Dossier Water

De Vlaamse regering heeft de regelgeving rond de watertoets aangepast. Uit een evaluatie bleek immers dat de uitvoering ernstig tekortschoot. De opvallendste aanpassingen zijn dat de kaart met overstromingsgevoelige gebieden is geactualiseerd en dat binnen die gebieden een adviesvraag aan de waterbeheerder nu verplicht is. Er wordt ook een aanzienlijke inspanning gedaan naar overheden en bouwers om hen beter te informeren. Daarmee wordt (vooral binnen de bevoegdheden van minister Schauvliege) een stap in de goed richting gezet, maar we zijn nog lang niet waar we moeten zijn. In het gemeenschappelijk advies van de Minaraad en de Serv terzake werd ook nog gevraagd naar een pro-actieve aanpak via de bouwvergunning, een betere watertoets op planniveau én een betere handhaving; allemaal werk op de plank voor minister Muyters. Ook inzake het opstellen van een erfdienstbaarheid van openbaar nut is er nog geen initiatief genomen...

De afgelopen maanden bleek al dat er op een aantal plaatsen in getijdengebonden rivieren een opmerkelijke verbetering van de waterkwaliteit en visstand te noteren viel. Meer landinwaarts is er echter nog steeds sprake van een stabilisering van de toestand. In het kader van het 'Meetnet Zoetwatervis' beviste het INBO in 2010 247 locaties in beken en rivieren verspreid over de elf Vlaamse rivierbekkens. Afgezien van enkele uitzonderingen stellen we vast dat vissamenstelling op deze plaatsen weinig veranderd is ten opzichte van de vorige bevissingen in 2004-2007. Daarmee wordt geïllustreerd dat er op het terrein nog amper resultaten te zien zijn van de uitvoering van de acties uit het integraal waterbeleid. De vispopulaties zijn een belangrijke barometer voor de “goede ecologische toestand”, de centrale doelstelling van de kaderrichtlijn Water. Dat we daarin amper vooruitgang boeken, is onrustwekkend.

Na maanden studiewerk hebben de meerderheidspartijen onder leiding van Bart Martens hun voorstel tot resolutie op tafel gelegd inzake het voorkomen van wateroverlast. De opvallendste punten waarvoor gepleit wordt zijn: • aanpassingen aan de bouwvoorschriften • ruimte voor water verankeren in het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen • doelgericht en versneld aanpakken van erosie, de deur wordt daar ook opengezet naar verplichtingen binnen het landbouwbeleid • werk maken van de overstromingsgebieden in het Sigmaplan en de bekkenbeheerplannen • informatieplicht voor notarissen en vastgoedmakelaars bij aankopen in overstromingsgebied • het ontwikkelen van “nieuwe instrumenten” (erfdienstbaarheden bvb) om het behoud van het waterbergend vermogen in de overstromingsgevoelige gebieden te waarborgen • planologische ruil mogelijk maken • middelen zoeken voor de financiering van het ruimtelijke beleid (bvb via de planbatenregeling) Het geheel oogt niet revolutionair en is erg voorzichtig geformuleerd. Niettemin biedt het potentie om aanzienlijke stappen vooruit te zetten. De ministers Schauvliege, Crevits en (vooral) Muyters moeten deze aanbevelingen nu omzetten in regelgeving. Natuurpunt rekent erop dat het parlement haar rol als aanjager en bewaker in deze niet zal lossen. Groen! diende overigens een aparte resolutie in met als opvallende extra’s de vraag voor een bindende watertoets, blauwe RUPs en natuurlijke overstromingsgebieden.

Ondertussen werkten Minaraad/SERV aan een initiatief over de watertoets. Er wordt uitgebreid ingegaan op een aantal technische en procedurele knelpunten van het instrument watertoets zelf, zoals de noodzaak om de watertoets op planniveau beter toe te passen. Daarnaast pleiten de raden (net als het parlement) voor de informatieplicht, een regeling over planologische ruil en het opzetten van een erfdienstbaarheid, zij het gekoppeld aan een vergoeding analoog aan de planschaderegeling. Tenslotte vragen de raden om prioritair werk te maken van integrale projecten (projecten die zowel ruimtelijke maatregelen als infrastructurele maatregelen kunnen bevatten) om oplossingen te voorzien in de belangrijkste risicogebieden.

Europa keurde de derogatieaanvraag van Vlaanderen gisteren goed. Dit laat landbouwers toe om onder strikte voorwaarden meer dierlijke mest te gebruiken dan de maximale bemestingsnorm van 170 kg N/ha. Natuurpunt is van mening dat derogatie, en dus een uitzondering op de bemestingsnormen, enkel toegestaan kan worden in gebieden waar de waterkwaliteit reeds in een goede ecologische toestand is. Wij stellen vast dat 20 jaar na de invoering van nitraatrichtlijn Vlaanderen nog steeds aan de staart bengelt wat waterkwaliteit betreft. Met een overschrijding van de nitraatnorm van 50 mg Nitraat per liter in 1 op 3 meetpunten, zijn we nog heel ver van de doelstelling om tegen 2018 slechts in 5% van de meetpunten een overschrijding te realiseren. De derogatieregeling mag deze milieudoelstelling niet in het gedrang brengen. Natuurpunt dringt er op aan om zo snel mogelijk uitvoering te geven aan de doelstellingen en niet langer te treuzelen.

Big Jump is de jaarlijkse actie voor propere en levende rivieren van Green, Natuurpunt, Bond Beter Leefmilieu. Elk jaar groeit deze campagne en zetten meer lokale milieu- en natuurverenigingen hun schouders onder deze ludieke actie. In 2010 vonden er verspreid in Vlaanderen 15 big jumps plaats met meer dan 2.000 jumpers en 5.000 kijklustigen (fotoverslag). Dit jaar willen we voor hetzelfde aantal jumps gaan. En zoeken we nog naar verenigingen die deze actie willen organiseren in de bekkens van de Leie en Brugse Polders. Spring mee met je vereniging op 10 juli. Heel wat lokale besturen programmeren dat weekend ook festiviteiten in kader van de Vlaamse Feestdag. Vaak zijn zij ook de stuwende kracht voor de organisatie van de Big Jump. Overtuig daarom je gemeente om dit spetterend en ludiek waterevenement op te nemen in hun feestprogramma. Meer info: Inschrijven en campagnemateriaal (oproepbrief gemeente, draaiboek, …): klik hier. Deadline inschrijven en registratie Big Jump activiteit: begin mei.

In afwachting van een grondige bijstelling van het instrument, werden op voorstel van minister Schauvliege een aantal kleinere aanpassingen aan de watertoets doorgevoerd. Het toepassingsgebied van de watertoets wordt uitgebreid, een aantal richtlijnen wordt vereenvoudigd en de kaart met de overstromingsgevoelige gebieden is geactualiseerd. Hoewel deze bijstelling de werkbaarheid en effectiviteit normaal zal verhogen, biedt ze geen antwoord op een aantal fundamentele problemen, zoals het feit dat de watertoets onvoldoende doorwerkt in de ruimtelijke planning. Natuurpunt hoopt dan ook dat de bijkomende, diepgaande evaluatie die is aangekondigd, hier wél een oplossing biedt.

Op vrijdag 11/02/11 organiseerde het CIW het jaarlijkse waterforum over het thema adaptatie aan klimaatverandering, met een focus op watertekorten. Naast het overstromingsprobleem, blijkt immers uit onderzoek dat watertekorten in droge perioden een probleem zullen worden. Watertekort zorgt niet alleen voor problemen voor de natuur, maar ook voor de landbouw, scheepvaart, drinkwatervoorziening en belangrijke industrieën. In het debat vroeg Natuurpunt o.a. aandacht voor de effecten van landgebruik/inrichting in het buitengebied op de waterhuishouding – de discussie verengt zich onterecht tot de “verstening”. We braken een lans voor het opstellen van waterbalansen voor grondwater en oppervlaktewatersystemen, waarbij ook voldoende water voor de natuur verzekerd wordt. We wezen ook op de mogelijkheid om op veel plaatsen ruimte voor water te combineren met ruimte voor natuur, een win-win die nog te weinig wordt gebruikt.

