Bezoekerscentrum Het Grote Netewoud

Grote Netewoud: Griesbroek - De Vennen - Bels Broek & Heide - Malesbroek

Balen, Meerhout, Mol, Geel
Oppervlakte
Zeer groot gebied - Meer dan 100 hectare
In het hart van de Kempen, tussen Balen, Meerhout, Geel en Mol, slingeren de Grote Nete en haar zijrivieren door het landschap. Je kan er op ontdekking gaan in bloemenrijke graslanden, moerassen en venen, heide en landduinen, en vooral, enorme en uitgestrekte bossen.

Toegankelijkheid

De Vennen en het Griesbroek zijn momenteel niet toegankelijk wegens overstroming (juni 2016).

In voldoende droge periodes vrij toegankelijk op de paden. Laarzen of stevig schoeisel zijn aangeraden bij regenweer. Honden welkom, aan de leiband.

Top

Beschrijving van het gebied

Het Grote Netewoud bestaat uit een aantal deelgebieden:

 De Vennen

De Vennen

In De Vennen kan je wandelen in een bijzonder afwisselende omgeving vol graslandjes, ruigtes, struwelen en bossen. Het natuurgebied ligt in het oosten van de gemeente Balen, tussen het gehucht De Vennen en de rijksweg Balen-Leopoldsburg.

De Grote Nete stroomt in De Vennen vanuit Limburg de provincie Antwerpen binnen en is daar nog een bescheiden riviertje van ongeveer 3 meter breed met meestal een natuurlijk kronkelend verloop. Bovendien is de Nete daar nog behoorlijk zuiver. Ook de Kleine en de Grote Hoofdgracht, die door de mens gegraven werden, doorkruisen het gebied.

Door de goede waterkwaliteit komen in De Vennen een aantal bijzondere vissoorten voor, zoals de serpeling en de hyperzeldzame beekprik. Die naaldvormige, palingachtige zwemmer is op Europese schaal bedreigd en in Vlaanderen zo goed als verdwenen, maar in De Vennen kan je hem met enig geluk nog aantreffen. Uit een studie van het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer uit 2002 bleek dat in de Kleine Hoofdgracht het grootste aantal vissoorten werd gevonden op een totaal van 11 meetpunten in de Kempen.

Hoogtepunten op de wandelroute

De Vennen zijn niet alleen ecologisch maar ook landschappelijk en cultuurhistorisch bijzonder waardevol. Eeuwenoude kleinschalige cultuurlandschappen van enkele honderden hectaren zijn in Vlaanderen bijzonder zeldzaam.

Ten zuidoosten van het gebied staat de Topmolen. Dat is een zeldzame, oude watermolen uit 1850. Hij werd geklasseerd als beschermd monument en is de enige in zijn soort in de provincie Antwerpen.

Je kan ook op zoek gaan naar de runderen, paarden en schapen die de snel groeiende oppervlakte natuurgebied beheren. Het zijn uitsluitend dieren van plaatselijke landbouwers en liefhebbers.

Dieren en planten

In De Vennen liggen biologisch waardevolle landschapselementen zoals wilgenstruweel, elzenbroek, vochtige dotterbloemgraslanden, ruigten en overgangen naar drogere zandbruggen. In het gebied stijgt zuur, voedselarm grondwater op, ook wel kwel genoemd. Dat biedt heel wat mogelijkheden voor planten die van kwel afhankelijk zijn. Er groeit adderwortel langs de oevers van de Grote Nete en in de greppels kan je dotterbloemen, pinksterbloemen, echte koekoeksbloemen, bosbies en holpijp vinden. Op enkele plaatsen is de eerder zeldzame draadrus gevonden en in sommige elzenbroeken vind je slangenwortel.

In de lente zie je oranjetipjes in het gebied, prachtige vlindertjes die voor hun voortplanting afhankelijk zijn van pinksterbloemen, waarop ze hun eitjes afzetten. Langs de Grote Nete en de Grote en Kleine Hoofdgracht, waar de zeldzame beekprik woont, pronken in de zomer prachtige weidebeekjuffers. In het vochtige landschap voelen amfibieën en reptielen zoals gewone pad, groene kikker, bruine kikker, salamanders en de levendbarende hagedis zich thuis.

