Dossier Mest

Het Vlaams Parlement keurde vorige week het gewijzigde mestdecreet goed. Daarmee werd het ontwerp-mestactieplan in Vlaamse wetgeving omgezet. De snelle omzetting in wetgeving was een noodzakelijke voorwaarde om de derogatieregeling te verlengen. Hierover wordt beslist op het volgende Nitraatcomité van 17 mei. Minister van Leefmilieu Joke Schauvliege en Minister van Landbouw Kris Peeters kondigden de voorbije weken verschillende flankerende maatregelen aan om de verplichtingen van het MAP uit te voeren. Naast de 4 miljoen euro die vanaf 2012 jaarlijks uitgetrokken wordt voor de inzaai van groenbemesters, voorziet de Vlaamse regering jaarlijks 4 miljoen euro voor individuele begeleiding van landbouwers, waterkwaliteitsgroepen, onderzoek naar het deskundig gebruik van dierlijke- en kunstmest en beperking van administratieve overlast. Natuurpunt hoopt dat met de goedkeuring van het mestdecreet nu werk kan gemaakt worden van het behalen van de doelstellingen van het actieplan (tegen 2014 max. in 16% van de MAP-meetpunten een overschrijding van de nitraatconcentratie, tegen 2018 max. in 5% van de meetpunten een overschrijding).

Tijdens het openbaar onderzoek rond het ontwerp-MAP IV werden 153 adviezen ingediend, met reacties op diverse thema’s als de hoogte van de bemestingsnormen, nitraatresidu, monitoring van het grond- en oppervlaktewater. Alle reacties werden gebundeld in een overwegingsdocument, in een aantal gevallen hebben de reacties geleid tot een aanpassing van het actieplan, o.a. inzake . de bemestingsnormen van bepaalde gewassen en teeltcombinaties, het bemestingsadviseringssysteem voor bepaalde groententeelten, transport met burenregeling. Opvallend is dat de beperking van maximaal 30 kg N/ha bij het inzaaien van een vanggewas opgetrokken is tot 60 kg N/ha, een duidelijke versoepeling. Natuurpunt betreurt dat de beperking van de bemestingsnormen bij grote overtreders (maatregelenpakketten Y of Z) enkel voor N-bemestingsnormen geldt en niet voor de fosfaatbemestingsnormen. Nochtans blijkt duidelijk uit het maatregelenprogramma bij de stroomgebiedbeheerplannen dat fosfaat de grootste knelpuntparameter is voor het bereiken van de goede ecologische toestand zoals bedoeld in de kaderrichtlijn water. Een overzicht van alle adviezen vindt u hier.

Dinsdag 29 maart hield de commissie leefmilieu van het Vlaams Parlement een hoorzitting over de wijziging van het mestdecreet. Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt hebben daar een lans gebroken voor een transitie naar een duurzame landbouw- en voedingssector. We hebben nood aan een systeemaanpak om structureel naar duurzame productie- en consumptiepatronen te groeien. De overproductie van mest (die het gevolg is van de trend om in te zetten op de intensieve niet-grondgebonden veehouderij) ligt aan de bron van het waterkwaliteitsprobleem. Het MAP zet verder in op end-of-pipe maatregelen zoals mestverwerking, en pakt het probleem ten gronde niet aan. Wij zijn ervan overtuigd dat de enige duurzame manier om de milieudoelstellingen te halen een inkrimping van de veestapel is. In Vlaanderen is geen plaats voor uitbreiding van de veestapel, zolang de waterkwaliteit ondermaats is.

Naast dit gemeenschappelijk advies diende Natuurpunt, samen met BBL, een eigen opmerkingennota op voorliggend actieprogramma in. Daarin pleiten we voor een brongerichte aanpak van het mestprobleem (terugdringen van de mestproductie). Dit mestactieplan blijft andermaal inzetten op mestverwerking, een end-of-pipe maatregel die op lange termijn niet duurzaam is. In Vlaanderen is geen plaats voor uitbreiding van de veestapel zolang de waterkwaliteit ondermaats is. Natuurpunt pleit dan ook voor een opschorting van de mogelijkheid tot uitbreiding van de veestapel mits mestverwerking zolang er geen significante verbetering optreedt in de waterkwaliteit, zoals dit ook in het mestdecreet vermeld staat. Verder dringen we er op aan dat het mestactieplan onderworpen wordt aan de volledige Plan-MER-procedure, in overeenstemming met de Europese regelgeving, om na te gaan wat de impact van dit actieplan op het leefmilieu en de natuur is.

De strategische adviesraden Minaraad, SALV en SERV slaagden er in om een gezamenlijk advies uit te brengen over het Mestactieprogramma 2011 – 2014 . Het advies behandelt o.a. volgende elementen: bekrachtiging van de waterkwaliteitsdoelstellingen, wenselijkheid van een gestructureerd en regelmatig onderling overleg tussen landbouw- en milieusector en aanpassing van het MAP-meetnet. Een belangrijk resultaat van dit gemeenschappelijk advies is dat de landbouworganisaties en de milieuverenigingen de milieudoelstellingen van het MAPIV aanvaarden als werkkader voor het beleid en het uitvoeringsinstrumentarium. Dit is volgens Natuurpunt een essentiële stap vooruit in het bereiken van de doelstellingen met betrekking tot de Nitraatrichtlijn, de Kaderrichtlijn Water, de Vogel- en Habitatrichtlijn en het PACT 2020.

