkel een productiefunctie. Daarom horen de meeste actuele bossen beter thuis in verwevingsgebied. Dat standpunt is zo oud als het natuurdecreet en het ruimtelijk structuurplan.

Woensdag 14 juni debatteerden Natuurpunt en Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) over het bosbeleid in Vlaanderen. BBL was gastheer. Het gesprek was verkennend op theoretisch vlak ("een nieuw paradigma voor natuur- en bosbeleid ?"). Daarnaast kwamen bestaande meningsverschillen rond concrete dossiers (van korte omloophout tot boscompensatie) aan bod. Op het eind werden afspraken gemaakt over een meer gestructureerde samenwerking tussen de twee verenigingen, zowel bij de opvolging van het beleid als bij verdere visievorming. Het verslag zal later op de website geplaatst worden.

Op vraag van Carl Decaluwé (CD&V) liet minister Peeters narekenen hoeveel hectare gekapt bos gecompenseerd wordt. In de periode 2001-2005 is 833,25 ha ontbost en - amper - 301,87 ha heraangeplant als compensatie. Alleen is West-Vlaanderen is er meer bebost dan ontbost. Maar het gaat dan wel om slechts 15 ha. In Antwerpen is het meeste bos verloren gegaan: 243 ha. Centen vormen niet het probleem. In totaal werd voor 13,8 miljoen Euro financiële compensaties geïnd, waarvan slechts 2,7 miljoen terug geïnvesteerd werd in bosaanplant.

Toegankelijkheid van bos en natuur blijft politici boeien. Zeker in West-Vlaanderen. Speelbossen vormen nu het hoofdthema van het eerste nummer van Tapas, het nieuw partijblad van de SP.A. Voorzitter Vande Lanotte nodigde een aantal jeugdleiders en natuurbeschermers uit voor een gesprek (in een bosrijke - West-Vlaamse - omgeving). Om het eens te worden over de behoefte aan meer speelbossen. Er wordt in het artikel kritiek geuit op de jeugdverenigingen die te weinig aandacht zouden vertonen voor het thema. Nochtans zitten de grote jeugdorganisaties en natuurverenigingen tegenwoordig regelmatig samen in het kader van het Charter Jeugd en Natuur. Een structurele samenwerking voor meer groene speelruimte die verder gaat dan speelbossen en stilaan ook resultaten oplevert.

Korte omloophout, dat zijn populieren, wilgen en ander snelgroeiend hout dat geteeld wordt voor brandstof of papierproductie, wordt uit het bosdecreet gehaald. Voortaan wordt het beschouwd als een landbouwteelt, met vrijheid van teeltkeuze en bemesting en zonder de beperkingen van de boswetgeving. Deze vrijstelling wordt in het voorstel van de regering wel beperkt tot de landbouwgebieden. Ook Natuurpunt is van oordeel dat er geen plaats is voor korte omloophout of kerstbomen in natuur- en bosgebieden en dat daar integendeel voorrang moet gegeven worden aan ecologisch verantwoorde bosuitbreiding. Dat is dan wel gerekend zonder de Hoge Bosraad. In een spoedadvies stelt de raad dat om korte omloophout overal moet toegelaten worden, dat de definities nog moeten verruimd worden (voor kort omloophout tot 8 jaar en voor kerstbomen tot 12 meter), en dat grienden (wilgenstruweel in het winterbed van grotere rivieren) ook moet beschouwd worden als een landbouwteelt.

Onlangs werd de illegale stortplaats in D'hoppe, vlak over de taalgrens, verzegeld. Maar voor de natuur in en rond D'Hoppe is het einde van de tunnel nog niet in zicht. Om technische redenen wordt het afvalwater van de streek nu niet langer ter plaatse opgehouden, maar geloosd in de bovenloop van de Sassegembeek. Dat terwijl de Sassegembeek verschillende internationaal beschermde soorten herbergt en aangeduid is als habitatrichtlijngebied. Natuurpunt beheert op dit moment een 17-tal hectaren langs de oevers van de beek en ziet het resultaat van jaren werk plots weer enorm bedreigd. We schreven daarover een brief aan minister Peeters en aan zijn Waalse collega Lutgen. Ook de Europese Commissie, die momenteel een klacht bestudeerd, zal worden ingelicht over de nieuwe ontwikkelingen.