Bij de vogels springen vooral sperwer, torenvalk en buizerd in het oog, naast een reeks kleinere zangvogels, de ijsvogel en de waterral. Enkele jaren geleden werd in de winter een roerdomp waargenomen in De vennen. De blauwe reiger is een regelmatige gast in heel het gebied. Vossen, steenmarters, bunzingen, hermelijnen en wezels vertegenwoordigen de zoogdieren in het gebied. Je vindt er ook egels, eekhoorns en een mooie populatie reeën.

Natuurbeheer

Veertig jaar geleden was De Vennen nog een klassiek Kempens landschap, maar door te stoppen met het traditionele beheer en doordat de drainage veranderde, is een mozaïek ontstaan van ruigtes, struwelen en bossen. Door de ecologische en landschappelijke waarde van De Vennen en de nood aan een aangepast beheer, startte Natuurpunt in 1996 met een aankoopproject.

Om de snel groeiende oppervlakte te beheren, doet Natuurpunt zo veel mogelijk beroep op extensieve begrazing met runderen, paarden en soms schapen. Zo willen we de toestand uit vroegere tijden herstellen. Grote grazers houden met hun graasgedrag namelijk een gevarieerd en halfopen landschap in stand, met gradaties in de vegetatie die gunstig zijn voor de lokale fauna en flora. Zonder dit beheer zou het gebied op termijn veranderen in een uitgestrekt loof- en broekbos.

Veel natuur in De Vennen is nauw verbonden met het aanwezige water. De loop van dat water is vroeger sterk beïnvloed door de mens maar dit was zelden een verbetering voor de natuur. De Grote Nete is hier en daar rechtgetrokken en ingedijkt terwijl de Kleine en de Grote Hoofdgracht als rechte grachten geen typische beekstructuur hebben. De natuurlijke relatie tussen beek en beekdal is hierdoor zo goed als afwezig. Natuurpunt wil deze maatregelen omkeren, zodat de dynamiek van het Netewater opnieuw kan spelen en de grachten de kwel niet afvangen.

Zo zorgen we in samenwerking met de provincie Antwerpen voor structuurherstel van de Kleine Hoofdgracht. Dit is van groot belang is als we de strijd tegen vermesting, verzuring en verdroging willen winnen. De vijvers die op het terrein liggen - met betonnen of golfplaatoevers - worden omgevormd tot plassen met 'natuurlijk' schuin aflopende oevers. De bijhorende illegale weekendverblijven worden ontmanteld.

Top

 

Grote Netewoud

Griesbroek

In het Griesbroek wandel je in het gevarieerde landschap van de Grote Netevallei, tussen Hulsen en Olmen. Naast de Grote Nete stromen ook de Heiloop en de Laak door het gebied.

Het gebied in de omgeving van de Grote Nete was oorspronkelijk één groot broekbos. Nadat het verdroogde vanaf de tiende eeuw werd het ontbost en diende het als weideplaats voor schapen. Tegen het einde van de vijftiende eeuw was het terrein omgevormd tot omheinde 'beemden' die als hooiland werden gebruikt. Later probeerde enkele mensen aan de hand van een bevloeiingssyteem de grasproductie van die beemden op te drijven. Dat systeem bestond uit een stelsel van greppels die het water van de Grote Nete aanvoerden en verdeelden over de hooilanden.

In de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw werd er alsmaar minder water gebruikt. Kunstmest moest het vruchtbaar makende water vervangen. Men wilde ook meer en meer machines gebruiken, maar grote delen van het Griesbroek bleken ongeschikt voor moderne en intensieve landbouw. Het merendeel van de gronden werd al vlug moerassig en raakte begroeid met riet, els en wilg. Zo kregen ze het natuurlijk uitzicht dat ze nu nog hebben.

