Dossier Platteland

Uit de tussentijdse evaluatie van het PDPO II (periode 2007-2009) blijkt dat plattelandsontwikkeling amper gebruikt wordt om iets te doen aan biodiversiteitverlies, de watercrisis en klimaatopwarming. Vlaanderen zet 67% van het budget in op het verbeteren van het concurrentievermogen van de landbouw (as 1 van het PDPO). De steunmaatregelen voor de aankoop van machines en de bouw van bedrijfsgebouwen overschrijden bovendien het begrote budget. Dergelijke maatregelen hebben vaak een duurtijd van 10 jaar en beslaan op die manier meerdere programmaperiodes. Nu spruit al 1/3e van het huidige budget voort uit engagementen uit het vorige PDPO. Zulke voorafnames op het beleid moeten absoluut vermeden worden in de aanloop naar PDPO III. Voor de agromilieumaatregelen (as 2), is duidelijk dat de doelen te weinig ambitieus opgesteld zijn. We zijn pas halfweg en hebben bijna alle doelen al bereikt. Niettemin zien we dat net die maatregelen met het grootste ecologische potentieel relatief het minst populair zijn (soortbescherming, kleine landschapselelementen).

Ondanks de goede voornemens uit het RSV I (versterking van het buitengebied, bundeling van economische activiteiten,... ), neemt de verstedelijkingsdruk alsmaar toe. Uit cijfers van de federale dienst statistiek blijkt dat er in Vlaanderen nog slechts een handvol echte plattelandsgemeenten overblijven. Gemeenten in het buitengebied zijn vaak zelf vragende partij om extra bouw- of industrieterreinen aan te leggen, om zo meer belastingsinkomsten te genereren. Lokale besturen die toch bewust kiezen voor een beleid dat streeft naar het behoud en versterking van de open ruimte, worden daar niet voor beloond. Mede om dit te voorkomen ijvert de VVSG voor een Vlaams plattelandfonds. De bekommernissen en wensen van de plattelandsgemeenten bundelden zij onder de vorm van een . manifest

De verschillende provincies lanceerden recent ook hun projectoproepen voor het indienen van plattelandsprojecten. In alle provincies kan je een plattelandsproject indienen (deadline begin/half oktober). Een aantal Leader-regio’s lanceren ook een oproep voor nieuwe projecten. Meer info op de provinciale websites van Antwerpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant.

Op 7 mei stelde onze koepelorganisatie BirdLife Europe het rapport ‘Could do better’ (‘Er zit meer in’) voor: een studie over natuurmaatregelen in de nationale (en regionale) plannen voor plattelandsontwikkeling (PDPO). De studie toont aan dat de lidstaten onvoldoende gebruik maken van de mogelijkheden om het plattelandsbeleid te vergroenen. Integendeel: er wordt ook nog altijd zeer veel geld vrijgemaakt voor maatregelen die een directe negatieve impact hebben op de natuur, zoals ontwatering, grootschalige irrigatie en aanleg van wegen. Meer informatie, en het rapport zelf vind je hier.

De Vlaamse regering keurde op 18 april tien Vlaamse plattelandsgebieden goed als Leadergebied. In een aantal regio's werkte Natuurpunt mee aan de ontwikkelingsstrategie. We zijn ook vertegenwoordigd in de meeste Plaatselijke Groepen die opgericht werden om invulling te geven aan de Leader- ontwikkelingsstrategieën. De doelstellingen van Leader zijn het bevorderen van de leefkwaliteit op het platteland en van de diversificatie van de plattelandseconomie. De nadruk ligt hierbij op een gebiedsgerichte, coherente en innoverende aanpak.Voor de hele periode is ongeveer 37,5 miljoen euro ter beschikking gesteld, bestaande uit Europese, Vlaamse en provinciale middelen. Meer info op de medewerkerssite of bij Iris.Lauwaert@natuurpunt.be.