Op 12 april nodigde Natuurpunt een delegatie van Landelijk Vlaanderen, de vereniging van landeigenaars en drijvende kracht achter het Platform Buitengebied, uit voor een informele kennismaking. Na een wandeling in de Merodebossen van Averbode werd van gedachten gewisseld over wat beide organisaties bindt en verdeelt. De sfeer was constructief en het zal zeker bijdragen tot een groter wederzijds begrip. Landelijk Vlaanderen wordt dank zij Natuurpunt ook uitgenodigd voor de werkgroep Open Ruimte van de MiNa-raad.

Eigenaars van bossen en van gronden binnen het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) zijn vrijgesteld van successierechten. Dat was eerder al beslist. De maatregel heeft wel alleen betrekking op privé-personen en geldt dus niet voor rechtspersonen of publieke overheden. Natuurverenigingen moeten nog steeds een jaarlijkse vervangende patrimoniumbelasting betalen. De Vlaamse regering gaat ervan uit dat van de gronden in VEN-gebied er 33 600 hectare in aanmerking komt voor de vrijstelling. Wat de bossen buiten het VEN-gebied betreft, zou de maatregel betrekking hebben op 62 400 hectare bos. De totale kost van de maatregel wordt geschat op zo'n 5,2 miljoen euro per jaar. Als ook de gronden van natuurverenigingen hieronder zouden vallen, zou dat een meerkost van (amper) ca. 1,5 % bekekenen. Hopelijk komen de partijen van de meerderheid snel hun verkiezingsbelofte na om deze discriminatie ongedaan te maken.

De beslissing van minister Peeters om een deel van het Lappersfortbos te huren en open te stellen voor het publiek is positief onthaald. De volgehouden strijd heeft dan toch resultaat opgeleverd. Al zijn er toegevingen gebeurd en is waakzaamheid geboden. Stadsbossen blijven ook elders in Vlaanderen voor actie zorgen. In Gent werden zuurstofpalen geplaatst als - hopelijk symbolisch - alternatief voor bosuitbreiding.

Deze week wordt de begroting 2005 besproken in het Vlaams parlement. Ook het zgn. programmadecreet waarmee decreetwijzigingen worden doorgevoerd die voor het begrotingsbeleid noodzakelijk geacht worden. Eén van die wijzigingen gaat over de verkoop van openbare bossen. Tot vandaag moet de regering aan het parlement toestemming vragen om bossen in openbaar bezit te kunnen verkopen. Minister Peeters wil dat nu afschaffen, zodat de regering voortaan bossen zal kunnen verkopen zonder dat daarover moeilijke vragen gesteld worden in het parlement. Voor deze en andere bedenkingen bij het programmadecreet: lees het advies van de MiNa-raad.

Vorige week brachten Groene Gordelfront, BBL, VBG, KVNS, Greenpeace, WWF en Natuurpunt een bezoek aan minister Peeters met de vraag om het Brugse Lappersfort bij hoogdringendheid een definitieve bescherming te geven als stadsbos. Als groene zone kan het Lappersfortbos één van de hoekstenen worden van de Groene Gordel rond Brugge. Het gebied vormt als het ware een scharnier tussen de Groene Gordel rond Brugge en de natuur langs het kanaal Oostende-Gent. In en rond het bos zijn ook interessante natuurwaarden aanwezig en mits enig beheer kan dit een waardevol bos- en natuurgebied blijven.

In Gent werden afgelopen weekend 4000 boompjes gepland door 400 vrijwilligers. (Stad Gent heeft intussen laten weten dat de boompjes weg moeten.) Op 30 maart werd in Averbode een charter getekend voor behoud en openstelling van de recent aangekochte Merodebossen. Op 16 mei is een grote happening gepland. Natuurpunt organiseerde al een kennismakingsactiviteit op zondag 28 maart.