Hoogtepunten op de wandelroute

Vanaf de Straalmolen heb je zicht op een cultuurlandschap met kleinschalige landbouw. Je steekt de Heiloop over en zonder je voeten nat te maken, kan je het moerassige gebied doorsteken. Daarbij loop je langs een vijver die al gedeeltelijk een natuurlijk uitzicht heeft gekregen. Vervolgens geniet je van de boorden van de prachtige meanderende Grote Nete. Je steekt de rivier over en wandelt dan verder door het noordelijke cultuurlandschap, met afwisselend naaldbos, weiden, broekbos en enkele visvijvers.

Dieren en planten

Tussen de Heiloop, Binnenbrokken (een straat ten noorden van het gebied) en het Kanaal Dessel-Kwaadmechelen heeft zich, na het einde van het vloeibeemdsysteem, weer broekbos gevormd met zwarte els en hier en daar populier. Broekbossen zijn uniek, en jammer genoeg wereldwijd bedreigd. De Europese Unie heeft broekbossen zelfs aangeduid als een van de meest waardevolle types natuur.

Het Griesbroek is het leefgebied van vogels zoals de waterral en de blauwborst. Je vindt er ook groene en bruine kikkers, de gewone pad, alpenwatersalamanders en kleine watersalamanders. Bij de dagvlinders springt één soort bijzonder in het oog: de uiterst zeldzame veldparelmoervlinder.

Natuurbeheer

De uiteindelijke bestemming van het Griesbroek is een gebied dat bestaat uit een combinatie van elzenbroeken, rietmoerassen, moerasspirearuigten en open water, waarbij de overgangen tussen deze natuurtypes natuurlijker verlopen dan nu het geval is.

Hierbij speelt extensieve begrazing met runderen en af en toe paarden een belangrijke rol. Ze zorgt voor trage en gevarieerde ontwikkeling van open terreinen, zodat deze niet te snel volgroeien met één boomsoort. Ook wordt er volop ingezet op het omvormen van de populieraanplantingen naar een meer natuurlijk bos.

De weekendvijvers, die in het gebied werden aangelegd, worden niet gedempt. Ze zijn dan wel onnatuurlijk, via een aantal structurele ingrepen kunnen ze worden verbeterd zodat ze meer kansen geven aan water- en verlandingsvegetaties en fauna van natte biotopen.

Top

 

Belse Heide

Bels Broek & Heide en Malesbroek

Bels Broek en Heide is een natuurgebied tussen Geel en Meerhout. Het is een stukje Kempen zoals je dat nog maar zelden vindt: hectaren landduinen om U tegen te zeggen. Je kan er wandelen, zandkastelen bouwen of gewoon rondslenteren. In de lente ruik je de witte bloemen van de kamperfoelie, die slingert tussen de takken van de eik. In de laagtes vallen elzen en dotterbloemen op en fladderen juffers en libellen. Bij Bels Broek & Heide ligt ook het Malensbroek. Ontdek beide gebieden in één wandeling. 

Op de landduinen maak je kennis met de kracht van het zand. Je voelt en ziet het overal. Neem ook een kijkje in de Keyfheide, op wandelafstand van de Luihoeve: een alles-in-één-heideterreintje. Een avontuurlijk landschap dat garant staat voor een spontane bos- en natuurervaring.

Het natuurgebied Malesbroek is een waterlandschap gelegen in de vlakte van de Grote Nete. Verscheidene plekken veen (ontstaan uit halfvergane plantenresten) komen er voor. De ontginning van grote veencomplexen rond de eeuwwisseling gaf het ontstaan aan de vijver “Malesbroek”. De geringe diepte van deze plas herinnert nog aan deze turfwinning.

Het terrein van de huidige vijver en omgevende kleine vijvers wordt aangeduid als moeras. Rond de centrale grote vijver bemerk je nog stukken broekbossen en met houtkanten omzoomde hooi- en weilanden. Dit gebied trekt een gevarieerde vogelpopulatie aan omdat het zeer geschikt is als broed-, slaap-, pleister- en overwinteringplaats. Ook de zeer verscheiden vegetaties zijn het bekijken meer dan waard.