De plaatselijke groepen in 10 Leader-regio’s (zie onze medewerkerswebsite) zijn intussen opgestart. De goedkeuringsfase van de plaatselijke ontwikkelingsstrategieën zou overal achter de rug moeten zijn en de plaatselijke groepen werken nu aan een draaiboek. De lanceringsdatum van de projectoproepen verschilt per groep. Op 22 april organiseert het Vlaams Ruraal Netwerk een ontmoetingsdag voor alle vertegenwoordigers in de plaatselijke groepen. Een uitnodiging kan je opvragen bij Iris Lauwaert.

Uit een recente studie van het Vlaams Steunpunt voor milieu en gezondheid blijkt opnieuw (zie ook beleid.flits 130 van 7 juni 2006) de aanwezigheid van vervuilende stoffen in het bloed en de urine van onze jongeren (14 en 15-jarigen). Opvallend is dat vooral jongeren uit het landelijk gebied verhoogde concentraties aan PCBs, DDE (een pesticide afkomstig van DDT) en HCB (Hexachloorbenzeen) vertonen. Deze verhoogde concentraties kunnen geheel of ten dele verklaard worden door de consumptie van lokaal geproduceerde voedingsproducten. Ook verontrustend is de vaststelling dat jongens en meisjes die borstvoeding krijgen hogere concentraties aan PCBs en DDE in hun lichaam hebben.

De provincies lanceerden een nieuwe projectoproep in het kader van as 3 van het plattelandsbeleidsplan. Die projecten moeten uitgevoerd worden in het buitengebied van de provincie en buiten de afgebakende Leadergebieden. De projecten moeten bovendien passen in de provinciale plattelandsbeleidsplannen. Je kan tot 65% overheidssteun krijgen. Voor Limburg moeten de projecten binnen tegen 3 maart, voor West-Vlaanderen tegen 1 april, voor Vlaams-Brabant ook tegen 1 april, voor Oost-Vlaanderen tegen 16 april en voor Antwerpen tegen 1 maart. Bij de plattelandsloketten van de provincie kan je terecht voor meer info.

Half juli werden vanuit de provincies projectoproepen gelanceerd voor projecten in het kader van As 3 van het Plattelandsprogramma 2007-2013. Intussen zijn de geselecteerde projecten bekend. De komende maanden zullen opnieuw projectoproepen gelanceerd worden. De nodige documenten kan je vinden op de website van Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en Limburg. De projectoproep in Oost-Vlaanderen is al gebeurd. De deadline voor het indienen van projecten in Oost-Vlaanderen is 1 maart 2008. Voor de gebiedsgerichte werking (Leader - As4) moeten de plaatselijke groepen voor eind december een ontwikkelingsstrategie indienen. Daarvoor is het nu dus te laat, maar er kunnen wel nog voorstellen ingediend worden voor de realisatie van deze ontwikkelingsstrategie. Vraag inlichtingen of lees onze beleid.focus.

Vlaams-Brabant:

• Buitenkans - vzw Landelijk Dienstencoöperatief
• Groendienst zorgbehoevenden - vzw Landelijke thuiszorg
• Dorpskern Assent - gemeente Bekkevoort
• 4-sterren Zoutleeuw - stad Zoutleeuw
• Koetshuissite Roosdaal - gemeente Roosdaal
• Heidemolen - gemeente Londerzeel
• Tandem2 - vzw De Vlaspit
• Heilig Hartbeeld Sint-Joris-Winge - gemeente Tielt-Winge
• Nabijheidsboerderijen - provincie Vlaams-Brabant
• Streekproducten lokaal verhaal - vzw streekproducten Vlaams-Brabant
• Streekproducten - vzw Opbouwwerk Haviland
• Chiro Jeugddroom - VPW Halle-Booienhoven
• Doorwaadbare plaats door de Velpe, "De Hel" - stad Tienen
• Huis van het kind - vzw Landelijke Thuiszorg
• Kapel Boeslinter - gemeente Glabbeek
• Demervallei - vzw Regionaal Landschap Noord - Hageland
• Ons Sterrenkookboek - vzw KVLV
• Groene wegen - vzw Regionaal Landschap Zenne, Zuun en Zoniën