In de nasleep van de overstromingen wordt volop gewerkt aan een zogenaamd “actieplan” om dergelijk onheil in de toekomst te voorkomen. Helaas dreigt het plan grotendeels dezelfde fouten te maken als in het verleden: het focust op afvoer van water, en niet op het vasthouden en bergen ervan. Een integrale aanpak wordt vervangen door een oplijsting van losse projecten. De vraag of die projecten het probleem wel zullen oplossen, en of dit de beste/goedkoopste oplossing is, is blijkbaar niet aan de orde. Er duiken zelfs een paar witte olifanten op in het plan die overduidelijk niets met de wateroverlast te maken hebben, zoals de verbreding van het Schipdonkkanaal, de sluis in Heusden bij Gent en baggerwerken allerhande (de zogenaamde “historische achterstand”). Projecten om meer water vast te houden bovenstrooms ontbreken quasi totaal, integrale projecten die moeten zorgen voor meer ruimte voor water, zoals het geactualiseerde SIGMA-plan (waar blijft fase 2 ?) en het Ontwikkelingsplan Demer, worden stiefmoederlijk behandeld. In het parlement heeft Natuurpunt nadrukkelijk gewezen op de kansen voor een win-win tussen overstromingsgebieden en natuur - die kansen moeten ook gegrepen worden.

Overstromingen en waterbeleid krijgen dezer dagen eindelijk de nodige aandacht - zeker in combinatie met klimaatbeleid. Wie meer wil leren kan dezer dagen op verschillende plaatsen terecht. De Lezingenreeks 2011 'Water in de wereld' van de UA (in het Engels, internationale sprekers 8/2 - 5/5) focust op “Climate change and water availability: causes, prospects and responses“. Ook het jaarlijkse Waterforum van het CIW (11/2, Vlaamse sprekers) handelt over Adaptatie aan klimaatverandering en bevolkingstoename. En ook lokaal is er aandacht op de studiedagen die ABLLO vzw organiseert ter gelegenheid van haar 40e verjaardag.

Op 25 januari 2011 werden Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt gehoord in het Vlaams Parlement naar aanleiding van de overstromingen in november. We benadrukten daar dat er veel meer aandacht moet zijn voor het vasthouden van water bovenstrooms, zowel in stedelijk gebied (via bouwvoorschriften) als in landbouwgebied (via uitbreiding van de verplichte erosiebestrijding én via waterconserveringsprojecten). Verder vroegen we de overheid om werk te maken van het actief vrijwaren van de broodnodige ruimte voor water. Specifiek vanuit Natuurpunt hebben we gewezen op de vele win-wins die mogelijk zijn als natuur- en waterbeheerders de handen in mekaar slaan en de middelen bijeen leggen, wat we illustreerden met concrete voorbeelden. Lees hier het standpunt van Natuurpunt

Alle experts (die van de Vlaamse overheid voorop, zo bleek vorige week in het Vlaams parlement) zijn het erover eens dat enige effectieve én betaalbare oplossing voor de overstromingsproblemen erin bestaat te focussen op het meer water vasthouden bovenstrooms en het herstellen van de natuurlijke overstromingsgebieden in de valleien. Tot zover het goede nieuws, want wie de concrete voorstellen bekijkt van de waterbeheerders en hun ministers Schauvliege en Crevits, kan niet anders dan vaststellen dat ze in hoofdlijn teruggrijpen naar de oude concepten (wachtbekkens, nieuwe stuwen, hogere dijken, nieuwe pompen), maar deze keer computertechnisch aangestuurd. De drang om ‘iets’ te doen is natuurlijk groot, maar de werkelijke discussie draait om ruimte, en om landgebruik. De verhardingen blijven toenemen, de erosie neemt toe (en dus de snelle afvoer uit landbouwgebieden), en nog altijd wordt er ruimte voor water afgenomen. Waar zijn de minister Muyters en Peeters in dit debat ?

Door de verdere verstedelijking van Vlaanderen zullen de piekdebieten in rivieren met 6 tot 16% toenemen tegen 2050. Ze kunnen zelfs oplopen tot 30% indien men ook klimaatswijzigingen in rekening brengt. Dat blijkt alvast uit een studie van de KULeuven . In de periode 1976-2000 stelde dr. Poelmans een lineaire stijging vast van de bebouwde oppervlakte in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Indien er geen trendbreuk gerealiseerd wordt, is de Vlaamse ruit tegen 2050 zo goed als volgebouwd. Dit heeft niet alleen verregaande gevolgen voor de waterhuishouding, maar ook voor de kansen van de schaarse open ruimte en natuur die Vlaanderen nog rest.

Het publieke debat na de overstromingen focust zich op de watertoets. Elke dag duiken immers nieuwe voorbeelden op van recente gebouwen, verkavelingen, etc in overstromingsgebied, die vergund zijn ondanks een negatieve (of zwakke) watertoets. Er gaan dan ook meer en meer stemmen op om de watertoets aan te scherpen, door meer verantwoordelijkheid bij het Vlaamse niveau te leggen én door de watertoets bindend te maken. Voor Natuurpunt moet dat leiden tot een de facto bouwstop in overstromingsgebied, zoals we dat trouwens ook in 2005 al vroegen, in de nasleep van de vorige overstromingen …

De waterellende van de afgelopen dagen is uitgebreid in het nieuws geweest. Vanuit Natuurpunt blijven we hameren op het belang van water vasthouden waar het valt en de noodzaak om voldoende ruimte te voorzien voor water. Duizenden hectaren natuurgebied bewezen de afgelopen dagen dat ze niet alleen essentieel zijn voor de natuur, maar ook een onmisbare schakel vormen in het voorkomen van overstromingen. In hoger gelegen gebieden houden ze water vast en zorgen ze ervoor dat het traag naar beneden komt: zie bvb de Terzake reportage over de Doode Bemde, de levensverzekering voor de stad Leuven. Lager in de vallei zorgen ze voor de noodzakelijke ruimte om water te bergen - de meersen in de Dendervallei (Wellemeersen, Pamelse meersen, gemene meersen, Boelare meersen) bufferen nog steeds mee de gigantische watermassa in het Denderbekken. In alle Vlaamse valleien liggen de kansen voor het grijpen om deze modellen te kopiëren en uit te breiden. In dit document sommen we de oorzaken en oplossingen nog eens op.

De stroomgebiedbeheerplannen voor Maas en Schelde zijn definitief goedgekeurd door de Vlaamse regering. Na een scherp advies van de Minaraad werd het plan ernstig bijgestuurd en werd de focus gelegd op het nemen van extra, geïntegreerde maatregelen in 21 zogenaamde “speerpuntgebieden”. In zeven waterlichamen wil men zo de goede toestand bereiken in 2015 - 8 moeten die toestand “benaderen”. Op een totaal van 202 waterlichamen in Vlaanderen is dat niet bijster veel . En het is bijzonder onduidelijk hoe de Vlaamse regering met dit tijdspad de ambitie uit het Pact 2020 (de helft van de waterlichamen in een goede toestand tegen 2021) denkt te kunnen behalen. Daarenboven is de uitvoering van de aanvullende maatregelen afhankelijk gemaakt van bijkomende middelen, middelen waarvan nog onduidelijk is waar minister Schauvliege ze zal vinden.

De vijfde editie van de Big Jump was een groot succes. Zondagmiddag sprongen we met meer dan 2.000 enthousiaste zwemmers op 15 plaatsen in Vlaanderen het sop in. Meer dan 5.000 kijklustigen moedigden de springers aan. Met deze actie eisen we dat de Vlaamse overheid dringend werk maakt van propere rivieren. De Big Jump is een Europese actie, in totaal sprongen meer dan 25.000 mensen in 25 landen. www.bigjump.be Meer foto's

In de Europese Kaderrichtlijn Water is afgesproken dat we tegen 2015 overal een “goede ecologische toestand” moeten bereiken. Het Pact 2020 (en het Vlaamse regeerakkoord) heeft die doelstelling overgenomen, weliswaar met zes jaar uitstel. Vrijdag werden door de Vlaamse regering de stroomgebiedbeheersplannen, die hiervoor borg moeten staan, goedgekeurd. Maar zij schieten zwaar tekort: slechts 7 van de 202 oppervlaktewateren zullen (misschien) de doelstelling tegen 2015 bereiken. Veel maatregelen uit het plan zijn bovendien nog erg vaag - en degenen die nog het meest perspectief bieden op het halen van de doelstelling, zijn budgettair niet afgedekt. Dit plan is dan ook een grote teleurstelling - de Vlaamse regering maakt haar eigen ambities inzake waterbeleid niet waar. Nu 5 jaar afwachten is geen optie. Natuurpunt zal dan ook de ministers Schauvliege en Crevits vragen om die vage plannen nog dit jaar om te zetten in concrete acties op het terrein, via de bekkenstructuren.

