Antwerpse haven

De Antwerpse Haven Natuurlijk

Via het project 'de Antwerpse haven natuurlijker' willen Natuurpunt, het Havenbedrijf Antwerpen (tegenwoordig Port of Antwerp Bruges ofte PoAB) en de Maatschappij Linkerscheldeoever (MLSO) samenwerken om de natuur zo optimaal mogelijk te ontwikkelen binnen het havengebied, rekening houdend met de economische belangen van de haven.

De Antwerpse Haven natuurlijker is een project dat tot stand kwam via een overeenkomst tussen het Havenbedrijf Antwerpen en Natuurpunt Antwperpen Noord & Kempen en Natuurpunt Waasland.

Het doel van het project is:

  • soortenbescherming van havenspecifieke, beschermde soorten door afbakening, inrichting en beheer van een netwerk van ecologische infrastructuur in het havengebied
  • door in het netwerk aan actieve soortenbescherming te doen (en er daardoor stabiele populaties op te bouwen) havenontwikkeling (zowel voor infrastructuurprojecten als voor verdere inname van concessieterreinen) te bevorderen in de rest van het havengebied

Het ontstaan

Het project werd in 2001 opgestart en liep over een periode van één jaar met 1 projectmedewerker. Het resultaat daarvan was een inventaris van de aanwezige belangrijke natuurwaarden in het havengebied.

In 2002 werd de samenwerkingsovereenkomst met drie jaar verlengd en werd hiervoor 2 projectmedewerkers in dienst genomen. Tijdens deze periode werd de inventarisatie verder aangevuld en met de actuele en potentiële natuurwaarden binnen het Antwerps havengebied. Aan de hand van enkele proefprojecten werd ook aangetoond dat natuur en haven, mits de nodige inspanningen, konden samengaan. Een belangrijke vaststelling daarbij was dat soortenbescherming enkel mogelijk was door de het aanduiden van gebieden die onderling verbonden werden door een netwerk van ecologische infrastructuur.

In de daaropvolgende periode (2005-2008) werd de samenwerking uitgebreid met een halftijdse beleidsmedewerker. Het beleid rond natuuberscherming bestond tot dat moment enkel nog maar uit een gebiedsgerichte bescherming: gebieden werden aangeduid als natuurreservaat, maakten deel uit van het Vlaams Ecologisch Netwerk of onderdeel van het Natura2000 netwerk van Vogel- en Habitatrichtlijngebieden. Van een bescherming van soorten op zich (eender in welk type gebied) was nog een lacune in het wetgevend kader. Volgens de Europese habitat- en vogelrichtlijn was dit wel vereist, maar het was wachten op het Soortenbesluit van 2009 op effectieve wetgeving daaromtrend.

Soortenbescherming

In de daaropvolgende samenwerking (2009-2012) werd de nieuwe (soortenbeschermings)wetgeving aangewend voor het uitschrijven van een eerste Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de Antwerpse haven. 

Dat werd uiteindelijk pas in de samenwerkingsperiode van 2012 tot 2015 door de toenmalige minister van Omgeving, Natuur en Landbouw Joke Schauvliege goedgekeurd in 2014. 

Het SBP was opgebouwd rond 14 verschillende zogeheten paraplusoorten. Maatregelen voor deze soorten kwamen ook ten goede aan nog eens 76 zogeheten meeliftende soorten. Naast de vastgestelde maatregelen (zoals inrichting en beheer) werd met dit eerste SBP ook meteen het netwerk van Ecologische Infrastructuur (EI) vastgelegd voor een periode van 5 jaar.

Daaropvolgend (2015-2018) werd uitvoering gegeven aan dit SBP waarbij heel wat inrichtingen (op Linkerscheldeoever voornamelijk voor Rugstreeppad) werden gerealiseerd in de EI. Omdat de vinger aan de pols diende te worden gehouden werd de halftijdse beleidsmedwerker vervangen door een voltijdse studiemedewerker. Deze bracht sindsdien (samen met een schare aan vrijwilligers) heel wat van de beschermde natuur gedetailleerd in kaart.

In 2019, op het einde van de eerste periode SBP, werd de conclusie getrokken dat het werk nog niet af was en dat er op z'n minst een 2de SBP zou nodig zijn om de natuur in het netwerk in een goede staat van instandhouding te brengen. Naast verdere uitvoering van maatregelen uit het eerste SBP werd in de daaropvolgende periode (2019-2021) dan ook een 2de SBP uitgeschreven waarbij het netwerk EI naar voortschrijdend inzicht nog iets werd gewijzigd. Daarmee verdween ook het statuut van tijdelijke EI (gebieden die in de toekomst zouden kunnen verdwijnen), maar in afwachting daarvan deel zouden blijven uitmaken van het netwerk. De meerwaarde van het statuut van tijdelijke EI valt immers te betwisten: er werd immers vooral geïnvesteerd in de goede staat van de permanente EI en bovendien geldt soortenbescherming in alle delen van het havengebied (of dit nu aangeduid op kaart als tijdelijke EI of niet).

Omdat het ecologisch beheer van het netwerk gespecialiseerde kennis vergt, werd in de overeenkomst van 2021-2024 het toezicht over het beheer toegevoegd aan de opdracht waardoor het haventeam uitbreidde van 3 naar 5 medewerkers. In die periode werd het 2de SBP ook door minister van Omgeving Zuhal Demir (september 2022). Daar wordt nu volop uitvoering aan gegeven.

Contact 'Antwerpse Haven Natuurlijker'

Johan Baetens
johan.baetens@natuurpunt.be

Natuurpunt Waasland vzw
Grote Baan 197 (gelijkvloers)
9120 Melsele 
Tel.: 03 / 722 15 37

scheldeboord

TOP