• Toeristisch onthaal en recreatieve beleving van de West-Vlaamse Scheldestreek - vvv West-Vlaamse Scheldestreek
• Drugmobiel 2 -vzw Welzijnsraad Arro Ieper
• Herwaardering Proven als trekker voor een leefbaar Hoppeland - stadsbestuur Poperinge
• Herwaardering publieke ruimte landelijke dorpskern Oostnieuwkerke, renovatie en integratie van 'Zonneheem' - gemeente Staden
• Een zevensprong voor Nieuwkapelle - stad Diksmuide
• Herinrichting Schuiferskapelledorp - stad Tielt
• Erfgoednetwerk Westhoek - provincie West-Vlaanderen
• Erfgoed als drager voor een dynamische, leefbare zuidelijke westhoek - projectvereniging CO7
• Eco Ter Plus - Unizo vzw

• Kasteelruïne en beschermd landschap Roosendael - Finale en ouverture - Kempens Landschap
• Ecohuis Tarcitius - vzw tarcitiusvrienden
• Smokkelaarsroute - pilootproject: belevingsvol maken van een thematische fietsroute - Toerisme Provincie Antwerpen vzw
• De Merode, prinsheerlijk platteland: "Den Eik als " als "maison de la règion" - Kempens Landschap vzw
• Kijktoren Bels Lijntje, in het Turnhouts Vennengebied - Agentschap voor Natuur en Bos
• Dorpsplein "Den Heikant" opgewaardeerd tot een mooie toegangspoort voor een vernieuwd dorpscentrum in Vorselaar - gemeente Vorselaar
• Ontmoetingscentrum Winkelomheide - Ontmoetingscentrum Winkelomheide vzw
• Ontwikkeling fietsrouteplanner en site thematische fietsroutes - Toerisme Provincie Antwerpen vzw
• Educatieve Hoeve ' Ponyhoeve - Turnhout' - Ponyhoeve vzw
• Kunst op het hof Merksplas, Zondereigen - KVLV, vrouwen met vaart vzw
• 't Sonneveld - ontmoetingsplaats voor plattelandsbevolking en verenigingen - gemeente Baarle-Hertog
• Dorpskernvernieuwing Merksplas Ter Marcke neer, Markt meer - gemeente Merksplas

• Demonstratiebedrijven voor agromilieu- en natuurmaatregelen -Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
• OASE-werking Bilzen - Labor Ter Engelen vzw
• Bekendmaking en implementatie van een kwaliteitsvolle intermediaire dienstverlening voor zorgboerderijen in de provincie Limburg - steunpunt Groene Zorg
• Limburg kenniscentrum voor land- en tuinbouw - provincie Limburg
• Promotie 'Limburg, een lekkere provincie' - provincie Limburg
• Kwalitatief (her)gebruik van leegstaande sites op het Limburgse platteland - provincie Limburg
• Ons Sterrenkookboek - KVLV vzw
• Aan de slag met dorpsrestaurants - stad Bilzen
• Naar interactieve dorpskernontwikkelingsvisies voor Haspengouw - Provinciale Hogeschool Limburg
• Beeldvorming Mijnstreek - Het Vervolg vzw
• Eik onder de - mensen- onder de eik - Regionaal Landschap Lage Kempen
• AKSI in de brouwerij: een sociaal cultureel ontwikkelingsproject voor de dorpskern van Ulbeek - Aksi vzw
• Kasteelvijver Hoepertingen: herstel historisch profiel en ontsluiting - Kasteel Mariagaarde Hoepertingen vzw
• Stimuleren, van het ruraal ondernemerschap - Unizo Limburg