Op zondag 11 juli 2010 vindt voor de negende keer de Big Jump plaats. Om 15 uur springen in heel Europa (van Helsinki tot Tanger) duizenden mensen in rivieren, waterlopen en meren om te tonen dat ze wakker liggen van proper water - én dat ze daar iets willen aan doen. Deze internationale campagne wordt in 22 landen op meer dan 250 locaties georganiseerd, met meer dan 250.000 deelnemers en toeschouwers. In Vlaanderen springen we op 15 plaatsen, en voor het eerst ook in Mechelen - in het midden van de stad (Haverwerf - Vismarkt). Naast een bende enthousiaste jumpers zullen ook wetenschappers van het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek (INBO) aanwezig zijn. Om 14.30u zullen zij fuiken bovenhalen en de hopelijk rijke onderwaterbiodiversiteit van de Dijle tonen in de aquariums op een informatiestand aan de Vismarkt. Big Jump wordt dit jaar in Vlaanderen georganiseerd door GREEN, Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt - met de steun van Aquafin. Meer informatie over Big Jump-locaties en de campagne: www.bigjump.be

De Europese Commissie daagt België voor het Europees Hof van Justitie wegens onvolledige omzetting van de Richtlijn Stedelijk Afvalwater van 1991. De Commissie eist een boete van meer dan 15 miljoen euro en een dwangsom (per dag vertraging) van 62.000 euro. De dagvaarding is de finale stap in een procedure die al jaren aansleept, België werd in 2004 al eens veroordeeld. De richtlijn verplicht de lidstaten om te voorzien in opvang en zuivering van het afvalwater van (stedelijke) agglomeraties. Volgens onze recentste gegevens is Vlaanderen vandaag in orde inzake waterzuivering, maar (nog) niet inzake opvang. Om dat op te halen, zijn een aantal projecten prioritair opgenomen in de planning van Aquafin. Deze zouden allemaal nog in 2010 of in 2011 uitgevoerd moeten geraken. Minder duidelijkheid is er over de gemeentelijke projecten: rioleringen aanleggen is een gemeentelijke bevoegdheid, en het gewest heeft vandaag geen enkel instrument om de "falende" gemeenten (die ons nu dus boetes kunnen kosten), aan te sporen. De aangekondigde uitvoeringsplannen in het regeerakkoord moeten soelaas brengen. Overigens zijn er ook problemen in Wallonië en in Brussel, waar het oude waterzuiveringsstation Brussel-Zuid niet voorzien is van nutriëntenverwijdering.

Vandaag, 8 juni is het werelddag van de oceanen. Veel redenen om te vieren is er niet. Rapport na rapport bevestigt de rampzalige toestand van het marien milieu. In het bijzonder door vervuiling en overbevissing. De Zoo van Antwerpen zet op een studiedag nog een aantal recente bevindingen op een rijtje. Beter nieuws is er uit de eigen territoriale wateren. Uit een nieuwe analyse van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) blijkt de biodiversiteit van het Belgische deel van de Noordzee vrij goed te scoren. De circa 2000 soorten zeedieren en -planten die hier ooit werden gemeld, vertegenwoordigen bijna tien percent van de gekende Europese mariene biodiversiteit. Al is enige nuancering gepast: er worden ook steeds meer exoten gevonden, en de grote geregistreerde soortenrijkdom is vooral te wijten aan de lange traditie van zeeonderzoek in ons land.

De Vlaamse regering heeft nieuwe (aangepaste) waterkwaliteitsnormen vastgelegd in uitvoering van de Europese kaderrichtlijn water. In tegenstelling tot de ‘oude’ normen zijn deze nieuwe veel meer gedifferentieerd: voor kleine Kempische beken is de norm anders dan voor de Zeeschelde. Er zijn ook nieuwe normen voor gevaarlijke stoffen, waterbodems en grondwater. Daarmee heeft Vlaanderen een volgende stap gezet in de implementatie van de kaderrichtlijn Water. De belangrijkste stap echter – bijkomende acties opzetten en uitvoeren – laat nog altijd op zich wachten: de goedkeuring van de stroomgebiedbeheerplannen heeft nu al 5 maand vertraging opgelopen. De doelstelling van de richtlijn is het bereiken van de “goede ecologische toestand” – een maat voor de biodiversiteit in de betreffende waterlopen. Zonder bijkomende, gerichte acties zullen we de ambitie van het Pact 2020 (=“ten laatste in 2021 voldoen aan de kwaliteitsvereisten van de kaderrichtlijn water”) geenszins halen.

De stroomgebiedbeheerplannen voor de Schelde en Maas moesten afgewerkt zijn tegen 22 december 2009 - ondertussen al vier maand geleden. De plannen zijn nog steeds niet goedgekeurd, de daarin vermelde maatregelen blijven onuitgevoerd. De klok tikt nochtans. Om de doelstelling uit het Pact 2020 te halen (de meeste Vlaamse waterlopen hebben in 2020 een goede ecologische toestand bereikt), moet bevoegd Minister Schauvliege nu in actie schieten.

Naar aanleiding van een vraag op de VLARIO-dag kondigde minister Schauvliege aan dat ze werk maakt van de (lang aangekondigde) keuring voor privé-rioleringen. Die moet ervoor zorgen dat iedereen correct aansluit op de riolering. De miljarden-investeringen in waterzuivering renderen immers niet als het al bij de eerste stap mis loopt. Zeker nu er meer en meer gescheiden riolering komt, is het essentieel dat er garanties zijn voor een correcte aansluiting.

Het grijswaterbesluit is een steunmaatregel van de Vlaamse overheid om alternatieven aan te bieden voor bedrijven die grondwater uit bedreigde lagen oppompen. De Vlaamse regering keurde een aanpassing goed, waardoor nu ook landbouwers als doelgroep in aanmerking komen. Aan de aanbodzijde blijft het besluit echter beperkt tot openbare drinkwatermaatschappijen, hoewel de Mina-raad in een unaniem advies had gevraagd om ook daar meer mogelijkheden te voorzien.

Het ontpolderen van de Hedwigepolder is volgens de Nederlandse commissie Nijpels van 78 alternatieven de beste optie. De ontpoldering is onderdeel van een grensoverschrijdend project uit de Ontwikkelingschets 2010 dat aan Vlaamse kant ruim 170 ha ontpoldering van de Prosperpolder omvat. Terwijl langs Vlaamse kant de werken op het terrein inmiddels werden aangevat, botste het project aan Nederlandse kant op lokale en politieke weerstand. Hopelijk komt er nu een doorbraak. Ook over de creatie van 300 ha nieuwe estuariene natuur door ontpoldering elders in de Westerschelde moeten de knopen nog doorgehakt worden. De provincie Zeeland heeft in september een pakket maatregelen voorgesteld waarover nu overlegd wordt.

Op 12 juli om 15u springen duizenden mensen in heel Europa in rivieren, waterlopen en meren om te tonen dat ze wakker liggen van proper water – én dat ze daar iets willen aan doen. In Vlaanderen organiseren Natuurpunt, Bond Beter Leefmilieu en Green vzw samen met lokale organisatoren een Big Jump op 10 verschillende plaatsen. We willen de Europese kaderrichtlijn water meer bekendheid geven. Die richtlijn wil tegen 2015 alle Europese waterlopen in een 'goede ecologische toestand' brengen. Om die doelstelling te bereiken, moeten er in Vlaanderen nog heel wat inspanningen gebeuren. En dat kan enkel met de steun van het brede publiek. ‘Doe het voor de vis’ is de slogan van de Jump-actie dit jaar. Want zonder proper water, geen gezonde vis. Dat konden we ook vaststellen in de Molenbeek in Wetteren waar we tijdens een afvissing slechts 1 vis, een blankvoorn, aantroffen. Toon je bezorgdheid en wees erbij om 12 juli om 15u. Klik hier voor meer info.

Blijkbaar laten de Zeebrugse havenbelangen, gesteund door de stad Brugge, niets ongelegen om de verbreding van het Schipdonkkanaal onder de aandacht te houden. Deze week schroomde de koepel van de Zeebrugse private havensector er zich niet voor om de tegenstanders ervan te beschuldigen de publieke opinie een vals beeld voor te houden. Daarbij werden ze in de rug gedekt door ‘gespecialiseerde professoren’. Het welles-nietes spel ‘zou een publiek debat heel moeilijk maken’, de Brugse havenlobby draagt er alvast zijn steentje flink toe bij. Lees hier het gemeenschappelijke antwoord van Natuurpunt, Boerenbond en BBL."

Vorige week is er een overeenkomst bereikt over het (symbool)dossier van de Aa (Antwerpse Kempen). Hier was een patstelling ontstaan over het ruimen van de waterloop. Bilateraal overleg tussen vertegenwoordigers van Natuurpunt en Boerenbond hebben de impasse kunnen doorbreken. Tot algemene tevredenheid, niet in het minst van de 7 gemeenten langs de rivier.

