Wij mensen stippelen een route uit. We dromen ons een fantastische toekomst bij elkaar. En dan -bruusk- maakt het leven een bocht. Door een ongeluk, een groot gemis of een diep verdriet dat mensen en woorden overstijgt. En op zo’n moment kan de natuur troost en een nieuw perspectief brengen.

Marcella getuigt - Natuur is voor altijd

57 is Marcella Stappers. Een pittige dame, breed gesticulerend terwijl ze vertelt en behept met een fijn gevoel voor humor. Marcella stond 35 jaar in het onderwijs als leerkracht godsdienst en dat merk je: ze houdt ervan om te vertellen en te begeesteren. “Ik heb veel geluk gehad in mijn leven”, begint ze. “Ik heb de man van mijn dromen gehad. Jacky was mijn steun en toeverlaat, mijn beste maatje. We deden alles samen, we lazen zelfs dezelfde boeken.”

Op 12 september 2008 stonden Marcella en Jacky wijn te proeven in een winkel. Toen ze thuiskwamen, ging hij in de zetel zitten en zei dat hij zich plots niet goed voelde. Marcella besloot de 100 te bellen. Niet overdrijven, vond Jacky. Maar voor de 100 hun huis bereikt had, was Jacky al overleden. Een hartstilstand. “Mijn man was dood. Zomaar, ineens”, vertelt Marcella. “Ik weet nu wat mensen bedoelen als ze zeggen dat je jezelf niet meer bent. Ik voelde dat het maar niet lukte. Het verdriet was te groot om onder woorden te brengen”, zegt ze. Eten lukte niet meer, sociaal contact nam af. Het werd winter en het was vroeg donker. En er begon een nieuw jaar: een jaar waarin haar man nooit geleefd zou hebben.

Op doktersvoorschrift naar het Hageven

“Pillen wilde ik niet nemen. Mijn huisarts zei dat ik elke dag even buiten moest gaan. Dat de wind niet alleen door mijn haren zou blazen, maar ook door mijn herinneringen en door mijn verdriet”. Marcella is dan naar het Hageven in Neerpelt gegaan, een natuurgebied waar ze vroeger nauwelijks geweest was, hoewel het vlakbij ligt. De eerste keer was dat zeker geen succes. “Na 10 minuten stond ik alweer thuis, het was alsof Jacky overal met mij meeliep, alsof ik niet kón wandelen zonder hem”, vertelt Marcella.

Maar beetje bij beetje veranderde dat en schepte ze meer genoegen uit de wandelingen. “Ik ontdekte dat de natuur nooit stil is, je hoort altijd wel iets: de wind in de rietkragen, de zwanen, het water dat stroomt. Je ziet altijd wel iets veranderen in het landschap. Geen dag is hetzelfde. En gaandeweg vond ik weer rust in mijn hoofd.” Marcella begon opnieuw onder de mensen te komen, werd natuurgids, pikte haar vrijwilligerswerk voor hulpbehoevende ouderen weer op en voelde zich beter. Het was de natuur die haar erdoor gesleurd had.  

Weg van de ADHD-wereld

“De manier waarop mensen troost zoeken, kan erg verschillen”, zegt psychiater en auteur Dirk De Wachter. “De ene vindt die in muziek, de andere in de fitnesszaal. Toch merk ik dat opvallend veel mensen die bij mij over de vloer komen, gebaat zijn bij een wandeling in de natuur.”

Volgens De Wachter moeten we de verklaring daarvoor zoeken in de wereld waarin we leven. “Onze smartphones bliepen de hele dag en er is zo ontzettend veel dat we niet willen missen. We zijn als het ware in een ADHD-wereld terechtgekomen. Plekken waar minder prikkels zijn, kunnen in zo’n wereld een decor vormen waarin je nog tot jezelf kan komen. De stilte, het gebrek aan lawaai en prikkels laat toe je gedachten te ordenen.”

Behalve dat de natuur een prikkelarme zone is, lijkt het soms of we in onze hoogtechnologische wereld de verbinding met de aarde kwijtgeraakt zijn. Filosoof Martin Heidegger zegt daarover dat we in de natuur opnieuw eenvoud en schoonheid kunnen vinden. Tegelijkertijd verzette de Duitse filosoof zich heftig tegen de moderniteit.

“Toch moeten we opletten met het ophemelen van het verleden en het diaboliseren van technologie”, vindt De Wachter. “We doen er beter aan de technologie te omarmen. Ze kan ons ook in staat stellen om op een verantwoorde manier om te gaan met onze omgeving en natuurvriendelijker te leven, bijvoorbeeld.”

De volgende generatie

Marcella uit Neerpelt vertelt hoe ze zich verantwoordelijk voelt voor de volgende generaties. En hoe dat gevoel haar deed besluiten om het natuurgebied op te nemen in haar testament. “Wat het Hageven voor mij betekend heeft, dat wil ik ook anderen gunnen. Generaties na mij moeten dat ook kunnen ervaren, ook mensen die niet het geluk hebben om over een eigen tuin te beschikken”, zegt ze.

“Zorg voor de volgende generaties is van alle tijden”, vertelt Dirk De Wachter. “Maar er is wel wat veranderd. In mijn kinderjaren ging dat nog niet over ecologie of natuur. De voornaamste bekommernis was toen om je kroost een trapje hoger te krijgen op de sociale ladder van de naoorlogse maatschappij.”

“Gebeurtenissen als de oliecrisis in de jaren 70, de ramp in Tsjernobyl en de klimaattoppen van de laatste jaren hebben daar verandering in gebracht. Vandaag is de zorg voor onze planeet een mainstreamverhaal geworden dat op de politieke agenda staat - en zal blijven staan. We mogen wat dat betreft hoopvol zijn.”  

