Vogels worden wereldwijd nog steeds bedreigd door de uitbreiding van het landbouwareaal, schadelijke exotische soorten en boskap. Dat blijkt uit de nieuwe Rode Lijst van broedvogels, die vandaag wordt bekendgemaakt door BirdLife, een internationale natuurbeschermingsorganisatie waarvan Natuurpunt de Vlaamse vertegenwoordiger is. De Rode Lijst 2012 geeft de status van alle 10.000 gekende vogelsoorten en wordt gemaakt in opdracht van International Union for the Conservation of Nature (IUCN).
De araripemanikin is een prachtige vogel uit het Amazonegebied in Brazilië. De Belgische vogelfotograaf Johan Buckens slaagde er vorig jaar in om uitzonderlijke foto’s te maken van het kleinood. Van de araripemanikin zijn nog maximaal een 1000-tal individuen in leven in Braziliaanse verspreidingsgebied, dat overigens slechts enkele vierkante kilometer groot is. In het hele Amazonegebied zijn nu al 100 soorten sterk bedreigd. Het verdwijnen van het woud is daar de belangrijkste oorzaak van.
“Ook uit Noord-Europa komt zorgwekkend nieuws,” zegt Gerald Driessens van Natuurpunt. “In de Baltische Zee zijn de aantallen van de ijseend de afgelopen jaren met meer dan 2,8 miljoen gedaald, om nog totaal onverklaarbare redenen. De ijseend is ook een soort die bij ons wordt waargenomen. Ze is nu geklasseerd als kwetsbaar.”
Oorzaken van bedreiging
De uitbreiding van het landbouwareaal vormt met voorsprong de grootste bedreiging: de sterke drang om land te verbouwen brengt de laatste aaneengesloten natuurgebieden in het gedrang. De bedreiging door geïmporteerde, agressieve roofdieren (oa. ratten en katten) is verrassend tweede. Grootschalige bosontginning staat op de derde plaats, gevolgd door jacht en stroperij. Ook commerciële ontwikkeling en verkaveling van natuur speelt meer dan 40 procent van die soorten aanzienlijk parten.
Een positieve noot
Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes in de nieuwe Rode Lijst. De restingamiersluiper Formicivora littoralis, een kleine Braziliaanse zangvogel, is niet langer met uitsterven bedreigd.
Op de Cook Eilanden in de Pacifische oceaan, resulteerden de beschermingsacties voor de raratongamonarch Pomarea dimidiata, in het bijzonder door de bestrijding van niet-inheemse roofdieren, in een heropleving. De soort is niet langer met uitsterven bedreigd en telt nu 380 individuen. Dat lijkt niet veel, maar is een tienvoud van toen het echt slecht ging met de soort.
Een Vlaamse Rode Lijst
Op de nieuwe Rode Lijst staan geen vogels die in Vlaanderen broeden. Toch bestaat er ook een Vlaamse variant van de Rode Lijst. Daarop staan soorten die lokaal ernstig bedreigd worden. Ooit broedde de kuifleeuwerik Galerida cristata met enkele honderden paren in Vlaanderen. Thans is de soort door slechts enkele broedpaartjes vertegenwoordigd in de Westhoek, met uitsterven bedreigd dus. Maar ook de zomertortel Streptopelia turtur, de eens algemene graspieper Anthus pratensis en zelfs de rietgors Emberiza schoeniclus staan, net als een hele resem akkervogels, te blinken in de categorie 'Bedreigd'.
Samen sterk
Dankzij partnerships met natuurbeschermingsorganisaties (in Vlaanderen is dat Natuurpunt) slaagt BirdLife erin om wereldwijd een precaire rol te spelen. Onder meer door het "Preventing Extinctions Programme", dat mede gesteund wordt door Natuurpunt, zoekt BirdLife middelen en slagkracht om soortgerichte acties uit te voeren, daar waar de soort het uitsterven recht in de ogen kijkt.
Voor meer informatie
- Gerald Driessens, Natuurpunt 0497 416 563
- Joris Gansemans, Natuurpunt 0472 594 067
Foto’s en uitleg
Klik op de foto voor een groter beeld
Australië
De nachtpapegaai Pezoporus occidentalis is zo moeilijk op te sporen dat men de ware status moeilijk kan inschatten. Predatie door exoten zou een extreme bedreiging vormen en de kweek in gevangenschap zal de populatie moeten aansterken.
Populatie: vermoedelijk minder dan 50 individuen. |
|
Amerika
De araripemanikin Antilophia bokermanni doet het niet goed, ondanks de steun die de soort krijgt van Sir David Attenborough. Die steunt acties ten velde via het Preventing Extinctions Programme. De Belgische vogelfotograaf Johan Buckens slaagde er vorig jaar in om uitzonderlijke shots te maken in het Braziliaanse verspreidingsgebied, dat overigens slechts enkele vierkante km groot is.
Populatie: 250 tot maximaal 1000 individuen. |
|
Azië
De lepelbekstrandloper Eurynorhynchus pygmeus is de knuffelsoort bij uitstek onder de vogelspotters. De broedgebieden in Noordoost Siberië krijgen nu volop aandacht maar het is zeer de vraag of men erin slaagt om deze kwetsbare soort van de ondergang te redden. Ook een strenger jachtbeleid is essentieel voor deze waadvogel.
Populatie: 50 tot maximaal 250 individuen. |
 |
Afrika
Na de Aziatische gieren krijgen nu ook de Afrikaanse witruggier Gyps africanus en de rüppels gier Gyps ruepellii erg rake klappen door de verspreiding van het geneesmiddel diclofenac, dat zich via vee verspreid in de voedselketen. Ook vervolging door de mens en habitatverlies zijn belangrijke aandachtspunten. Recent nog bijzonder algemeen aanwezig. Dat beide soorten nu werden geklasseerd als 'Bedreigd' is een verontrustend signaal. |
 |
Europa
Uit onze ‘achtertuin’ krijgen we alarmerende cijfers over twee eendensoorten die we kennen als wintergast, de ijseend Clangula hyemalis en de grote zee-eend Melanitta fusca.
Onduidelijk hoe meer dan 2,8 miljoen ijseenden de afgelopen jaren spoorloos raakte in Noord Europa en nu als 'Kwetsbaar' staat geklasseerd. De grote zee-eend, die in groepen voor de Belgische kusten overwintert, is met deze update nu zelfs daadwerkelijk bedreigd. |
 |