De inspraakronde over de stroomgebiedbeheerplannen is afgerond. Naast het gemeenschappelijk MINA-SERV-SALV-advies, dat ook heeft doorgewerkt in de adviezen van de bekkenraden, hebben Natuurpunt en BBL een eigen advies gemaakt over het maatregelenprogramma. Het Waterforum van het Coördinatiecentrum Integraal Waterbeheer (CIW) had als titel: ”Rivierdonderdag en/of rijnaak ? Kan ecologisch herstel hand in hand gaan met economische ontwikkeling?”. Een concreet antwoord kregen we niet. Wel werden veel lacunes blootgelegd “zodat de noden naar wetenschappelijk onderzoek kunnen geïnventariseerd worden”. Op een veel lager niveau is vorige week een overeenkomst bereikt over het (symbool)dossier van de Aa (Antwerpse Kempen). Hier was een patstelling ontstaan over het ruimen van de waterloop. Bilateraal overleg tussen vertegenwoordigers van Natuurpunt en Boerenbond hebben de impasse kunnen doorbreken. Tot algemene tevredenheid, niet in het minst van de 7 gemeenten langs de rivier.

Op 14 mei adviseerde de Minaraad nog over de stroomgebiedbeheerplannen. Het is een consensusadvies dat ook door SERV en SALV zal worden aangenomen. De doelstelling van de Kaderrichtlijn Water, om in 2015 alle waterlopen en grondwaterlichamen in een goede ecologische toestand te krijgen, halen we voor geen enkel waterlichaam. Het plan geeft aan op welke manier we dit ‘misschien’ in 2027 wel kunnen halen. Het advies gaat in op de hoofdlijnen van het plan en vraagt naar een meer doelgerichte aanpak bij de selectie van maatregelen. Ook wordt een bijstelling gevraagd van het plan in functie van de engagementen die gemaakt zijn in het Pact 2020. De volgende planperiode zou gewerkt moeten worden aan een integratie van de bekkenplannen en de stroomgebiedplannen.

Het nieuwste is digitaal beschikbaar. Vergeleken met het vorige rapport zijn er wat lachende (of minstens minder treurige) smileys bijgekomen. Onder andere voor verontreiniging van oppervlaktewater (niet: grondwater) door vermesting. Commentaren kan je lezen in het over het volgende milieubeleidsplan.

Op 12 juli om 15u springen we opnieuw voor mooiere en propere rivieren. Deze editie staat in het teken van ‘vissen’. Wil je zelf nog een springactiviteit organiseren in de beek of rivier in jouw buurt, geef dan snel een seintje aan Iris Lauwaert. Op 25 februari sluiten we de inschrijvingen! Een voorproefje op: www.bigjump.be.

Tessenderlo Chemie kreeg een nieuwe milieuvergunning. Daarin is niet langer sprake van een smeerpijp naar de Demer in Testelt. Het bedrijf kiest voor een nieuw productieproces waardoor de hoeveelheid te lozen zout met 90 % afneemt. De resthoeveelheid wordt dan wel verder geloosd in Winterbeek en Laak. Begin volgend jaar worden convenanten afgesloten voor de sanering van de beken en de oevers.

Sinds maart 2008 heeft Natuurpunt een samenwerkingsovereenkomst met Waterwegen en Zeekanaal NV. Op regelmatige basis wordt overleg gepleegd tussen onze lokale vrijwilligers en de afdelingen van W&Z. Via de medewerkerswebsite blijf je op de hoogte van de laatste informatie (verslagen, contactpersonen, informatieve documenten). Ook enkele belangrijke noodnummers (bijvoorbeeld bij problemen in het weekend) vind je terug op deze pagina.

Tessenderlo Chemie kreeg een nieuwe milieuvergunning. Daarin is niet langer sprake van een smeerpijp naar de Demer in Testelt. Het bedrijf kiest voor een nieuw productieproces waardoor de hoeveelheid te lozen zout met 90 % afneemt. De resthoeveelheid wordt dan wel verder geloosd in Winterbeek en Laak. Begin volgend jaar worden convenanten afgesloten voor de sanering van de beken en de oevers.

Op 6 juli vindt de jaarlijkse 'Big jump' plaats. Op honderden plaatsen in Europa springen mensen letterlijk in het water om hun eis voor propere rivieren kracht bij te zetten. Ook Natuurpunt doet mee. In Kortrijk, Gent, Wetteren, Leuven... en bij jou? Lees hier hoe je dat het best aanpakt.

Natuurpunt, BBL, vzw Durme vzw en Vogelbescherming ondertekenden op 5 maart 2008 een samenwerkingsovereenkomst met het agentschap Waterwegen en Zeekanaal NV (W&Z). De waterwegen die worden beheerd door W&Z hebben naast transport en waterbevoorrading ook een belangrijke ecologische en landschappelijke functie. De bestaande samenwerking wordt nu bekrachtigd in een formele overeenkomst. Er is een centraal overleg op bestuursniveau en een lokaal overleg op afdelingsniveau. Centraal komen vooral algemene beleidsdossier en projecten van bovenlokaal belang aan bod. Op afdelingsniveau worden concrete, lokale projecten besproken.

Onderzoekers van de KU Leuven berekenden dat het Denderbekken niet zozeer met overstromingen, maar wel met ernstige watertekorten zal te kampen hebben. Langere periodes van droogte zullen scheepvaart onmogelijk maken. Ze zullen ook invloed op het grondwater hebben en de waterkwaliteit negatief beïnvloeden. De minister beloofde dit mee te nemen in het 'Vlaams Adaptatieplan', het aangekondigde plan met maatregelen om Vlaanderen voor te bereiden op de gevolgen van de klimaatverandering.

De overeenkomst tussen Waterwegen en Zeekanaal (W&Z) en de natuur- en milieuverenigingen voorziet ook in een overleg op lokaal niveau. Dat overleg zal halfjaarlijks doorgaan, maar wel tijdens de kantooruren. Alle betrokken Natuurpuntafdelingen kregen intussen een email met de nodige uitleg. Afdelingen die nog niets ontvingen, mogen steeds contact opnemen met Iris Lauwaert.

Er lijkt schot te komen in de natuurrichtplannen. Met uitzondering van Denderland (Oost-Vlaanderen) en Hoge Kempen (Limburg) zin alle plannen minstens voorlopig goedgekeurd door de minister. Een aantal openbare onderzoeken zijn al afgerond. Ook is er goedkeuring voor de bekkenbeheersplannen. Tenminste op het niveau van de bekkenbesturen. De overwegingsdocumenten met antwoorden op de bezwaren staan intussen op de website. Ook het Commissie Integraal Waterbeheer (CIW) heeft haar werk gedaan om een en ander af te stemmen. Nu moet alleen de regering de plannen nog vaststellen.

Op 19 oktober 2006 diende Tessenderlo Chemie een aanvraag in voor de hernieuwing van de milieuvergunning van de vestigingen in Tessenderlo, van de vestiging in Ham, en van het afvalwaterwachtbekken Kepkensberg. Een onderdeel van die aanvraag is het plan om een lozingspijp aan te leggen naar de Demer in Werchter, om op die manier de problemen van het zoute water in de Laak en de Winterbeek te omzeilen.. Het openbaar onderzoek loopt tot 19 november 2007. Meer info op de site van TC. Natuurpunt en BBL dienen een bezwaar in.

Tegen 2015 moet Vlaanderen de Europese verplichtingen rond waterzuivering nakomen. Een immense opdracht. De Vlaamse MiNa-raad organiseerde een hoorzitting over de stand van zake bij de reorganisatie van de watersector: zoneringsplannen, IBA's, eengemaakte waterfactuur, beheersovereenkomst Aquafin. De teksten van de voordrachten staan op de website.

De project-MER voor de hervergunning van de vestigingen van Tessenderlo Chemie is goedgekeurd. Wel is het verslag van de diensten bijzonder kritisch. Er is te weinig geweten over de effecten bij overstroming en in het verslag wordt zelfs uitdrukkelijk de vraag gesteld of een nullozing bij overstroming wel realistisch is ("zonder de bedrijfsvoering van TC in het gedrang te brengen"). Bij de vergelijking tussen de alternatieven (lozing in Demer of lozing in Dijle) is hiermee geen rekening gehouden. Met de goedkeuring van de MER is de dreiging van een smeerpijp naar de Demer in Tesselt weer een stukje dichterbij gekomen.