Vrijdag (18 maart) loopt de openbare consultatie van het ontwerp Mestactieplan 2011-2014 af. Iedereen kan zijn of haar opmerkingen en vragen per brief of per email indienen. Via www.vlm.be vindt u alle informatie met betrekking tot de tekst van het nieuwe MAP en de inspraakprocedure. Natuurpunt maakte een ontwerp-inspraakreactie voor het openbaar onderzoek. Uiteraard kan u ook uw eigen bedenkingen en concrete vragen voor verduidelijking indienen bij de Mestbank. Natuurpunt werkt samen met de Vlaamse Strategische Adviesraden MINA-raad, SALV en SERV aan een gemeenschappelijk advies over het voorliggend actieprogramma. Bijkomend zullen we samen met Bond Beter Leefmilieu een opmerkingennota insturen. We roepen alle afdelingen, conservators en medewerkers nog eens op om deze (of een andere) inspraakreactie in te sturen in het openbaar onderzoek.

Na lang onderhandelen bereikte minister Schauvliege een akkoord met de Europese Commissie over een ontwerp van mestactieprogramma (MAP) voor de periode 2011 – 2014. Momenteel loopt een openbaar onderzoek over het ontwerp MAP IV (tot 18 maart). Iedereen kan zijn of haar opmerkingen en vragen per brief of per email indienen. Via deze link vindt u alle details en de tekst van het nieuwe MAP. Natuurpunt maakte een ontwerp-inspraakreactie voor het openbaar onderzoek. Uiteraard kan u ook uw eigen bedenkingen en concrete vragen voor verduidelijking indienen bij de Mestbank. We roepen alle afdelingen, conservators en medewerkers op om deze (of een andere) inspraakreactie in te sturen in het openbaar onderzoek.

De landbouworganisaties vragen minister van leefmilieu Joke Schauvliege om opnieuw te overleggen over de uitvoering van het nieuwe mestactieplan (MAP). Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt pleiten voor een open dialoog tussen landbouw en milieu. Voor beide organisaties moeten de milieudoelstellingen centraal staan. ‘We kunnen de doelstellingen voor de waterkwaliteit die we moesten halen in 1999 niet blijven op de lange baan schuiven’, zegt Linn Dumez. Ze wijst de politiek met de vinger: “ Het beleid gaat in schokken en valt telkens weer stil. Wij betreuren het stilvallen en de landbouworganisaties betreuren de schokken. We moeten in overleg met de landbouworganisaties komen tot een constant beleid, dat de milieudoelstellingen op een sociaal aanvaardbare manier realiseert’, aldus Dumez.

Met het nieuwe MAP wordt het bereiken van een goede waterkwaliteit nog maar eens uitgesteld, deze keer tot 2018. Europa stelde met de nitraatrichtlijn nochtans 1999 als einddatum voorop. Nu 12 jaar later wordt die deadline nog maar eens met 8 jaar uitgesteld.

Vlaanderen kampt al jaren met een enorm mestoverschot. We produceren veel meer mest dan er op de Vlaamse velden kan worden uitgereden. Dat mestoverschot is de drijvende kracht achter overbemesting, wat dan weer leidt tot een verslechtering van de waterkwaliteit.

Om het mestoverschot weg te werken zet Vlaanderen sinds 2006 in op mestverwerking. Na de veroordeling door Europa in 2005 voor het niet halen van de Europese doelstellingen, werkte de Vlaamse overheid samen met de sector een nieuw beleid uit, waarin mestverwerking en export centraal stonden. De milieubeweging waarschuwde toen al dat dit een onzekere en bovendien dure oplossing voor het mestprobleem is.

Met het nu voorliggende MAP blijft men mestverwerking als oplossing voor het mestoverschot naar voren schuiven. Maar mestverwerking blijkt een dure grap te zijn. De landbouworganisaties klagen dat de varkenshouders met hoge kosten zullen geconfronteerd worden als ze meer mest moeten laten verwerken.

De milieubeweging becijferde dat die kost echter dient gerelativeerd te worden. Een bijkomende kost van 9,5 miljoen euro betekent zo’n 0,2 % van de eindproductiewaarde van de Vlaamse landbouwsector.

De milieubeweging pleit voor een beleid dat inzet op het zo snel mogelijk bereiken van de milieudoelstellingen, en dat op een sociaal aanvaardbare manier. Er is volgens de milieuorganisaties evenwel geen plaats voor de verdere uitbreiding van de varkensstapel. BBL en Natuurpunt pleiten voor een terugkeer naar de basisprincipes van het mestdecreet van 2006, waarbij door afroming van rechten bij overdracht, individuele bedrijven kunnen blijven groeien, terwijl de totale veestapel afneemt.

