Samen werken aan water wérkt
Mechelen, 16 maart 2011 | Onder het goedkeurende oog van de zachte lentezon ondertekenden Willy Ibens, algemeen directeur van Natuurpunt en Rik Röttger, gedeputeerde voor Leefmilieu van de provincie Antwerpen op 16 maart twee samenwerkingsovereenkomsten voor het beheer van de overstromingsgebieden aan de Duwijkloop en de Lisperloop te Lier. Met deze officiële actie bewijzen beide partijen nogmaals dat een samenwerking tussen een provinciale overheid en een vzw zowel water als natuur ten goede komen.
Win-winsituatie
Als duurzame maatregel tegen wateroverlast legde de provincie Antwerpen de voorbije jaren heel wat overstromingsgebieden aan, goed voor meer dan 30 ha. Voor het beheer van 25 ha van deze gebieden heeft de provincie een uitstekende partner gevonden in Natuurpunt. De samenwerking tussen Natuurpunt en de provincie levert voor beide instanties voordelen op. De doelstelling van de twee organisaties is uiteindelijk dezelfde: kansen creëren voor nieuwe natuur met ruimte voor water of omgekeerd, want natuur- en waterbeheer gaan hand in hand. Rik Röttger: “In onze provincie schrijven wij het begrip ‘Open ruimte’ met hoofdletter. Ruimte voor water is de drijfveer van ons waterbeleid. Maximale vrijwaring van hinder en schade door overstromingen willen we echter combineren met maximale kansen voor landschappelijke en ecologische ontwikkelingen. Wij zijn dan ook erg verheugd over de goede samenwerking met de medewerkers van Natuurpunt die ook in de overstromingszones die zij voor ons beheren deze belangen laten primeren.” 
Met haar talloze vrijwilligers zorgt Natuurpunt voor het dagelijkse beheer, staat mee in voor toezicht en zorgt onder meer via wandelingen dat ook omwonenden en bezoekers de nieuw ontstane synergie tussen water en natuur kunnen ontdekken. Willy Ibens: “Natuurpunt inventariseert de biodiversiteit, meet ze (zie www.waarnemingen.be) en vertaalt de resultaten in concrete voorstellen inzake beheer. Uit de waarnemingen konden we al afleiden dat vele planten en dieren van deze samenwerking profiteren. De grote zilverreiger, de watersnip, het moeraskartelblad, de blauwborst, rivierdonderpad en kleine modderkruiper zijn al gesignaleerd in deze overstromingsgebieden. Dit is uitzonderlijk want de twee laatste soorten bijvoorbeeld zijn zoetwatervissen die bedreigd zijn in heel Europa.”
Ruimte voor water in Jutse Plassen, aan Duwijkloop en Lisperloop
Opdat de overstromingsgebieden een aantrekkelijke plaats zouden blijven voor vogels, maar ook voor amfibieën en insecten, heeft de provincie met Natuurpunt een samenwerkingsovereenkomst uitgewerkt voor het beheer van de retentiezones. Zo werd in het verleden ook al voor de Jutse Plassen een beheerplan opgesteld dat onder andere de mogelijkheid geeft aan inheemse boomsoorten om zich te ontwikkelen, en door de constructie van een vijfentwintig meter lange verticale wand kunnen oeverzwaluwen en ijsvogels zich in dit gebied nestelen, met gunstig gevolg. Ook voor de recent aangelegde overstromingsgebieden langs de Duwijkloop en Lisperloop (samen 10 ha) is nu zo een beheerplan ontwikkeld. Rik Röttger: “Op basis van deze afspraken en dankzij de ervaring van Natuurpunt op het gebied van beheer hoeft de dienst Waterbeleid zich geen zorgen te maken over maaiwerken of het snoeien van bomen of houtkanten. Enkel grotere werken zoals eventueel een slibruiming worden indien nodig door de provincie uitgevoerd.” Andere overstromingsgebieden waar de provincie voor het beheer al samenwerkt met Natuurpunt bevinden zich aan de Goorbosbeek in Sint-Katelijne-Waver en aan de Babbelse Beek in Duffel.