Op 15 juli om 15 uur sprongen in heel Europa duizenden mensen in rivieren, waterlopen en meren om te tonen dat ze wakker liggen van proper water én dat ze daar iets aan willen doen.

Verschillende Natuurpuntafdelingen organiseerden mee en ijverden zo voor een betere waterkwaliteit in de Schijn (Deurne), de Leie (Gent en Kortrijk), De Dijle (Leuven) en de Maas (Meeswijk).

Tot 22 mei kan iedereen zijn opmerkingen over de (deel)bekkenplannen nog indienen bij de gemeente. Zoals bij andere inspraakprocessen proberen we ook een gezamenlijk bezwaarschrift namens Natuurpunt te maken voor de verschillende bekkens. Daarom vragen we om zo snel mogelijk (tegen 14 mei) jullie eigen opmerkingen (die al dan niet ook lokaal ingebracht worden) door te mailen naar ons. Zo hebben wij nog de tijd om ze in een sjabloon te gieten en enkele relevante algemene opmerkingen mee te geven.

De adviesronde over de bekkenplannen was aanleiding voor een gesprek tussen Natuurpunt en een delegatie van het Nederlandstalig KanoVerbond (NKV). Zij maken zich zorgen over de (deel)bekkenplannen waarin waterrecreatie vooral gezien wordt door de bril van de eigenaars van jachten. Ook vinden ze dat de natuurbeweging nogal eenzijdig pleit voor reglementering. We zijn het er onderling over eens dat zachte waterrecreatie een plaats verdient in het integraal waterbeheer. Een actie voor het onderzoeken van de mogelijkheden en beperkingen per bekken lijkt ons in dit verband een te verdedigen voorstel. Er volgen nog gesprekken.

Ter herinnering: het openbaar onderzoek over de bekkens en de deelbekkenplannen loopt nog tot 22 mei. Lokale afdelingen kunnen eigen opmerkingen inbrengen. De nota over de opmaak en de beoordeling van deelbekkenplannen, die we vorig jaar uitschreven, is daarbij een bruikbaar instrument. Meer informatie over het openbaar onderzoek, de bekkenwerking en de deelbekkenplannen: www.natuurpunt.be/bekkens. Momenteel bereidt de MINA-raad eveneens een advies voor over het voorbereidend document voor de opmaak van de stroomgebiedbeheerplannen (sic).

Maandag hielden BBL en Natuurpunt een persconferentie over Tessenderlo Chemie. Om een nieuwe langlopende vergunning te krijgen, komt het bedrijf met een nieuwe voorstel voor de oplossing van het probleem van het zout afvalwater. Natuurpunt verwerpt het idee van een nieuwe smeerpijp niet a priori, maar vindt een lozing in de Demer ter hoogte van Tesselt het minst goede scenario. En we blijven nog in het ongewisse over de opkuis van de historische vervuiling in en langs Laak en Winterbeek. Bekijk hier het verslag van TVLimburg.

Voor het openbaar onderzoek van de bekkenplannen is onze stagiair Tomas Naudts druk in de weer om de beoordelingsfiche te verbeteren. Hij zal daarbij zelf een aantal plannen van (deel)bekkens tegen het licht houden. Afdelingen die opmerkingen hebben, kunnen die altijd doormailen. Wij zorgen dan voor het gecoördineerd advies. Uiteraard kunnen afdelingen hun opmerkingen steeds zelf nog inbrengen in het openbaar onderzoek.

In de vorige flits verscheen een oproep om gevallen te melden van het ophogen van gronden in beekvalleien. De reactie was onverwacht groot. Vooral in West-Vlaanderen en Antwerpen blijkt de praktijk nog steeds schering en inslag te zijn. Niet dat we ons nog veel illusies maakten over de handhaving in het buitengebied. Maar dat de elementaire basisprincipes van het integraal waterbeheer nog steeds niet zijn doorgedrongen bij sommige bestuurders, is zeer verontrustend. Het gaat hier tenslotte niet alleen om natuur, maar ook om de natte voeten van de kiezers. Getuigenissen en foto's op onze website.

In West-Vlaanderen worden niet alleen poldergraslanden gescheurd. Ook het ophogen van landbouwpercelen in beekvalleien blijkt schering en inslag. Ondanks watertoetsen en waterbeleidsplannen. Om dit op de politieke agenda te kunnen plaatsen ontvingen wij graag concrete voorbeelden. Uiteraard ook uit andere provincies als zich daar eenzelfde probleem zou voordoen.

De stelling dat investeringen in natuurgebieden en in waterkwaliteit vooral geld kosten, slaat nergens op. Aan de harde economische baten wordt te weinig aandacht besteed, zo leert het rapport 'Geld als water' dat gemaakt werd in opdracht van zustervereniging Natuurmonumenten. Consultant Tom Bade, ook trekker van de Stichting Kritisch Bosbeheer, toont in de studie aan dat overheidsinvesteringen die voortvloeien uit de Kaderrichtlijn Water en Natura 2000 tot aanzienlijke baten en terugverdieneffecten zullen leiden.

Het openbaar onderzoek over de deelbekkenplannen en de bekkenbeheerplannen startte op 22 november. Normaal gezien hebben de meeste afdelingen al via de milieuraden de kans gehad om zich uit te spreken over de deelbekkenplannen. Wie nog opmerkingen heeft bij de deelbekkenplannen moet dat ons zeker laten weten. Wij zorgen er dan voor dat die via onze vrijwilligers in de bekkenraden op bekkenniveau ter sprake gebracht worden.
Voor het analyseren van de deelbekkenplannen kan gebruik gemaakt worden van de evaluatietabel in ons document 'de opmaak van deelbekkenplannen'. Ter info: de MiNa-raad houdt op 19 december een hoorzitting over de opmaak van (deel)bekkenplannen en inspraak. Inschrijven voor de hoorzitting via deze link.

We hebben al een behoorlijke respons gekregen op onze oproep voor geïnteresseerden om te zetelen in de nieuw opgerichte bekkencomités. Toch worden nog kandidaten gezocht: in het bijzonder voor Maas, Nete, Demer, Brugse Polder en Bovenschelde. Dus voor het te laat is, meld je bij Peter Symens. Zoals beloofd brengen we zo snel mogelijk alle geïnteresseerden van de natuur- en milieubeweging samen.

De natuur- en milieuverenigingen mogen drie vertegenwoordigers afvaardigen in de 11 nieuw op te richten bekkenraden. Meer informatie over de ligging van de bekkens en het opzet van de bekkenplannen vind je op www.bekkenwerking.be.
Geïnteresseerde vrijwilligers geven graag zo snel mogelijk een seintje aan Peter Symens zodat we vanuit Natuurpunt een lijst kunnen opstellen. Voor de kandidaten voorzien we de nodige vorming en professionele ondersteuning.

Op vrijdag 16 juni heeft de Vlaamse regering het project Seine-Schelde goedgekeurd. Tegen 2016 komt er een nieuwe verbinding voor de binnenvaart tussen het Seine- en het Scheldebekken. Naast het economisch luik - de bevaarbaarheid optrekken van 2000 tot 4500 ton - is er ook een belangrijk ecologisch luik: een rivierherstelproject voor het traject tussen Wervik en Deinze. Daarin zijn concrete maatregelen opgenomen zoals luwe oeverzones als paaiplaats voor vissen of broedplaats voor vogels, het ontwikkelen en uitbreiden van grote natuurgebieden, het opwaarderen van de recreatiemogelijkheden langs de Leie en het instandhouden en beschermen van het historische landschap en bijhorende erfgoed. Voor de natuurmaatregelen is momenteel 90 miljoen euro voorzien, op een totaalbedrag van 280 miljoen euro.

Een zoneringsplan is een term uit het waterzuiveringsbeleid. Op de zoneringsplannen is aangegeven welke huizen zullen aangesloten worden op de riolering, dan wel of het water zal moeten worden gezuiverd via een IBA (Individuele Behandeling Afvalwater). De zoneringsplannen vervangen de gekende ABC zones uit Vlarem. Vanaf september 2006 zal de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) starten met officiële procedures die moeten leiden tot goedgekeuring. In die procedures spelen gemeenten een belangrijke rol en is er ook een openbaar onderzoek voorzien. Bond Beter Leefmilieu heeft een nota opgemaakt voor lokale vrijwilligers rond het hoe en het waarom van de zoneringplannen en hoe je als lokale milieuvereniging hiermee dient om te gaan.