Minister van leefmilieu Joke Schauvliege bereikte vorige week een akkoord met Europa over een nieuw mestactieprogramma (MAP). “Vlaanderen streeft er naar om tegen 2014 in nog maximaal 16% van de MAP-meetpunten oppervlaktewater, een overschrijding van de nitraatnorm van 50 mg nitraat per liter vast te stellen. Tegen 2018 moet dat verminderen tot maximaal 5% overschrijdingen,” stelt de minister. Natuurpunt en BBL zijn er van overtuigd dat dit beter en sneller moet en kan. Voorwaarde daarvoor is evenwel dat er een goed handhavingmechanisme wordt toegepast. Opmerkelijk is ook dat dit nieuwe MAP niet ingrijpt aan de bron van de slechte waterkwaliteit: overproductie aan mest in Vlaanderen. Uitbreiding van de veestapel en bijgevolg van de mestproductie blijft mogelijk. Om het mestoverschot aan te pakken wordt andermaal ingezet op mestverwerking en export. Het ontwerp-MAP is vanaf vandaag te raadplegen op de website van de VLM. Vlaanderen organiseert een publieke raadpleging. Tot 18 maart kan iedereen de tekst van het ontwerp-MAP raadplegen en er opmerkingen op formuleren. Natuurpunt bereidt een ontwerpreactie voor.

Na maanden van onderhandelingen is minister Schauvliege er nog steeds niet in geslaagd om een akkoord te bereiken over het nieuwe mestactieplan (MAP IV) 2011 – 2013. Het is blijkbaar moeilijk om een voorstel aan de Europese commissie voor te leggen dat voldoet aan de milieueisen uit de nitraatrichtlijn. De situatie zorgt voor grote onzekerheid bij de landbouwers: met het bemestingsseizoen voor de deur heerst immers nog steeds de grootste onduidelijkheid over wat mag en niet mag. Natuurpunt hoopt dat minister Schauvliege snel een akkoord bereikt over een goed MAP IV. Er is immers dringend nood aan een degelijk wetgevend kader met strengere bemestingsnormen en -regels, om de waterkwaliteit te verbeteren. Vlaanderen zal nog een stevig tandje moeten bijsteken om aan de Europese richtlijnen te voldoen. Het baart ons dan ook zorgen dat de minister in haar persbericht zoveel nadruk legt op de noodzaak aan “haalbare” normen, derogatie en een flankerend beleid voor de sector, maar nalaat om te wijzen op de noodzaak van bijkomende inspanningen om te komen tot de werkelijke doelstelling van het hele plan: proper water voor mens en natuur.

De Vlaamse Milieumaatschappij publiceerde vorige week de gegevens over de waterkwaliteit in het MAP-meetnet. In de winter 2009-2010 werd er een gevoelige stap achteruit gezet. Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt wijten de achteruitgang aan het (gebrek aan) beleid door de Vlaamse overheid. Het fundamentele probleem blijft het mestoverschot. Volgens het mestdecreet zou de mestverwerking dit moeten oplossen. Maar in praktijk bleek begin september 2010 nogmaals dat er op het einde van het seizoen nog heel wat mest in de kelders aanwezig was. Minister Schauvliege gaf de landbouwers toen de toestemming om de overtollige mest op de akkers uit te rijden, wat een verdere aanslag vormt op de waterkwaliteit. Ze ging hiermee in tegen het landbouwkundig advies van de Mestbank. Het falen van het mestbeleid is niet enkel slecht nieuws voor waterkwaliteit en leefmilieu. Vlaanderen is volop in overleg met Europa voor de uitwerking van een nieuw mestactieprogramma. De nieuwe cijfers geven de geloofwaardigheid van het Vlaamse beleid een ferme knauw. De waterkwaliteit in Vlaanderen is nog altijd een van de slechtste in Europa. Meer info

Terwijl de landbouworganisaties het mestactieplan 2011-2014 al bij voorbaat afschieten, heeft de milieubeweging het ontwerp zelfs nog niet mogen inkijken. Het kabinet Leefmilieu geeft geen informatie en ook de Technische werkgroep Nutriënten, indertijd nochtans opgericht om de mestproblematiek te adviseren, wordt niet bij het proces betrokken. De afweging van de Boerenbond is alvast duidelijk : "Een betere waterkwaliteit is één zaak; boer blijven is een andere zaak!" (Boer en Tuinder 10 september 2010)

Natuurpunt kant zich tegen het inhoudelijk aanpassen van het mestdecreet via het verzameldecreet. Dit verzameldecreet, pas gezamelijk geadviseerd door de Minaraad, SALV en SERV, dient enkel voor technische aanpassingen van de verschillende behandelde decreten. Bovendien gebeurt de huidige inhoudelijke bijsturing aan het mestdecreet op een moment dat het overleg tussen Vlaanderen en Europa ter voorbereiding van een nieuw mestactieplan volop bezig is. Wat de nulbemesting betreft, stellen de raden dat de minister van leefmilieu best overleg pleegt met de landbouw- en natuurorganisaties. Dit zou een correct verder zetten zijn van het beleid van haar voorganger, die aan beide organisaties vroeg om hierover tot een overeenkomst te komen.