Ruimte voor natuur in de Kleine Nete
De vallei van de Kleine Nete is van nature een unieke waterrijke regio waar de provincie net een reeks belangrijke herstelwerken in het Viersels Gebroekt heeft uitgevoerd op percelen van Natuurpunt. Om ook de woningen en infrastructuur die binnen het natuurlijk valleigebied van het Gebroekt liggen, te vrijwaren van problemen bij hevige regenval, werd bijvoorbeeld een oude visvijver omgevormd tot moeras en een oude arm van de Klein Beek opnieuw aangetakt. Dit door de Europese Habitatrichtlijn beschermde gebied herbergt enkele bijzondere soorten zoals de rivierdonderpad, en de kleine modderkruiper. Zowel langs de Klein Beek en de Tappelbeek werden de opgehoogde oevers terug afgegraven en vervangen door geleidelijke overgangen. Deze overgangen zijn zeer aantrekkelijk voor vogels en bovendien ontstaan er op deze manier ook optimale omstandigheden voor waterberging en oeverplanten. “Nog maar pas aangelegd en het Viersels Gebroekt zet z’n ecologische meerwaarde als thuis of herberg voor unieke soorten al onmiddellijk in de verf. Zo werden ook hier al zeldzame exemplaren van de grote zilverreiger gesignaleerd. Water trekt duidelijk natuur aan,” aldus Willy Ibens.
Foto: zomerklokje (foto Leo Vaes)
Het eerste grootschalige natuurherstelproject dat met steun van het Europese Interregfonds nu in het natuurgebied de Kleine Netevallei is uitgevoerd krijgt een belangrijk vervolg. Natuurpunt en de partners Provincie Antwerpen Dienst Waterbeleid en Vlaamse Milieumaatschappij afdeling Water kregen groen licht van de Europese Commissie om het project LIFE Kleine Nete te starten. Tussen 2011 en 2015 zullen er in de Kleine Netevallei tussen Zandhoven en Lier grootschalige natuurherstelwerken uitgevoerd worden. De klemtoon ligt op het herstel van bloemrijke ruigten, venige graslanden en broekbossen: verruigde percelen worden gemaaid, aanplanten worden verwijderd, historische laagten worden terug uitgegraven, illegale weekendverblijven worden afgebroken en weekendvijvers worden vernatuurlijkt. Dit is trouwens niet de eerste samenwerking onder de LIFE-vlag. Ook de ecologische herinrichting van de Kleine Hoofdgracht te Balen, waarvan de uitvoering eerder dit jaar startte, is een samenwerking tussen de provincie en Natuurpunt die door Europa wordt gesubsidieerd. Deze drie projecten zijn samen goed voor een investering van 840.000 euro.
Samenwerken is een must voor biodiversiteit
Dat werken aan water ook loont voor natuur wordt wellicht het best geïllustreerd door de bosbeekjuffer. Onderzoek in opdracht van de provincie toont aan dat deze typische soort rond beken er de laatste jaren sterk op vooruit is gegaan met de Molenbeek in Zoersel als een van haar belangrijkste leefgebieden in de regio.
Al deze voorbeelden illustreren dat samenwerken haast een ecologische noodzaak geworden is. Maar naast de natuur zal ook de mens hiervan profiteren. Rik Röttger en Willy Ibens concluderen: “Niet alleen worden kwetsbare gebieden zoals woonwijken nu beter beschermd tegen wateroverlast, het landschap wordt ook gevarieerder en dankzij een wandel- en fietspadennetwerk geniet iedereen hiervan mee. Uiteindelijk zijn onze organisaties communicerende vaten die samen werken aan wat natuurlijk verbonden is.”
Lees meer over de natuurwaarden van de Kleine Nete op de website van Natuurpunt De Wielewaal