In Oost-Vlaanderen zijn de ontwerp-deelbekkenbeheerplannen inmiddels aan alle gemeenten bezorgd. Dat betekent dat de termijn van 90 dagen wettelijk voorziene adviestermijn aan het lopen is. Je vindt de actieplannen via de website van de provincie. Om te weten waar je bij de advisering moet op letten lees je best de speciaal daarvoor opgemaakte nota (6 pagina's).

Op www.nattevoeten.be verzamelt de Bond Beter Leefmilieu ervaringen met de watertoets. Die is al sinds november 2003 van kracht en moet onder andere voorkomen dat er nog gebouwd wordt in gebieden die makkelijk onder water lopen. Maar het loopt fout, zo blijkt uit de vele dossiers. Op de website worden ervaringen gebundeld. Ook jij kan er met jouw verhaal terecht. De BBL zal de goede en slechte voorbeelden doorspelen aan het beleid.

Op de meeste plaatsen in Vlaanderen wordt op dit moment de laatste hand gelegd aan de ontwerp-deelbekkenplannen. In de komende maanden worden ze voorgelegd aan de gemeentelijke en provinciale MINA-raden. Die hebben 90 dagen om hun opmerkingen te maken. De inspraakronde van de Mina-raden wordt georganiseerd door de provincies. De vooropgestelde timing is: februari-maart in Vlaams-Brabant; mei-juli in Antwerpen; april-juni in Oost-Vlaanderen; mei-juli in Limburg en onbekend in West-Vlaanderen. In november volgt dan nog een groot openbaar onderzoek. Op onze website vind je een nota met uitleg, en een schema dat je kan gebruiken bij de beoordeling en advisering van de voorliggende plannen.

Met een (digitale) petitie proberen buurtbewoners en Natuurpunters in Walem (Mechelen) een geplande verkaveling in een overstromingsgebied naast de Nete alsnog tegen te houden. Het is maar één van de voorbeelden waar de watertoets (nog) niet functioneert. Hopelijk komt daar snel verandering in met het nieuwe uitvoeringsbesluit. En worden foute beslissingen uit het verleden bijgestuurd.

In het kader van het integraal waterbeleid vragen de provincies een rationalisering van polders en wateringen: het afschaffen van polders en wateringen die niet meer actief zijn en de fusie van polders en wateringen waarvan het werkingsgebied te klein is of in meerdere deelbekkens valt. Op vraag van het kabinet Peeters werd inmiddels reeds een eerste overzicht opgemaakt van de polders en wateringen die niet meer actief zijn. Provincies kunnen in een gemotiveerd schrijven, en met goedkeuring van de betrokken gemeentes, de afschaffing of fusie van een polder of watering aanvragen. Voorts zou de minister zinnens zijn om de administratie de opdracht te geven om werk te maken van een nieuw decreet op polders en wateringen. Natuurpunt hoopt dat dat decreet een breder kader zal aanreiken voor de reorganisatie van polders en wateringen, dat niet enkel gericht is op het overeind houden van de bestaande structuren. Daarom vragen we om eerst werk te maken van het kader alvorens over te gaan tot fusies.

Minister Peeters heeft het subsidiebesluit voor polders en wateringen aangepast. Er wordt een categorie werken toegevoegd 'om de risico's op overstromingen die de veiligheid kunnen aantasten terug te dringen' (subsidieerbaar aan 75%). Eerder was voorzien dat bekkens verplicht advies moesten leveren over zulke projecten, maar die bepaling is nu geschrapt. Door deze beslissing worden achterpoorten opengegooid om met overheidsgeld allerhande dure projecten 'oude stijl' te financieren op kosten van het milieu en de gemeenschap. Zelfs als ze niet passen in de beleidsvisie en -plannen van de bekkens. Daarmee dreigt de afstemming met de bekkenbeheerplannen teloor te gaan en geeft de minister de polders en wateringen terug vrijspel om buiten de hiërarchie van de nieuwe structuren en beleidsplannen van het decreet integraal waterbeheer te blijven opereren.

De regering keurde een ontwerpbesluit goed over de watertoets. We hebben er lang naar uitgekeken. Omdat het een essentieel instrument in het integraal waterbeheer, zijn we blij dat het besluit eerst nog voor advies wordt voorgelegd aan de MiNa-raad. Hopelijk wordt nadien rekening gehouden met het advies. Dat is niet gebeurd met de wijzigingen aan de milieubeleidsplanning. Dat ontwerp is nu eveneens door de regering definitief goedgekeurd, ondanks een gemeenschappelijk en unaniem negatief advies van MiNa-raad en SERV (zie ook de Beleid.flits van 24 oktober 2005).

In het kader van de samenwerkingsovereenkomst 2005-2007 maken de provincies in nauw overleg met de betrokken actoren "Duurzame Lokale Waterplannen" op (DuLo-waterplannen). Op 9 december startte - voor de deelbekkens van de provincie Antwerpen- de tweede adviesronde. Hierbij kunnen gemeentelijke adviesraden, natuurverenigingen, landbouw en andere betrokken instanties (VLM, Aquafin, AMINAL, …) hun advies formuleren over de eerste ontwerpactieplannen.
De plannen, alsook de kaarten die daarbij horen, zijn hier terug te vinden. Per deelbekken wordt eveneens een informatievergadering georganiseerd, waarvan u de praktische gegevens hier terugvindt. De einddatum van de adviesperiode is 7 februari 2006.

De regering keurde een uitvoeringsbesluit goed over de organisatie van het integraal waterbeheer. Dat moet toelaten om de structuren op poten te zetten die nodig zijn voor de opmaak en uitvoering van waterbeheersplannen op de verschillende niveau's. De uitwerking van de watertoets en de oplossing van vismigratieknelpunten zitten niet in het besluit. Maar minister Peeters heeft wel beloofd om hiervan nog dit najaar werk te maken.

De Vlaamse MiNa-Raad houdt momenteel een rondvraag bij de gemeentelijke milieuraden i.v.m. de lokale waterzuivering. De vragen gaan o.a. over het organiseren van scheiding van afval- en hemelwater, individuele waterzuivering, financiering en verantwoordelijkheden. De vragenlijst is opgestuurd naar de voorzitters van de milieuraden en milieuambtenaren.

De Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten (VVSG) heeft zes grote knelpunten voor waterzuivering en het rioolbeheer opgelijst: de eenduidige afbakening van het patrimonium van gewest en gemeenten; uitsluitsel over waar we afvalwater en hemelwater volledig moeten scheiden; uitvoering van maatregelen aan de bron (aansluiting woningen op riool, afkoppeling en hergebruik regenwater, …); de invoering van een heffing die aanspoort tot afkoppeling van hemelwater, het verhogen van de efficiëntie van de RIO-toelagen en richtlijnen om onderhoud en levensduur van riolen te verbeteren. U vindt de volledige nota hier (knop Water > Riolering). VVSG geeft trouwens ook een nieuwsbrief uit met zeer praktische informatie over gemeentelijk milieubeleid, u kan zich hierop abonneren op www.vvsg.be.

Afgelopen vrijdag keurde de Vlaamse regering in extremis het eerste uitvoeringsbesluit bij het decreet integraal waterbeleid NIET goed. De reden daarvoor is onduidelijk, daar het besluit eerder al wel principieel goedgekeurd was door de regering én de Raad van State een positief advies had gegeven. Natuurpunt en BBL betreuren ten zeerste dat de regering er niet in geslaagd is om over dit belangrijke besluit een akkoord te bereiken. Gezien het belang van het dossier vragen zij dat dit in de kortst mogelijke tijd wordt rechtgezet. Het Vlaams Gewest moet de instrumenten, mensen en middelen vrijmaken om het decreet in te vullen om zo te komen tot een duurzaam waterbeleid en tot het voorkomen van overstromingsdrama’s. (Zie Persbericht).

Vrijdag keurde de regering het voorontwerp van uitvoeringsbesluit bij het decreet integraal waterbeheer principieel goed. De Raad van State moet nu nog adviseren. In het nieuwe besluit staan onder meer bepalingen over de toepassing van de watertoets, de taken en samenstelling van de bekkenraad en de aanduiding van de prioritaire waterlopen met vismigratieknelpunten.

Op zaterdag 28 februari organiseert het 'Vlaams Waterfront' een info- en uitwisselingsdag over integraal waterbeheer. Doelstelling is de regionale verenigingen te informeren over integraal waterbeheer met het oog op de versterking van de inhoudelijke werking van de Waterfrontprojecten. Daarnaast staat concrete praktijkuitwisseling centraal. In de voormiddag gaan we dieper in op twee items: kleinschalige waterzuivering en het afvalwaterzuiveringsbeleid. In de namiddag staat een terreinbezoek in de Schijnvallei op de agenda.
De info -en uitwisselingsdag Waterfront gaat door op zaterdag 28 februari 2004 in het Ecohuis Antwerpen. Inschrijven is verplicht via e-mail bij Ilse Smitz en dit voor 15 februari 2004.