Uit de resultaten van de mestbank blijkt dat in 2009 gemiddeld hogere nitraatresidu’s worden vastgesteld dan in 2007 en 2008, en dit voor vrijwel alle gewassen. Alleen bij maïs is het gemiddeld nitraatresidu in 2009 vergelijkbaar met dat van 2007 en 2008. Volgens de mestbank werden de resultaten hoogstwaarschijnlijk beïnvloed door specifieke weersomstandigheden. Toch wordt als aanbeveling meegegeven oordeelkundig te bemesten Oordeelkundige bemesting is immers essentieel om het nitraatresidu in het najaar te beperken, en op die manier een goede waterkwaliteit te bereiken.

De Vlaams Regering keurde het besluit goed waardoor het mogelijk wordt aan terreinbeherende verenigingen tijdelijke nutriëntenemissierechten toe te kennen. Deze rechten kunnen niet verhandeld worden en worden toegekend in het kader van natuurbeheer. Ook voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs is de toekenning van deze rechten mogelijk. Het besluit is nog een gevolg van de gewijzigde mestwetgeving waarbij het oude systeem van nutriëntenhalten omgezet wordt in nutriëntenemissierechten. Deze rechten bepalen hoeveel vee een landbouwer wettelijk mag houden.

Het nieuwste milieurapport is digitaal beschikbaar. Vergeleken met het vorige rapport zijn er wat lachende (of minstens minder treurige) smileys bijgekomen. Onder andere voor verontreiniging van oppervlaktewater (niet: grondwater) door vermesting. Commentaren kan je lezen in het Mina-briefadvies over het volgende milieubeleidsplan.

Sinds het nieuwe mestdecreet geeft de mestbank geen advies meer bij milieuaanvragen voor stallen en mestverwerking. Reden: de loskoppeling van de vergunning en de mestproductiebeperkingen (lees: emissierechten). De Vereniging voor Steden en Gemeenten maakt zich daar terecht zorgen over. Het is nu bijzonder moeilijk geworden om een nieuwe stal of uitbreiding te weigeren. Het mestprobleem is voor later.

De Europese Commissie heeft de Vlaamse 'derogatieaanvraag' inzake mestbeleid goedgekeurd. Dat is een tegemoetkoming aan de landbouw. Onder bepaalde voorwaarden mag opnieuw meer bemest worden met dierlijke mest. Daarmee verhoogt het risico op een grotere belasting van het grond- en oppervlaktewater. Natuurpunt en BBL dringen er op aan dat Minister Crevits in het voorjaar van 2008 een eerste tussentijdse evaluatie zou maken van het gecombineerd effect van het nieuwe mestdecreet en de Europese derogatie. In april 2008 worden de resultaten van het MAP-meetnet oppervlaktewater bekend gemaakt. Het zal dan voor het eerst mogelijk zijn om de impact van de (toepassing van de) nieuwe wetgeving op de kwaliteit van het oppervlaktewater in te schatten.

Vorige week vernam de VRT "uit goede bron" dat het mestoverschot in Vlaanderen zo goed als volledig is weggewerkt. De bron is het nog niet vrijgegeven voortgangsrapport van de Mestbank. Op papier is de situatie inderdaad verbeterd omdat sinds de invoering van het nieuwe mestdecreet nieuwe cijfers worden gebruikt, zowel voor uitscheiding (hoeveelheid mest die een koe produceert) als voor stikstofverliezen uit stallen en opslag. Sommige van die cijfers zullen de volgende jaren nog wijzigen, waardoor het mestoverschot weer zal toenemen. Wat wel reële impact heeft, is de toegenomen mestverwerking. Het is nu vooral afwachten of de schijnbare vermindering van het mestoverschot ook zorgt voor een verbetering van de milieukwaliteit. De laatste jaren is er in de beste gevallen sprake van een stagnatie. De 50 mg nitraat/liter norm wordt nog steeds op 42% van de meetpunten overschreden. In West-Vlaanderen is dat zelfs het geval in 66% van de meetpunten.

Op 6 november gaf het Europees nitraatcomite groen licht voor de toekenning van de derogatie aan Vlaanderen. In plaats van de 170 kg N per ha en per jaar mag voor sommige gewassen nu tot 250 kg N per ha per jaar dierlijke mest toegediend worden. Landbouwers moeten hiervoor wel vooraf een aanvraag indienen. BBL en Natuurpunt reageerden met dit persbericht.

Anders dan haar voorganger de afgelopen jaren heeft minister Crevits de uitrijperiode voor mest omwille van weersomstandigheden niet verlengd. Minder goed nieuws is het nieuw uitvoeringsbesluit dat in de polders voortaan altijd later mag bemest worden. In het nieuw mestdecreet was beslist om de uitrijgeling op zware kleigronden in de polders te verlengen tot 14 oktober. De regering heeft dit nu eenzijdig uitgebreid tot alle gronden in de polders. Ook al is slechts een fractie van de gronden in bijv. het krekengebied of de Scheldepolders zware klei.

