Duurzaam bouwen betekent voor de architecten een project dat lang meegaat zonder negatieve invloeden op de omgeving. De architecten willen zoeken naar een goed huwelijk tussen ecologische materialen en betaalbaarheid, tussen duurzaamheid en vormgeving.
De zorg voor duurzame ontwikkeling, iets waar ook Natuurpunt mee begaan is, maakte een keuze voor milieuvriendelijke materialen evident. Wij lieten ons bij het ontwerp adviseren door het Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen (VIBE). Zij hebben alle milieu- en gezondheidsaspecten van ons nieuw kantoorgebouw beoordeeld op een geïntegreerde manier. Enkele suggesties van hen uit konden we om technische of architecturale redenen niet weerhouden. Het project is volgens directeur Peter Thoelen op bio-ecologische wijze goed uitgewerkt. Het 'draaiboek' zegt o.a. dat wij zoveel mogelijk verantwoord hout (FSC hout) gebruiken, de nieuwe binnenwanden uit lijmblokken cellenbeton bestaan, wij natuurverven zullen hanteren, enz.
In de (noodzakelijke) besparingsronde hebben we een aantal van deze evidente keuzes dienen te wijzigen: het was hierbij een evenwicht zoeken tussen het ideale concept en het budgettair haalbare. Hieronder bespreken we enkele van onze materiaalkeuzes.
We kiezen voor superisolerende beglazing: de ruiten zijn van glas met een K-waarde van 1,1. Dat is de maat voor de isolerende waarde: hoe dichter bij de 1 hoe beter isolerend. Dit 'verbeterd' dubbel glas isoleert ongeveer twee tot drie keer beter dan gewoon dubbel glas. Dit glas zorgt niet enkel voor minder warmteverliezen, het voelt ook minder koud aan (minder koudestraling).
De isolatiewaarde van een raam wordt echter niet enkel bepaald door de kwaliteit van het glas, maar ook door die van het kader. Wij hebben naar ruimtes, die aansluiten aan een buitengevel, vnl. gekozen voor houten kaders, gezien deze meestal beter isoleren dan andere materialen.
De nieuwe grote glazen gevel in het atrium (drie verdiepen hoog) is omwille van technische en esthetische redenen bijvoorbeeld wel met stalen profielen opgetrokken.
Met een goede isolatie bespaar je wel degelijk op de energierekening! Hoe meer je isoleert, hoe beter de andere energiebesparingsmaatregelen renderen. Als je goed isoleert, spaar je trouwens niet alleen het milieu, je verbetert ook het binnencomfort.
We isoleren bijna alle verliesoppervlaktes van ons gebouw: vloer, wanden, dak. Door de dikte van de oude fabrieksmuren konden we op bepaalde plaatsen opteren voor geen bijkomende isolatie. Overal werden koudebruggen wel zoveel als mogelijk vermeden.
Bij de nieuwe houtbouwconstructie gebruiken wij een nagroeibaar isolatiemateriaal. Zowel in de buitenwanden van het houtskelet, als in de platte daken worden papiervlokken ingespoten.
De isolatie voor het grote dak kent een dikte van 24 cm en bestaat eveneens uit een natuurlijk materiaal. Zo is glaswol onder te brengen onder de minerale stoffen. Gezien we een extra hoge druksterkte eisen omwille van het dakterras, kozen we ook voor dit materiaal.
Naar de thermische isolatie van onze vloeren gebruiken wij een isolerende mortel, waarmee wij gelijktijdig de leidingen uitvullen. Deze mortel bestaat zo uit een mengeling van gerecycleerde EPS-korrels, vermiculiet en toeslagstoffen.
De enige echte vrije zijgevel bekleden wij met een pleisterbare gevelisolatie van 10 cm. Wij dienen ons hier tot deze isolatiedikte te beperken aangezien het pand ingesloten zit en gezien de verzuchtingen van onze toekomstige buren.
We kiezen zo veel als mogelijk voor houtsoorten uit duurzaam beheerde bossen. Eenduidig kiezen voor het bekendste ecolabel, nl. het FSC-label (Forest Stewardship Council) is ons niet gelukt. Dit label betekent dat voor elke gebruikte boom er een nieuwe wordt aangeplant en dat de houtkap wordt gecontroleerd.
Het gekozen hout voor de ramen is een hout met FSC-label, nl. Sapupiro. Dit is een houtsoort van hardheidsklasse 1 : in principe heeft het geen beschermende laag verf nodig.
Naar de nieuwe houtbouwconstructie gebruikt de timmerman duurzaam hout met het ecolabel PEFC: dit is een Frans label dat garant staat voor duurzaam en verantwoord bosbeheer. De gevelbekleding bestaat zo uit thermisch behandeld dennenhout met duurzaamheidsklasse I - II. Deze hoge duurzaamheidsklasse wordt bereikt door een milieuvriendelijk procédé: zonder chemicaliën en zonder vrijkomen van schadelijke stoffen. Ook hier is geen bijkomende behandeling nodig.
Voor de bekleding van de traptreden doen wij een beroep op de sociale werkplaats 't Atelier uit Mechelen. Zij hanteren hout uit een plantage uit El Salvador, die ten volle streeft naar het verkrijgen van het FSC-label. Het uitbesteden van dit lot aan een lokaal sociaal economie-initiatief, geeft dit hout weliswaar geen ecolabel. Toch zien wij deze expliciete keuze tot uitbesteding van dit lot als een goeie inspanning binnen een verantwoorde materiaalkeuze.
Soms botsten wij ook op puur praktische problemen. De houten zonnewering kon enkel geleverd worden door één firma uit de Benelux. Dit Nederlands bedrijf opteert ervoor om vanuit hun ervaring geen FSC gelabeld hout aan te bieden: de levertijden lopen volgens hen immers op tot 2 jaar. Deze termijn hebben wij binnen onze planning niet kunnen incalculeren.
De vloer in het nieuw opgetrokken zijgebouw bestaat uit linoleum. Dit is een slijtvaste vloerbedekking van enkele millimeters dik. Het is een natuurproduct zonder verende eigenschappen en heeft een grote indrukvastheid.
De andere vloeren zijn gepolierde betonvloeren. Deze zijn donker uitgevoerd en zijn geplaatst op een vloerverwarming/koeling-systeem. De grijs-zwarte kleur maakt alleen al dat de warmte uit het zonlicht a.h.w. kan opgeslorpt en vastgehouden worden. In de zomer zorgt de dikte van de vloer ook dat de kantoren minder snel worden opgewarmd.
-
Kalkzandsteen en cellenbeton
We toveren een oud fabrieksgebouw om tot een kantoorfunctie. We dienen zo ook oog te hebben voor de nieuwe eisen naar stabiliteit. Sommige nieuwe dragende muren hebben wij zo voorzien van kalkzandsteen of cellenbeton. Dit is een licht bouwmateriaal met een hoge draagkracht. Bijkomende voordelen voor deze keuze zijn tevens de goede warmteopslagcapaciteit van dit mineraal bouwmateriaal, als de goede geluidsisolerende kwaliteit.
Naar budgettaire en technische aspecten toe hebben wij gekozen voor een combinatie van kalkzandstenen en cellenbetonblokken.