Top

 

Grote Nete in Het Grote Netewoud

Molse Nete

De Molse Nete is een langgerekt relict van voormalige graslanden langs de Molse Nete ten zuiden van het centrum van Mol. Vele graslanden zijn inmiddels verbost, beplant of omgezet naar akkers. Waar de mens het beheer wat langer achterwege liet, zijn inmiddels dichte elzenbroekbossen ontstaan en schieten wilgen op. Je vindt er tussen de bossen en bosjes pareltjes van graslanden met dotterbloemen en zegges. Waar de Molse Nete een kanaal of een spoorweg kruist, liggen hectaren grote, moeilijk toegankelijke moerassen die we door begrazing beheren. Hier en daar wandel je ongestoord op enkele honderden meters van droge heide en naaldbos naar natte moerassen in de beekvallei.

Dit project wordt gerealiseerd met de steun van de Stichting Levende Kempen onder de bescherming van de Fondation Luxembourg.

Top

LIFE

In het Grote Netewoud loopt momenteel een LIFE-project. Lees er meer over.

Top

Lees meer
Krijg de kaart en de routes
1.50km

Grote Netewoud - Totterpad - groen op de kaart Bels Broek en Heide - volg de knooppunten 71-74-70-76-71. De Totterbrug en dus de route is niet toegankelijk voor kinderwagens.

2.70km

De Vennen

Via knooppunten: START-94-88-95-88-94-START
4.10km

Griesbroek

Volg de knooppunten START-4-80-81-groene bewegwijzering-83-82-81-80-4-START
9.10km

Bels Broek en Heide - Volg de knooppunten 71-85-86-92-95-96-98-36-37-41-47-48-33-32-88-89-86-85-71

14.50km

Bels Broek en Heide - Volg de knooppunten 71-85-86-92-95-96-98-99-23-24-2-3-25-62-63-22-21-38-37-41-47-48-33-32-88-89- 86-85-71

32.40km

Grote Netewoud - Fietsroute 'Langs rivier, kanaal en broek'. Volg de fietsknooppuntnummers: 43-54-8-9-16-10-41-45-46-22-37-34-35-43

  • Grote Netewoud - Vertrekpunt Bezoekerscentrum Grote Netewoud

    Watermolen 8
    2450 Meerhout
  • De Vennen - Vertrekpunt F.C. Cools

    ter hoogte van Peer Luytendijk 4
    2490 Balen
    Bekijk de vervoersmogelijkheden
  • Griesbroek - Vertrekpunt Herberg 't Rustpunt

    Sint Anneke 3
    Olmen
    Bekijk de vervoersmogelijkheden

Horeca

  • Bezoekerscentrum Grote Netewoud

    Watermolen 8, Meerhout

Grote Netewoud - Meerhout

Bezoekerscentrum Grote Netewoud - Vistrap

Wim Pauels

Watermolen 8
2450 Meerhout
014/21.34.50
wim.pauels@natuurpunt.be

Openingsuren

  • Woensdag, donderdag en vrijdag van 9u tot 17u
  • Zondag van 13u tot 17u

Agenda

19mrt
zo, 19/03/2017 - 14:00, Meerhout
21mrt
di, 21/03/2017 - 19:30, Meerhout
26mrt
zo, 26/03/2017 - 14:00, Balen-Olmen
6mei
za, 06/05/2017 - 06:00, Meerhout
11jun
zo, 11/06/2017 - 14:00, Meerhout
9jul
zo, 09/07/2017 - 14:00, Meerhout
3sep
zo, 03/09/2017 - 14:00, Meerhout
12sep
di, 12/09/2017 - 19:30, Meerhout
15okt
zo, 15/10/2017 - 14:00, Geel
Steun dit natuurgebied met een gift.
  • Gebieden aankopen en beheren is de beste manier om de natuur te beschermen
  • Voor elke gift van 40 euro of meer krijg je een fiscaal attest

Steun Grote Netewoud: Griesbroek - De Vennen - Bels Broek & Heide - Malesbroek met een gift

Boek je geleide wandeling in het Grote Netewoud

Trek het Grote Netewoud in met een ervaren natuurgids. Contacteer Wim Pauels op 014/21.34.50.


Iets te melden?

Zijn er wandelbordjes verdwenen? Heb je iets te melden over een natuurgebied? Bezorg ons je feedback.