De laatste MAP-wintermetingen geven weer slechte resultaten : op 42 % van de meetpunten wordt de norm overschreden. Hier zit meer dan 50 mg/l nitraat in het oppervlaktewater. Droevige koploper is nog altijd de provincie West-Vlaanderen met al jarenlang overschrijdingen in 66% van de meetpunten. Je vindt de cijfers opgesplitst per gemeente op de website van VMM.

De Vlaamse regering heeft bij de Europese Commissie afwijkingen ("derogatie") gevraagd voor de nieuwe strenge mestnormen. Tegelijk was aan de landbouwers het bericht gestuurd dat ze nu al met de minder strenge normen konden werken. Dat is nu bijgesteld. "De Europese Commissie suggereert aan de Vlaamse overheid om er de landbouwers op te wijzen dat er nog geen volledige zekerheid is over het resultaat van het derogatieverzoek en dat, zolang er geen beschikking is van de Europese Commissie, de decreetsbepalingen van het nieuwe mestdecreet moeten nageleefd worden" (persbericht VLM). Bij het beoordelen van het derogatieverzoek zal de Commissie ongetwijfeld gebruik maken van de "Atlas of Pan-European Data for Investigating the Fate of Agrochemicals in Terrestrial Ecosystems". De kaartjes (blz. 45 en volgende) zeggen veel over de bemestingtoestand in Vlaanderen.

Sinds het nieuwe mestdecreet geldt in heel Vlaanderen een maximumnorm van 170 kg stikstof uit dierlijk mest. De minister heeft nu aan Europa uitzonderingen - "derogatie" -gevraagd voor bepaalde teelten en combinatie van teelten. Dat vernamen we via een persmededeling. De pas opgerichte Technische Werkgroep Nutriënten werd ook pas nadien geïnformeerd. Vooral de beslissing om de uitzonderingen onmiddellijk van kracht te laten zijn, zonder de toestemming van Europa af te wachten, roept bij velen vragen op. Ook in het Vlaams parlement.

De commissie Leefmilieu van het Vlaams parlement heeft dinsdag het nieuwe mestdecreet goedgekeurd. Op 21 december zal er over het decreet worden gestemd in het parlement. De definitieve teksten zijn nog niet ter beschikking. Tot op het laatste moment zijn nog wijzigingen aangebracht op aangeven van de Europese Commissie. De nulbemesting in natuurgebieden blijft voorlopig behouden.

Minister Peeters heeft vandaag zijn nieuw mestdecreet voorgesteld. Dat is er zoals bekend gekomen na een Europese veroordeling. BBL en Natuurpunt reageren constructief: het voorstel is een basis om mee aan de slag te gaan. Ook al is het - wetenschappelijk - bewezen dat het onvoldoende zal zijn om het mestoverschot weg te werken. Bijkomende bescherming van kwetsbare natuurgebieden is in het voorstel ook niet voorzien. De bestaande nulbemesting in natuurgebieden blijft wel overeind. Hierover zal nog verder overleg gepleegd worden zodat een betere regeling van kracht kan worden in 2008.

De speciale commissie van parlementsleden van de meerderheidspartijen en vertegenwoordigers van de regering zijn begonnen met de bespreking van de ontwerpteksten voor een nieuw mestdecreet. De stuurgroep heeft intussen ook een advies klaar maar spreekt zich niet uit over alle onderdelen. De nulbemesting blijft voorlopig buiten schot. Naar verluid zou dat later op de agenda komen. De opeenvolgende regeringen hebben steeds geweigerd de verscherpte bemesting in kwetsbare gebieden volledig en consequent toe te passen.

Voor het derde jaar op rij is de uitrijperiode voor mest in kwetsbare gebieden verlengd. Tot 9 september. Er zijn wel beperkingen: enkel op graanstoppels en vlas, slechts in bepaalde gebieden (niet in zandstreken) en maximum 100 kg stikstof. Er zal ook gecontroleerd worden. Hopelijk worden hieruit dan ook lessen getrokken voor het volgende mestdecreet.

De Europese Commissie geeft nog geen groen licht voor de plannen van de Vlaamse regering voor een nieuw mestactieplan. Dat is woensdag gebleken na afloop van een onderhoud van minister-president Yves Leterme en minister van Leefmilieu Kris Peeters met Europees commissaris voor Milieu Stavros Dimas. Peeters hoopt dat de technische besprekingen toch nog voor het zomerreces afgerond kunnen worden.

De mogelijkheden om mestverwerkingsinstallaties in te passen in agrarische gebieden worden versoepeld met een nieuwe omzendbrief. Vooral voor kleine en middelgrote installaties zijn er aanpassingen. Zo kan een middelgrote installatie (d.w.z. niet gebonden aan één bedrijf) nu ook in agrarisch gebied. Vroeger was dit in principe op een lokaal bedrijventerrein "omwille van het hinderaspect". Vanuit verschillende hoeken zijn al bezwaren geuit. De nieuwe omzendbrief vind je hier, het persbericht vind je hier.

