19-04-2011 / In de vallei van de Grote Nete in Balen zijn recent grote werken gestart voor de vernatuurlijking van de Kleine Hoofdgracht. De dijken gelegen langs de waterloop worden afgegraven en weggevoerd. Op deze manier wordt er ruimte gegeven aan water en natuur zodat overstromingen stroomafwaarts beperkt worden.
Ruimte voor water
Iedereen houdt van water, als dorstlesser, om te recreëren, … Alleen hebben we het liever niet onze tuin of kelder. Om de nadelige gevolgen van water te beperken investeren de provincie Antwerpen en Natuurpunt in de positieve kant van water. In het prachtige natuurgebied De Vennen worden de dijken langsheen de Kleine Hoofdgracht afgegraven met grote machines. Op deze manier kan het water terug in contact komen met de valleigronden en wordt de natuurlijke sponswerking van het gebied hersteld. Deze regio, gelegen in het brongebied van de Grote Nete is van nature namelijk zeer rijk aan water. Is er veel water, dan neemt de vallei het water op en zorgt het voor buffering. Is er te weinig water, dan geeft ze het traag maar zeker af.
Natuur krijgt kansen
De samenwerking tussen de provincie Antwerpen als waterbeheerder en Natuurpunt als vereniging voor Natuur in Vlaanderen is een win-win situatie. De geplande ingrepen verkleinen niet alleen de kans op wateroverlast, maar verhogen ook de natuurwaarde van een uitzonderlijk gebied. De gronden waarop het water zal gebufferd worden zijn eigendom van Natuurpunt. Via het LIFE fonds (een Europees fonds voor natuur-, milieu- en ontwikkelingsprojecten) wordt dit project gerealiseerd met Europese financiële steun.
Door de werken wordt de natuurlijke buffercapaciteit van de vallei hersteld. Deze bufferwerking is een gratis dienst van de natuur, ook wel ecosysteemdienst genaamd. Uit recent onderzoek blijkt dat de waarde van deze ecosysteemdiensten zeer groot is. Zo kan in totaal 3 tot 75 maal de kost van de herstelmaatregelen terugverdiend worden. De keuze tussen de totaalkost van het project (350 000 euro) en de schadekost aangericht bij de laatste overstromingen lijkt dus snel gemaakt.
Werken in uitvoering
Om het water de nodige ruimte te geven moet er heel wat grond (vooral van de aanwezige dijken) worden afgegraven over een oppervlakte van 1,7 ha oppervlakte. In totaal zal zo’n 11200 m³ grond afgevoerd worden, wat goed is voor ca. 18.000 ton. De totale oppervlakte aan overstromingsgebied die zo gecreëerd wordt, zal nog groter zijn, zo’n 4 ha, aangezien er door de afgravingen lagere zones verbonden worden met de waterloop.
De oevers van de kleine Hoofdgracht worden afgeschuind en er worden nieuwe wandelpaden aangelegd. Tijdens de werken zullen bepaalde bestaande paden uit veiligheidsoverwegingen niet toegankelijk zijn, maar nadien worden bruggen en plankenpaden aangelegd om het gebied toegankelijk te maken voor de recreatieve gebruikers. Het einde van de werken is voorzien net voor het bouwverlof.