• Streekbezoekerscentrum en vernieuwd toeristisch infokantoor Geraardsbergen - stad Geraardsbergen
• Kapellen in Sint-Laureins, een opwaardering van lokaal agrarisch erfgoed - gemeente Sint-Laureins
• Herinrichting Machelendorp - gemeente Zulte
• Speel E(u)rop in je Buurt - gemeente Sint-Lievens-Houtem
• Platteland in beeld, woord en spel - Provinciale Landbouwkamer voor Oost-Vlaanderen
• Lekker Dichtbij, kom naar de Boerenmarkt Sinaai - stad Sint-Niklaas
• Begeleiding van hoeve en streekproducten in de Vlaamse Ardennen naar samenwerking - vzw Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen
• Herstelen behoud van cultuurhistorisch landbouwareaal - vzw VVV De Faluintjesstreek
• Kindvriendelijkheid in het Meetjesland vanuit een toeristisch perspectief - vzw Toerisme Oost-Vlaanderen
• Een lint van dorpshuizen doorheen de provincie? - vzw Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen
• De St-Eligiuskerk:een metamorfose van tempel voor de eredienst in een cultuurtempel - gemeente Maarkedal
• Kapellekesbaan (be)leefbaar geïntegreerd cultuurhistorisch restauratieproject - gemeente Nevele
• Het Bakhuis herbakken - Provinciehuis Oost-Vlaanderen
• bezoekerscentrum De Huysmanhoeve - Provinciehuis Oost-Vlaanderen
• professionalisering van groene zorg: dienstverlening - vzw Steunpunt Welzijn
• Buurthuis Nieuwenhove Amfitheater - vzw Beukefeesten
• Malende molens: operationaliseren en uitbouw toeristisch potentieel - vzw Plattelandscentrum
• Sentse cultuur in beweging - gemeente Sint-Laureins
• Compost ... meesterlijk milieuvriendelijk van A tot Z - vzw Boerderijklassen
• Oudenaarde 1708. Een stad, een koning, een veldheer - stad Oudenaarde
• Bio-tri-full met drie en up to date - vzw Mondina

In opvolging van de infostand op de trefdag is een geactualiseerde nota gemaakt over projecten in het kader van plattelandsontwikkeling. Je vind deze hier terug. Wil je weten of jouw gemeente nu al een Leadergemeente in wording is? Op het medewerkersgedeelte vind je eveneens een stand van zaken op basis van de informatie die ons nu al ter beschikking werd gesteld. Ook alle contactpersonen vind je hier terug. De definitieve leadergroepen zullen pas tegen begin 2008 gekend zijn. Alle nieuwe informatie die wij in de loop van de volgende maanden ontvangen, zullen we toevoegen.

In het kader van het nieuwe plattelandsprogramma voor de periode 2007-2013 worden er projectoproepen uitgeschreven door de provincies. Tegen 1 oktober moeten de projectaanvragen voor 2007 binnen zijn maar ook in 2008 kan je nog projecten indienen. Op de websites van de provincies vind je meer info: Antwerpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant, West-Vlaanderen. Je kan ook contact opnemen met Liesbet Van Laer.

Uit de antwoorden op een reeks parlementaire vragen blijkt dat beheerovereenkomsten geen groot succes zijn. Het is opvallend dat zich voor een groot deel van de beheerovereenkomsten maar weinig gegadigden aanbieden. Dat geldt zeker voor de beheerpakketten voor het behoud van weidevogels. De beheerovereenkomsten in het kader van het mestdecreet kenden nog de meeste bijval.

Het programmeringsdocument voor plattelandsontwikkeling (PDPO) voor de periode 2007-2013 is goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Het document werd intussen ook ontvankelijk verklaard door de Europese Commissie. Het definitieve fiat, met eventuele aanpassingen, kan nog even op zich laten wachten. Een van de weinige nieuwigheden in het plan zijn de beheersovereenkomsten voor akkervogels. Natuurpunt pleit sterk voor een samenhangende aanpak op schaal van meerdere bedrijven.

Minaraad en SERV gaven advies over het Plattelandsontwikkelingsplan PDPO 2007-2013. De raden betreuren het dat ze niet volwaardig betrokken werden bij de ontwikkeling van het programma. Ze dringen er bijgevolg op aan in de verdere procedure wel actief te kunnen deelnemen. De financiering is weinig transparant. Er is geen duidelijkheid over de sterke toename van de Vlaamse cofinanciering. De raden benadrukken ook de nood aan een evenwicht tussen de verschillende assen. Verder gaan ze in op de voorgestelde maatregelen zelf en leggen de aandacht bij de effectiviteit ervan. Je kan het advies lezen op www.minaraad.be. Intussen heeft de regering beslist over het plan en is onverwacht met meer geld, 15,4 miljoen Euro om precies te zijn, over de brug gekomen. Geld dat hopelijk, op unanieme vraag van Minaraad en SERV, niet alleen de landbouw, maar ook natuur en milieu ten goede komt.