Het is nog steeds wachten op nieuws over het nieuw mestbeleid. Intussen lijkt het minister Peeters wel ernst om het overschot niet nog verder te laten toenemen. Zo heeft de regering als voorzorgsmaatregel een besluit principieel goedgekeurd waarbij het omschakelen van diersoort bij uitbreiding en overname van bedrijven wordt tegengegaan. Ook wie een scheve schaats rijdt, wordt vandaag strenger in het oog gehouden. Niet nodig vindt het Algemeen Boerensyndicaat vermits "heel wat van die overtreders vaak in de fout gaan door onwetendheid".

Op een rondetafel over mestverwerking vertelden een aantal praktijkdeskundigen over hun ervaringen en vertolkten de stakeholders hun standpunten. Uit landbouwhoek kwam, weinig verrassend, de vraag naar 'uitbreiding mits mestverwerking'. Een mogelijkheid die onmiddellijk werd afgeschoten door de aanwezige vertegenwoordiger van de Europese Commissie. Met het oog op het oplossen van een aantal knelpunten (met name wetgeving, inplantingsmogelijkheden en rentabiliteit), stelde de minister een 'actieplan mestverwerking 2006-2010' voor. Daarin staan 11 actiepunten, waaronder de oprichting van een werkgroep mestverwerking, de actualisatie van de BBT-studie mestverwerking en extra middelen voor het Vlaams Coördinatiecentrum Mestverwerking. Ook hij moest echter concluderen dat uitbreiding mits mestverwerking geen optie is: er is geen groei mogelijk, zolang de waterkwaliteit niet verbetert.

In de huidige mestregeling mogen landbouwers op percelen in kwetsbare gebieden voor bepaalde teelten soepelere normen hanteren. De mestbank heeft het afgelopen jaar metingen uitgevoerd op die percelen. De resultaten zijn verontrustend. De wettelijke nitraatnorm in de bodem (de zgn. nitraatresidunorm) is vastgelegd op 90 kg/ha. In 40 % van de gevallen werd die norm overschreden. De hoogst gemeten waarde is 1200 kg/ha. Ook op gronden waar in 2005 uitzonderlijk - omwille van weersomstandigheden - later bemest mocht worden, liggen de waarden veel te hoog (gemiddeld 131 kg).

Maandagmiddag hield de MiNa-raad een hoorzitting over het Vlaamse mestbeleid. Met als spreker de kabinetschef van minister Peeters. Die bleef volhouden dat er geen alternatief bestaat voor het mestactieplan van zijn minister. Op datzelfde moment kreeg diezelfde minister, vergezeld van minister-president Leterme, het verdict van EU-commissaris Dimas: "Vlaanderen is in zijn geheel kwetsbaar gebied." Dit wil zeggen dat voortaan nergens in Vlaanderen méér zal mogen bemest worden dan 170 kg per hectare nitraat uit dierlijk mest. Dat komt overeen met de mestproductie van twee koeien per hectare. Of wat in de huidige Vlaamse wetgeving beschouwd wordt als “nulbemesting”. Een overwinning voor de milieubeweging ? Eerder het failliet van een beleid dat ten koste gaat van zowel de landbouwers als van natuur en milieu. Wie geïnteresseerd is in het verdere verloop van het mestdossier vind zijn gading in onze MAP.Flits.

De mestbank heeft het voortgangsrapport 2005 voorgesteld. Het rapport geeft een stand van zaken van het beleid, de regelgeving, de mestoverschotten, de resultaten, enz. Het rapport bevat ook een 20-tal aanbevelingen van de Vlaamse Stuurgroep Mest voor het volgende mestactieplan. Hier vind je het rapport, de aanbevelingen en het persbericht van de mestbank. De beleidsbrief Leefmilieu en Natuur bevat weinig nieuws over het toekomstig mestbeleid. Het is nu wel duidelijk dat het nieuwe decreet nog niet voor morgen is en dat we het in 2006 opnieuw zullen moeten stellen met overgangsmaatregelen. Minister Peeters heeft maandag een gesprek met Europees Commissaris Stavros Dimas. Hij wil de Commissaris er alsnog van overtuigen dat niet heel Vlaanderen kwetsbaar gebied is. Maandagmiddag komt de minister tekst en uitleg geven op een hoorzitting van de MiNa-raad.