Enkele persberichten van Minister van ruimtelijke ordening Van Mechelen hebben voor de nodige onrust gezorgd. Eenmalige crossen (en andere - al dan niet lawaaierige - activiteiten) zouden toegelaten worden in het landbouwgebied. Een zoveelste uitholling van de ruimtelijke ordening? Zolang we de details van het voorstel niet kennen, kunnen we er moeilijk over oordelen. Het is wel duidelijk dat na het arrest van de Raad van State er een (stedenbouwkundige) regeling moest komen voor de eenmalige crossen. (Heel Vlaanderen vol leggen met permanente crossterreinen is immers ook geen optie.) Maar de randvoorwaarden moeten duidelijk en rechtlijnig zijn. En naast ruimtelijke aspecten moet ook rekening gehouden worden met natuur en milieu. In afwachting blijft het verboden om crossen te organiseren in landbouwgebied.

Op voorstel van milieuminister Ludo Sannen boog de Raad van Bestuur van de Vlaamse Landmaatschappij zich over de aankoop van het uitzonderlijke grote natuur- en bosgebied van de familie de Merode tussen Averbode en Westerlo. Het gaat om het op een na grootste aaneengesloten bosgebied in Vlaanderen. Spijtig genoeg werd het doorhakken van de knoop nog even uitgesteld. Natuurpunt hoopt dat er van uitstel geen afstel komt. Het dossier wordt voor Natuurpunt opgevolgd door Luc Vervoort (luc.vervoort@natuurpunt.be).

Na eerdere negatieve berichten in de pers heeft minister Sannen geruststellend geantwoord dat boswachters nog steeds kunnen optreden tegen illegale vogelvangers. Wel is de bevoegdheid voor het beleid sinds 1 januari overgeheveld naar de dienst Natuur. Voortaan kunnen zowel bos- als natuurwachters verbaliserend optreden. Dat is een eerste kleine stap naar een integratie van de diensten Natuur en Bos en Groen.

Naar aanleiding van de Week van het Bos en een actie van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) was er de laatste dagen weer heel wat te doen over ontbossingen. Ook de terreinbeherende verenigingen werd door sommigen alweer met de vinger gewezen. Het antwoord van Minister Sannen ging hier tegenin.

Sinds de compensatieregeling in 2000 van kracht werd, is 284 hectare bos verdwenen. Daarvan is 55 hectare gecompenseerd door heraanplant. Voor de overige ontbossingen werd een bosbehoudsbijdrage betaald. De Vlaamse overheid verwierf in dezelfde periode 767 hectare gronden voor bebossingsprojecten (77,52 ha in 2000, 278,5 ha in 2001, 270 ha in 2002 en de teller staat dit jaar op 141,2 ha). Hierdoor breidde het bosbestand in Vlaanderen uit met 538 hectare bos. Uiteraard is dat nog onvoldoende, vergeleken met de doelstelling van 10.000 ha.

De Bond Beter Leefmilieu, Natuurpunt, de Vereniging voor Bos in Vlaanderen vzw, het actiecomité Patgadach en de Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubescherming reageren met grote verbazing op de uitspraak van de Doornikse rechtbank van eerste aanleg. Die besliste in een procedure op éénzijdig verzoekschrift dat de bezetters van het d’Hoppebos, in de gemeente Vloesberg, het bos op 19 juni voor 23u moesten verlaten - op straffe van een dwangsom van 250 euro per uur dat langer in het bos verbleven wordt. Dat de grond voor die uitspraak uit de milieuwetgeving komt, is op zijn zachtst gezegd bijzonder absurd. Milieuactivisten trachten er via hun bezetting een rist ernstige inbreuken tegen de milieuwetgeving onder de aandacht te brengen en worden op basis van een haast lachwekkende interpretatie van diezelfde wetgeving het actievoeren onmogelijk gemaakt.

Meer info over ‘d Hoppebos: http://www.foert.org