“Ik weet niet wie die volgende generaties gaan zijn”, zegt Marcella daarover. “Ik weet niet wie de grootmoeder van mijn grootmoeder geweest is, en binnen 50 jaar gaat ook niemand weten wie Marcella Stappers was. Dat is ook niet erg. In de natuur zijn wij allemaal overgangsfiguren. Er stroomt vandaag water van de Dommel onder de hangbrug door en het zal blijven stromen, ook als ik er niet meer ben… maar het is goed te weten dat de generaties na mij daar ook van zullen kunnen genieten.”

Marcella wilde iets nalaten aan het natuurgebied dat zoveel voor haar betekend heeft: het Hageven. Ook het dierenasiel in Sint-Truiden is opgenomen in haar testament. Voor haar bleek een duo-legaat de interessantste optie. Daarbij betaalt het goede doel de successierechten van de andere erfgenamen. Omdat het opstellen van een testament juridisch correct moet verlopen, helpt Joost Verbeke van Natuurpunt vrijblijvend en discreet met alle vragen.

Afleiding na de mokerslag

Mattias (32) is al 8 jaar chronisch rugpatiënt. Ook hij heeft nieuw perspectief gevonden in de natuur. Na een zware rugoperatie in 2014 kon hij amper nog stappen. Een enorme mokerslag, noemt hij het zelf. Bovendien was het thuis al een drukte van jewelste: pas verhuisd, met twee kleine kinderen. Maar Mattias besloot niet bij de pakken te blijven zitten.

Letterlijk dan. “Tijdens mijn revalidatie ontdekte ik de helende werking van wandelen in de natuur. Het begon met korte stukjes, vlak bij huis. In het begin kon ik amper 100 meter strompelen. Beetje bij beetje kon ik verder stappen en ontdekte ik nieuwe natuurgebieden. Ik ben ook beginnen kijken naar die natuur. Een vogel werd een grote bonte specht. Ik leerde geluiden horen in de stilte.”  

De natuur was een welkome bron van afleiding voor Mattias. “De pijn waarmee ik opstond en ging slapen kreeg daardoor een minder belangrijke rol in mijn leven. Ik had weer een leven buiten het ziekenhuis, de dokters en de pijn“, zegt hij. Vandaag stapt Mattias 15 tot 20 kilometer. “Op goede dagen”, voegt hij daaraan toe, “want als pijnpatiënt heb je een lichaam waarop je zeker niet altijd kan rekenen”.

Vaak wordt gedacht dat mensen met chronische pijn alleen maar moeten rusten. “Zelf ondervind ik dagelijks een verlichting van die pijn tijdens het bewegen”, zegt Mattias, “meer en meer wetenschappelijke studies komen trouwens ook tot die conclusie”.

Weg van isolatie 

Als chronisch patiënt krijg je onvermijdelijk te maken met isolatie. “In het begin komen mensen vaak op bezoek, maar na een tijd neemt het aantal bezoeken af. Mensen van mijn leeftijd hebben het nu eenmaal druk druk druk: een gezinsleven, een carrière, hobby’s.”

“Ook doodgewone avondactiviteiten zoals op café gaan met vrienden zijn moeilijker geworden. Het lange stilzitten is enorm vermoeiend. En soms moet je de dag zelf nog afzeggen omdat het niet lukt”, zegt Mattias.

Wandelen bleek de ideale manier om even weg te zijn én om uit dat dreigend sociaal isolement te geraken. “Het is opvallend hoe snel je aan de praat raakt in een natuurgebied. Een jongeman die op een dinsdagmiddag aan het wandelen is, dat vinden mensen sowieso merkwaardig. Snel gaat het dan over mijn verhaal en soms ben ik wel een halfuur aan het praten met een wildvreemde. En dat kan opluchten. Mensen moedigden me aan om verder te gaan. Soms herkende zo’n toevallige gesprekspartner zich in mijn situatie. Ik heb gepraat met mensen die helemaal op de rand gestaan hadden. Mensen die hier nu nog zijn dankzij die heilzame wandelingen in de natuur."

Doorgeven

“De vele positieve reacties op mijn verhalen, die ik bundelde in een blog, deden me inzien dat er meer mee moest gebeuren. Veel pijnpatiënten durven nu eenmaal niet in hun eentje op expeditie te trekken en het merendeel kan ook niet terecht bij een reguliere wandelclub omwille van de te lange afstanden”, zegt Mattias. 

Mattias richtte daarom de vereniging Effen Weg op. Wekelijks organiseert hij wandeltochten op maat van mensen met chronische pijn, in alle provincies van Vlaanderen. Onderweg kunnen lotgenoten ervaringen uitwisselen. Bedoeling is om de drempels te verlagen, zodat zoveel mogelijk anderen de heilzame werking van natuur en wandelen kunnen ondervinden.

In enkele maanden groeide het éénmansproject naar een enthousiast team van 10 vrijwilligers en tal van activiteiten. Mattias’ plannen met Effenweg zijn nog groter: samenwerkingen met patiëntenverenigingen en afdelingen van Natuurpunt. Op www.effenweg.be kan je Mattias’ wandelavonturen en alle activiteiten op de voet volgen.

De verhalen van Marcella en Mattias zijn erg verschillend, en toch ook niet. Telkens is het de natuur die hen geholpen heeft om een onverwachte klap door te komen en het leven weer op de rails te krijgen.  Telkens voelen ze de drang om die helende werking te delen met anderen. Voor nu en voor later.

TOP