Het decreet integraal waterbeheer van 18 juli 2003 dwingt overheden om rekening te houden met integraal waterbeheer bij het opstellen van plannen en het afleveren van vergunningen. Beslissingen moeten gemotiveerd worden. Dat is wat bedoeld wordt met de watertoets. Op de website van de administratie ruimtelijke ordening staan nu aanwijzingen voor de toepassing ervan. De administratie beveelt aan om de watertoets in alle gevallen uit te voeren, zelfs als er manifest geen gevolgen zijn voor de waterhuishouding. Bij twijfel moet het bestuur advies vragen bij ter zake bevoegde instanties.

Vanaf vandaag wordt elke bouw- of verkavelingsvergunning onderworpen aan een 'watertoets'. Met dit nieuwe instrument, dat eerder dit jaar door het decreet integraal waterbeheer werd ingevoerd, wil de Vlaamse regering voorkomen dat er nog bouwgrond verkocht wordt of huizen gebouwd in gebieden waarvan eigenlijk geweten is dat er vroeg of laat wateroverlast moet komen. Minister Sannen : "we willen voorkomen dat mensen een woning bouwen of kopen op een plek waar ze vroeg of laat met overstromingen zullen worden geconfronteerd. Het kan niet meer dat promotoren woningen bouwen en verkopen op plaatsen die ongeschikt zijn voor bebouwing, en dat later de bewoners en de overheid moeten opdraaien voor de lasten en de kosten van overstromingen." Naast een bouwverbod in de natuurlijke overstromingsgebieden, kan de watertoets bijzondere voorwaarden opleggen aan verkavelings- en bouwvergunningen, zoals het voorzien van regenwaterputten om overtollig water op te vangen, het aanleggen van een dam, of de gescheiden afvoer van afval- en regenwater.

Natuurpunt onderschreef mee het manifest 'on minimising the impact of hydropower plants on fish populations'. Het is een initiatief van de Nederlandse Stichting Reinwater waarin de bevoegde autoriteiten gevraagd wordt om meer aandacht te besteden aan het probleem van vismigratie:

1. geen nieuwe hydro-centrales op rivieren waar veel vis migreert (tenzij er vistrappen voorzien worden);
2. Aanpassing van bestaande hinderpalen voor vismigratie;
3. Eenvormige standaarden voor vistrappen en andere doorgangsystemen.

Op vrijdag 9 mei heeft de Vlaamse Regering eindelijk het ontwerp van decreet Integraal Waterbeheer goedgekeurd, althans een verzwakte versie daarvan. Aangezien er nog steeds geen consensus bestond over de organisatie van het waterbeheer op deelbekkenniveau, werd op het laatste nippertje vooralsnog beslist om gans het gedeelte over de waterschappen met rechtspersoonlijkheid integraal uit de ontwerpteksten te schrappen. Concreet betekent dit echter dat ook de intentie om Polders & Wateringen op termijn definitief af te schaffen uit het ontwerp geschrapt werd.

De bal ligt nu in het kamp van het parlement. Reeds enkele maanden geleden heeft de Commissie Ruimtelijk Ordening en Leefmilieu in haar antwoord op een parlementair verzoekschrift van Natuurpunt, BBL en WNF reeds toegezegd dat zij alles in het werk zullen stellen om een serene en snelle afhandeling van dit dossier te bewerkstelligen. Indien ook in het parlement geen consensus bereikt wordt over de toekomstige waterschappen, dan heeft de regering zich voorgenomen om vooralsnog binnen de vier maanden hierover een aanvullend ontwerp van decreet in te dienen. Immers, zonder dit aanvullend initiatief dreigt dit decreet - waarvan de voorbereiding nu reeds meer dan 10 jaar aansleept - herleid te worden tot een toonbeeld van 'nieuwe wijn in oude zakken'.

Op 13 januari 2003 dienden Natuurpunt, Bond Beter Leefmilieu en WWF een parlementair verzoekschrift in waarin de drie milieuverenigingen vragen voor meer ruimte voor water. We vragen om enerzijds dringend werk te maken van het decreet integraal waterbeleid en verzoeken anderzijds de Vlaamse regering om hoogdringend een masterplan op te stellen voor de "ontharding" van Vlaanderen.

De waterellende tijdens de jaarwisseling toont aan dat Vlaanderen steeds minder blijf weet met kortstondige overvloedige regenval. De versnelde afvoer van het hemelwater door de verharding van het landschap, de aanleg van grootschalige collectoren en het rechttrekken van onze waterlopen stuwt té veel water té snel stroomafwaarts. Door het innemen van de natuurlijke overstromingsgebieden als woon- of industriegebied blijkt de bergingscapaciteit onvoldoende, met overstromingen tot gevolg. De inrichting van bijkomende overstromingsgebieden als natuurgebied kan bovendien een belangrijke bijdrage leveren aan de doelstelling van het natuurbeleid om in Vlaanderen 38.000 ha extra natuurgebied te creëren tegen 2007.

De volledige tekst van het verzoekschrift kan je hier raadplegen.

Op 14 oktober heeft de MiNa-raad een belangrijk advies uitgebracht over het voorontwerp decreet integraal waterbeheer. De raad wees op de onvolledige omzetting van de Europese regelgeving. Ook over de organisatie van het waterbeleid op het laagste niveau werden vragen gesteld.

In een deelbekken moeten gemeenten, provincies en het Vlaams gewest samenwerken op basis van gelijkwaardigheid.
De nieuwe waterschappen kunnen daarom niet de vorm aannemen van een intercommunale. De raad had geen probleem met de voorziene afschaffing van polders en wateringen. Uiterlijk tegen 2009 nemen de waterschappen de rol (en het personeel) over van de polders en wateringen. Daarmee is tegemoet gekomen aan een oude eis van de natuurbeweging.
De polders en wateringen zijn immers een ondemocratische instelling die enkel het belang van - een deel van - de ingelanden behartigt. Het is de enige niet verkozen "overheid" die belastingen mag innen. Natuurpunt wordt daardoor verplicht om jaarlijks meer dan 25.000 euro af te dragen voor de ontwatering van zgn. waterzieke gronden.

Meer informatie op volgende site

Vorig weekend had de gemeente Brecht te kampen met wateroverlast. Op zondagochtend verklaarde burgemeester Jos Janssens op het VRT-radiojournaal van acht uur dat "de milieubeweging" verantwoordelijk was voor het overstromen van Brecht, omdat die "dammen" zou hebben opgeworpen op de Weerijsbeek, die de normale afvoer van het regenwater zouden hebben verhinderd. Deze onterechte uitspraak zorgde voor heel wat verontwaardiging bij onze leden en medewerkers, niet alleen van Brecht en omliggende gemeenten, maar vanuit gans Vlaanderen.

Deze uitspraak refereert naar de stuwen die in het kader van een hermeandering- en vernattingsproject werden opgetrokken in de Weerijsbeek op het groot schietveld op het grondgebied van Wuustwezel. Burgemeester Janssens weet als rechtstreeks betrokken partij zeer goed dat dit project een initiatief is van het Vlaams Gewest dat gepland en uitgevoerd werd door de Administratie van het Vlaams Gewest, meer bepaald door de diensten afdeling water, afdeling natuur en afdeling bos & groen. Zowel de gemeentebesturen als de wateringen van de gemeenten Brecht en Wuustwezel werden immers herhaaldelijk betrokken bij het overleg rond dit project, dat overigens werd uitgevoerd in een ruime maatschappelijke concensus, volledig conform alle ingewonnen adviezen. Wij begrijpen dan ook helemaal niet waarom de burgemeester nu plotseling de milieubeweging als zondebok naar voren schuift in zijn communicatie met de pers.

Voorts hebben wij serieuze bedenkingen bij de snelheid en manier waarop dit natuurproject als hoofdoorzaak van alle waterellende naar voor werd geschoven. Immers, aan de uitvoering van dit project ging heel wat grondig wetenschappelijk studiewerk vooraf, dat onomstotelijk uitwees dat deze herinrichting van de beek niet zou leiden tot een significant verhoogd risico van overstroming van gronden buiten het groot schietveld, en zeker niet van de bebouwde dorpskom van Brecht. Deze bevindingen konden immers afgelopen zaterdag in de vroege ochtend op het terrein bevestigd worden, toen bleek dat grote delen van Brecht ten oosten van de snelweg en de HST-werken reeds blank stonden terwijl op het groot schietveld nog weinig of geen sprake was van overstroming van de nochtans veel lager gelegen gronden ter hoogte van de gewraakte stuwen. Het is pas later in de voormiddag dat deze massa water, vertraagd en opgestuwd door de werken van de HST, ook verder stroomafwaarts de beek langs gans zijn traject buiten zijn oevers deed treden. De vraag van de burgemeester om deze stuwen zo snel mogelijk, volledig en definitief te verwijderen - zoals aangekondigd op het TV- journaal - is ons inziens dan ook volledig onterecht.