Tot 3 juli liep een openbaar onderzoek met het oog op de opmaak van een milieu-effectenrapport bij het Vlaamse plattelandsontwikkelingsplan 2007-2013. In het kader van dit onderzoek kregen we voor de eerste keer enkele teksten van het nieuwe PDPO (programmeringsdocument plattelandsontwikkeling) te zien. De Europese regels bepalen nochtans dat de milieubeweging nauw moet betrokken worden bij de opmaak van dit plattelandsontwikkelingsplan.
De teksten bevatten weinig nieuws ten opzichte van het lopende PDPO. Van de lang aangekondigde 'integratie van natuurdoelstellingen' is nauwelijks sprake en over Natura 2000 gebieden wordt amper gesproken. Op donderdag 4 juli werden de teksten mondeling toegelicht door de administratie, tijdens een hoorzitting in de MiNa-raad. De uiteenzettingen konden onze bekommernissen niet wegnemen, integendeel. Voor onze bedenkingen: klik hier.

Op 1 januari 2007 gaat een nieuwe programmeringsperiode in voor plattelandsontwikkeling. De maatregelen van dit programma moeten bijdragen tot de verbetering van het concurrentievermogen van de land- en bosbouwsector, een verbetering van het milieu (bijvoorbeeld via beheerovereenkomsten), de bevordering van de leefkwaliteit op het platteland en de diversificatie van de plattelandseconomie. De Vlaamse regering keurde alvast de strategie goed die de basis vormt voor het programma. Aangezien de budgetten waarschijnlijk met 34 miljoen euro verminderen (ten opzichte van de huidige periode) zal het nog een hele klus worden om het programma evenwichtig samen te stellen. Positief is in elk geval dat natuurontwikkeling als doelstelling is opgenomen. Hoewel Europa expliciet eist dat de milieubeweging betrokken wordt, is de Minaraad niet om advies gevraagd. Daarom zal de Raad een eigen hoorzitting organiseren.

Een grootscheeps preventief milieugezondheidsonderzoek bij jongeren in enkele regio's leverde verrassende resultaten op. Het landelijk gebied in West-Vlaanderen en de Vlaamse Ardennen kwam er het slechtst uit. Naast de te verwachten sporen van bestrijdingsmiddelen (zelfs sporen van het sinds lang verboden DDT zijn nog terug te vinden in het bloed van jongeren) werd ook een verhoogd cadmiumgehalte gemeten.

Het plattelandsbeleid lijkt op zoek naar een tweede adem. Op het interbestuurlijk overleg IPO liet het kabinet weten dat er geen plattelandsbeleidsplan komt. Er zullen wel concrete acties voorgesteld worden. De toekomstscenario´s die werden uitgewerkt, zullen dus op korte termijn niet gebruikt worden maar zijn wel "een waardevolle oefening". Het IPO zelf zal ook worden hervormd. Voor plattelandsontwikkeling (PDPO) is er nog geen beslissing genomen over de strategie (verdaagd tot 12 mei). Voor de assen 3 (levenskwaliteit platteland) en 4 (Leader) werd een voorstel aan de provincies overgemaakt. Er is nog geen timing bekend voor de (belangrijke) assen 1 (landbouweconomie) en 2 (milieumaatregelen).

Op 28 februari bespreekt de Raad van Landbouwministers de toekomst van het Europees plattelands(ontwikkelings)beleid. Natuurpunt en de BirdLife Partners uit de andere EU-lidstaten vragen meer aandacht voor de bedreigde fauna en flora in het landbouwgebied. Anders zal de Europese doelstelling om de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen tegen 2010 nooit gehaald worden. Via het plattelandsontwikkelingsbeleid moeten boeren en andere gebruikers van gronden ondersteund worden om de natuurwaarden te beschermen. In dit verband willen we er ook aan herinneren dat het Life-fonds een noodzakelijk instrument moet blijven voor de ontwikkeling van de Natura 2000 gebieden. De werkgroep Open ruimte van de MiNa-raad bereidt momenteel een advies voor over Europese en Vlaamse plattelandsontwikkeling.