Een steekproef van de federale politie leerde dat 40% van de mesttransporten onregelmatigheden vertoonden. Er wordt met andere woorden op grote schaal gefraudeerd en mest gedumpt. Zelfs de minister kan dat nu niet meer ontkennen en heeft inderhaast een verscherping van de controle aangekondigd. Meest in het oog springend is de verplichte GPS voor grote vervoerders.
Zoals verwacht heeft het Europees Hof België nu ook formeel veroordeeld voor het niet naleven van de nitraatrichtlijn uit 1991. België en in het bijzonder Vlaanderen heeft de kwetsbare gebieden niet correct (lees: te weinig) aangeduid. Daarnaast heeft Europa zware kritiek op de zgn. code van goede landbouwpraktijk. Zo wordt het bemestingsverbod in een strook van 5 meter langs waterlopen als volstrekt onvoldoende beschouwd. De minister heeft al laten weten dat hij "zich volledig zal schikken naar het arrest" en 142.000 ha bijkomend kwetsbaar gebied zal aanduiden.
Bij documenten vind je de persberichten en het arrest van het Europees Hof van Justitie.

Minister Peeters heeft vrijdag 6 mei persoonlijk de krachtlijnen van het nieuwe mestactieplan voorgesteld aan de landbouworganisaties en milieuverenigingen. Natuurpunt en BBL reageerden voorzichtig. We willen de voorstellen niet meteen afschieten. Sommige – al dan niet nieuwe - ideeën zijn waardevol en kunnen verder uitgewerkt worden. Maar er blijven vooral nog veel vragen waar we eerst een duidelijk antwoord op willen krijgen.

• Er is gekozen voor een "flexibele", d.i. jaarlijks hernieuwde afbakening van de kwetsbare gebieden. Het is geweten dat de Europese Commissie heel Vlaanderen als kwetsbaar gebied beschouwt. Hoe valt dit te rijmen ? Bovendien zou volgens de minister een niet-kwetsbaar gebied nooit meer opnieuw kwetsbaar mogen worden, ook als de metingen negatief zouden uitvallen.
• In de nota is geen sprake meer van de zgn. superheffing. Hoe wil de minister dan een halt toeroepen aan veehouders die op hun bedrijf meer mest produceren dat toegelaten ? Volgens het laatste rapport van de mestbank gaat het om minstens 15 % van de bedrijven.
• De mestbank moet zich in de toekomst nog meer gaan bezighouden met ondersteuning en dienstverlening. Wie zal dan instaan voor de controle ? In de nota wordt gepleit voor een zachte aanpak. Overtreders moeten altijd eerst een "aanmaning" krijgen.
• De nutriëntenhalte die er nu voor zorgt dat er niet meer dieren bijkomen zolang het mestprobleem niet onder controle is, wordt afgeschaft. In de plaats komt een verhandelbaar mestproductierecht. Hoeveel rechten zullen worden toegekend, rekening houdend met heel Vlaanderen kwetsbaar ? Tegelijkertijd zouden er toch nog dieren mogen bijkomen als de mest verwerkt wordt.

De milieubeweging zal deze en andere vragen nu eerst voorleggen aan de minister vooraleer een definitief standpunt te bepalen. Daarnaast hebben we zelf nog een aantal voorstellen die duidelijk niet zijn weerhouden.

Wie de nota zelf eens wil bekijken, vindt ze hier. Bijkomende vragen, voorstellen en reacties zijn steeds welkom.

Het Vlaams parlement heeft deze week inderhaast het mestdecreet gewijzigd. In het bestaande decreet was vastgelegd dat al vanaf 2003 (!) nieuwe grens- en richtnormen van kracht zouden worden voor achtergebleven nitraat in de bodem. De bestaande norm is veel te hoog en wetenschappelijk onderzoek heeft dat intussen ook aangetoond. In plaats van de nieuwe normen in te voeren, kiest het beleid er nu voor om de bestaande te behouden en zo de subsidies aan de landbouwers veilig te stellen. De milieubeweging adviseerde negatief in de stuurgroep mest.

Na de landbouworganisaties hebben nu ook Natuurpunt en BBL enige uitleg gekregen over het aangekondigde nieuwe mestdecreet. De minister wil al voor het zomerverlof met een ontwerp naar de regering gaan en hoopt alles af te ronden tegen het einde van het jaar. Het ziet er naar uit dat de wijzigingen eerder beperkt zullen zijn. In de loop van april wordt een nota verwacht. We hebben er sterk op aangedrongen dat het debat met alle betrokkenen zou gevoerd worden in de Stuurgroep Vlaamse Mestproblematiek. Onze interesse gaat uiteraard vooral naar de milieuresultaten op het terrein. Maar daarnaast is ook de uitvoering van belang, met aandacht voor handhaving en voor de specifieke situatie van agrarisch natuurbeheer en biologische landbouw.

De conclusies van de advocaat-generaal bij het Europees Hof van Justitie, vorige week bekendgemaakt, zetten het Vlaamse mestbeleid terug met de voeten op de grond. Voor Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt staat het nu vast: het beleid heeft over de gehele lijn gefaald. Vlaanderen had reeds lang moeten erkennen dat heel het grondgebied inmiddels kwetsbaar gebied was en had veel vroeger de ongeremde groei in de grondloze varkenshouderij aan banden moeten leggen. Maar daartoe ontbrak het de opeenvolgende regeringen de moed. De inhaalbeweging van de laatste jaren kwam te laat en was ontoereikend.
Lees het volledige persbericht hier.