We zullen het hierbij niet laten, en hebben om rechtzetting gevraagd.

Op 28 maart jl. stelde Minister van Leefmilieu Vera Dua op de Vlario-studiedag haar nieuwe beleidsvisie voor op de zuivering van het afvalwater in het buitengebied. Deze baseert zich op een methodiek die ontwikkeld werd door Aquafin en werd vertaald in een zogenaamde 'masterplanning'. Deze nieuwe masterplanning deelt het nog niet gerioleerd gebied in vier types van zuiveringszone in. Twee zones worden definitief vastgelegd: de zone met individuele waterzuivering en de zone met collectieve zuivering die in handen blijft van Aquafin. In twee andere zones krijgen de gemeenten een zekere beleidsruimte bij de vastlegging van het definitief zoneringsplan. Zij moeten hier kiezen tussen individuele zuivering of collectieve zuivering. In een collectief scenario dient de gemeente haar keuze te verfijnen tot een decentrale en kleinschalige waterzuivering of een aansluiting op een centraal RWZI.

Dit nieuwe beleid is alleszins een verbetering omdat het meer kansen biedt voor maatwerk en een aanpak die beter aansluit bij de typische problematiek van het buitengebied. Om dit beleid echter een reële kans tot slagen te geven moet voorkomen worden dat de keuze van de gemeente voor individueel, kleinschalig en decentraal zuiveren wordt ondergraven door afwenteling op het centraal Aquafin systeem van gemengde rioleringen, langgestrekte perifere collectoren en grootschalige RWZI’s.

Daarom vraagt Natuurpunt:

1. Een duidelijke en logische scheiding van planning en uitvoering
   Het kan niet dat Aquafin als uitvoerder van collecterings- en zuiveringswerken eveneens de beleidsplanning uitstippelt en het territorium tussen centrale RWZI’s, kleinschalige en decentrale KWZI’s en individuele zuivering afbakent of gemeenten daarin begeleidt. Dat is een taak van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Extra personeel en middelen zijn dan ook nodig om de VMM in staat te stellen de gemeenten te begeleiden en te ondersteunen in economisch en ecologisch verantwoorde keuzes bij de vaststelling van de definitieve zoneringsplannen.

2. Duidelijke vuistregels bij territoriumafbakening
   Het is broodnodig dat het territorium tussen Aquafin en de gemeentes haarscherp wordt afgebakend. Aquafin zet haar werk verder in de compacte woonkernen (bv. min. 10 woningen/ha ofwel max. 10m riool/woning), terwijl de gemeentes de volle en exclusieve bevoegdheid en verplichting krijgen om de waterzuivering in het resterend gebied met een lagere woondichtheid te organiseren. Pas dan zullen de gemeentes de markt volop verkennen om solide, ecologische en kostenefficiënte oplossingen uit te dokteren.

3. Herziening van IP 2003
   Minister Vera Dua is van plan om deze masterplanning maar toe te passen vanaf het investeringsprogramma (IP) 2004. Nochtans bulkt het IP 2003 nog van perifere collectoren en ecologisch slecht ingeplante RWZI’s die meer dan € 1240 (ca. 50.000 BEF) per aangesloten inwoner kosten. Infrastructuurwerken met dit prijskaartje zijn te vinden in het landelijk gebied met een lage woondichtheid, waar dus decentrale en kleinschalige waterzuivering onder gemeentelijke bevoegdheid goedkoper, ecologisch performanter en dus aangewezen is. Door deze collectoren alsnog uit het IP 2003 te schrappen, kan minister Dua 49,5 miljoen euro (ca. 2 miljard BEF) naar de gemeentes overhevelen, die werk willen maken van een decentrale en kleinschalige waterzuivering. Het wordt hoog tijd dat Leefmilieuminister Dua de beloofde trendbreuk rond waterzuivering ook realiseert.

4. Voldoende aandacht voor ecologische aspecten in afbakening en uitvoering
   Belangrijk is ook dat de gemeenten voorafgaandelijk op basis van ontwerp zoneringsplannen naast het klassieke openbaar onderzoek ook overleg op straat- en wijkniveau organiseren en advisering van de bekkencomités voorzien. Dit is nodig om de ecologische inpasbaarheid van de ontwerpplannen na te gaan op basis van de terreinkarakteristieken en ecologische randvoorwaarden gesteld door het watersysteem. Ook bij de vertaling naar uitvoeringsplannen dienen naast economische afwegingen ook ecologische prioriteiten via een advisering van de bekkencomités worden aangebracht. Economisch gezien is het best om met het beschikbaar budget zo snel mogelijk zo veel mogelijk te zuiveren. Ecologisch prioritair is het vrijwaren van ecologisch waardevolle beken en saneren van directe lozingen in natuurgebieden)

Het Vlaamse elektriciteitsdecreet voorziet dat tegen 2004 en 2010 respectievelijk 3 en 5 % van ons energieaanbod moet bestaan uit 'groene stroom' die afkomstig is van hernieuwbare bronnen. Ook waterkrachtcentrales worden beschouwd als hernieuwbare bron. In Vlaanderen zijn reeds enkele centrales in werking en wordt volop onderzocht om het bestaande potentieel verder te benutten. De Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen vzw heeft berekend dat het totaal potentieel van elektriciteit van waterkrachtcentrales 106 GWh bedraagt. Zelfs als heel dit potentieel op korte termijn maximaal benut wordt, dan zal dit slecht een povere 0,3% bijdragen aan de totale CO2-reductie die het Vlaamse beleid tegen 2010 wil bekomen. Hydro-elektriciteit kan dus hoe dan ook slechts een marginale bijdrage leveren aan de realisatie van de Vlaamse klimaatdoelstellingen inzake CO2-reductie.

Naast deze ecologische baten kunnen waterkrachtcentrales leiden tot heel wat ecologische kosten. Waterkrachtturbines kunnen een significante impact hebben op het bestand en mogelijkheden tot herstel van migrerende vissoorten. Er bestaan momenteel evenwel geen onderzoekgegevens in Vlaanderen om de lange-termijn impact van deze mortaliteit op onze vispopulaties in te schatten. Uit onderzoek in Nederland en Duitsland blijkt dat die mortaliteit kan variëren per waterkrachtcentrale van minder dan 5 tot 30% met één uitschieter van zelfs 90%. De mortaliteit is afhankelijk van de vissoort en de voorkomende maatregelen zoals vistrappen. In het beste geval kan het cumulatieve effect van verscheidene centrales op een vismigratieweg toch nog leiden tot sterfte die hoger ligt dan de draagkracht van de betrokken populaties.

Enige voorzichtigheid is dus geboden: een grondige afweging van ecologische en economische kosten en baten dringt zich op. Een algemene afweging van kosten en baten werd in Duitsland vertaald in de volgende vuistregel: 'Hoe kleiner het vermogen van de centrale en hoe natuurlijker de betreffende waterloop, des te geringer is het economisch nut en het nut voor de bescherming van het klimaat maar daarentegen des te groter is de ecologische schade voor het watersysteem'.

Ook de Vlaamse overheid is zich van dit probleem bewust. Momenteel wordt gestreefd naar een consensus die voorziet dat waterkrachtcentrales best geplaatst worden op kanalen en dat natuurlijke waterlopen best gevrijwaard worden om knelpunten inzake vismigratie te voorkomen. Eén uitzondering bevestigt deze regel: in Oudenaarde werden onlangs de vergunningen geleverd voor de constructie van een waterkrachtcentrale gekoppeld aan het ontdubbelen van het bestaande sluiscomplex en de constructie van een nieuwe stuw. De exploitatievergunning voor deze turbine voorziet echter wel dat in samenspraak met het Instituut van Bos- en Wildbeheer alle nodige remediërende maatregelen worden genomen om vissterfte te voorkomen en dat een monitoringsprogramma wordt opgesteld om na te gaan of bijsturing van die maatregelen noodzakelijk is. De vergunning blijft echter bijzonder vaag over de aard van de nodige maatregelen en over de manier en timing waarop een eventuele bijsturing zou kunnen opgelegd worden.