Op maandag 22 november vergaderen de landbouwministers over het toekomstig Europees Plattelandsbeleid. BirdLife vraagt de ministers om resoluut de kaart te trekken voor het milieu. Minister Leterme liet ons in een duidelijke brief weten dat over de meeste uitvoeringsmodaliteiten pas later beslist wordt. Door de lidstaten zelf. Voor Vlaanderen zal dat gebeuren via het nieuwe plattelandsontwikkelingsprogramma 2007-2013.

Op 16 januari organiseerden Natuurpunt en de Boerenbond, onder auspiciën van de Koning Boudewijnstichting, in Beringen een dialoogdag over agrarisch natuurbeheer. Bedoeling was de dialoog te bevorderen tussen natuurbeschermers en landbouwers.

In de voormiddag schetsten een zestal sprekers de ervaringen en de verwachtingen van de verschillende sectoren. In de namiddag volgde een discussie in kleinere groepen over een reeks stellingen. Volgende stellingen lagen voor:

• Samenwerking tussen landbouwers en natuurbeschermers bevordert de verstandhouding
• De vergoedingen zijn voldoende voor de gepresteerde taken
• Meer begeleiding met een op maat gesneden aanpak per bedrijf is wenselijk
• Wie zich nu positief engageert vanuit de landbouw voor agrarisch natuurbeheer dreigt later hiervan het slachtoffer te worden
• Boeren zijn goed geplaatst om mee te helpen aan het beheer van natuur en landschap

Op 30 januari wordt een identieke dag georganiseerd in Aalter.

De Koning Boudewijnstichtingen heeft de getuigenverslagen gebundeld in een brochure 'Boeren met natuur'. Ook enkele Natuurpunters komen daarin aan het woord. U kan de brochure 'Boeren met natuur' hier downloaden.

Op 16 januari 2003 gaf de MiNa raad advies over de geplande wijzigingen 2002 van het Programmeringsdocument voor het het Vlaams Programma Plattelandsontwikkeling 2000-2006. In het advies wordt onder andere gepleit voor een betere ruimtelijke differentiatie en voor meer differentiatie van steunmaatregelen in functie van ruimtelijke beleidscategorieën. Dit betekent dat bepaalde steunmaatregelen niet generiek over het hele landbouwareaal van toepassing zouden zijn maar dat ze beperkt zouden worden tot die gebieden waar de ondersteunde activiteiten compatibel zijn met de kenmerken en de draagkracht van het gebied in kwestie.

Wat betreft de natuurlijke structuur herinnert de Raad aan zijn advies over de instrumenten voor VEN en IVON waarbij hij inging op de rol van de landbouw in het VEN. Conform dit advies gaat de Raad er nog steeds van uit dat de huidige landbouwactiviteiten binnen de agrarische structuur zullen worden gelokaliseerd en dat de doelstellingen binnen het VEN worden gericht op hoofdfunctie natuur. Binnen de agrarische structuur zal het beleid gericht zijn op duurzaam functionerende landbouw. Binnen het VEN moet het instrumentarium naar landbouw toe vooral gericht zijn op opkoop, uitruil, overgangsmaatregelen. Op basis van dit principe stelde de Raad zich dan ook kritisch op ten aanzien van sommige steunmaatregelen in 'kwetsbare zones natuur' die direct of indirect gericht zijn op het bestendigen van landbouwactiviteiten in gebieden met hoofdfunctie natuur. De Raad meende dat dergelijke steunmaatregelen de realisatie van de natuurlijke structuur kan hypothekeren. Te grote discrepanties tussen de huidige planologische bestemming en de situatie op het terrein moeten in het kader van gebiedsruiloperaties worden rechtgezet.

Het volledige advies (met minderheidsstandpunten van de Boerenbond) is na te lezen op de website van de MiNaraad.