Het Centrum voor Landbouweconomie heeft het mestbeleid geëvalueerd voor het milieurapport MIRA-T. Van het zgn. driesporenbeleid hebben alleen de reeks maatregelen aan de bron (daling veestapel, verbeterde voedselomzetting en technologische vooruitgang) iets opgeleverd. Verbeterd meststoffengebruik bracht alleen theoretische winst: de helft van de mestoverschotten zijn weggewerkt door areaaluitbreiding en het afzwakken van de bemestingsnormen. Als derde peiler heeft mestverwerking amper 10% (in plaats van de voorziene 50%) bijgedragen tot het verminderen van de overschotten. Lees het document op deze site.

Wie het meeste recente cijfermateriaal over mest en mestbeleid zoekt, vindt zijn gading in het voortgangsrapport 2004. Het is te vinden op de website van de mestbank. Maar er ontbreken ook cijfers. Zo bijvoorbeeld de resultaten van het grondwatermeetnet. De gegevens zijn bekend, staan ook in het komende milieurapport, maar zijn blijkbaar niet beschikbaar bij de Mestbank.

Minister Peeters heeft het uitrijverbod in kwetsbare gebieden voor waterwinning en natuur opgeheven tot 11 september. Eerder had hij al het uitrijden van drijfmest op zondag toegestaan. Het mestdecreet voorziet de mogelijkheid voor de minister om bij extreme weersomstandigheden langer bemesten toe te staan. Maar die uitzonderingsregel geldt uitdrukkelijk niet voor kwetsbare gebieden. Voor de minister blijkbaar geen belemmering. Hij laat in een persmededeling weten dat de betrokken landbouwers zich niet hoeven te houden aan het verbod en overmacht kunnen inroepen. Een beslissing waarover de Stuurgroep Mest, het officiële adviesorgaan voor het Vlaams mestbeleid, niet eens werd geraadpleegd. Onder applaus van Boerenbond die vindt dat "de minister toont hoe een dergelijk probleem kan worden opgelost".
Meer details vind je op de website van de mestbank.

Vanaf 1 september mag er niet meer bemest worden in natuurgebieden en waterwingebieden. Elders gaat de sperperiode in op 15 september (zie site). De landbouworganisaties hebben milieuminister Peeters om een versoepeling gevraagd. Wegens het slechte weer. De minister is daaraan al gedeeltelijk tegemoet gekomen door toe te laten dat mest werd uitgereden op de laatste weekenddagen van augustus.
Overtredingen op het uitrijverbod na 1 september of 15 september kunnen steeds gemeld worden aan de politie of de mestbank. Het telefoonnummer van de mestbank (VLM) vind je hier. Onder "specifieke diensten" vind je de coördinaten van de verantwoordelijken van de inspectie in de buitendiensten.

Afgelopen dinsdag is - voor het eerst sinds oktober 2003 - de Stuurgroep Vlaamse Mestproblematiek nog eens bijeen geweest. Op de agenda stonden enkele nogal technische besluiten, waaronder de uitvoering van de bijzondere regels voor onderzoeksinstellingen en "veeteeltinrichtingen onlosmakelijk verbonden aan het beheer van natuurreservaten, militaire domeinen of dijken". Natuurpunt is al lang vragende partij voor een duidelijke reglementering voor het natuurbeheer met dieren, zowel eigen dieren als vee van landbouwers met samenwerkingsovereenkomst. Nu wordt de bestaande mestwetgeving op nogal verschillende wijze geïnterpreteerd door de buitendiensten van de mestbank. Het nieuwe besluit zal daar maar ten dele een antwoord op bieden. Ook de landbouworganisaties beseffen dat.

Bij het begin van het bemestingsseizoen liet de Mestbank weten dat het opbrengen van stalmest op grasland verboden is. Alle mest moet immers emissie-arm worden opgebracht. Dat betekent injecteren of onderwerken binnen de 24 uren. Voor stalmest is dit alleen mogelijk op akkers, niet op grasland (tenzij het grasland wordt opgeploegd, wat om andere redenen niet wenselijk is).

De Commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement heeft een akkoord bereikt over de afzwakking van de mestverwerkingsplicht. Grote bedrijven moet niet langer 100 % van hun overschot verwerken en ontsnappen zo aan een "superheffing" (boete). Wat er dan wel met die mest moet gebeuren, is een raadsel. Bedrijven die in het verleden inspanningen geleverd hebben om aan de mestverwerkingsplicht te voldoen, worden gestraft. Zie ook ons persbericht op onze website.

Europa dreigde al lang met stappen tegen ons land wegens inbreuken op de nitratenrichtlijn. Eind mei was het dan zover: De Europese Commissie heeft België formeel voor het Hof van Justitie gedaagd. Niet alleen Vlaanderen krijgt een veeg uit de pan. De Commissie merkt ook op dat de Federale overheid niet vrijuit gaat. België is bevoegd voor de Noordzee, en ook daar moeten kwetsbare gebieden aangeduid worden, vermits de kustwateren en het zuidelijk deel van de Noordzee manifest geëutrofieerd zijn.