De toekomst van onze ruimte

De Vlaamse overheid heeft een conceptnota opgesteld die het beleid van Vlaanderen in de toekomst moet sturen op het gebied van de inrichting van de ruimte in Vlaanderen. Deze nota nodigt de Vlamingen en het middenveld uit om tot een dialoog te komen hoe dde ruimte in Vlaanderen in de toekomst moet ingericht worden.

Iedereen kon op deze nota reageren tussen 9 september en 20 november 2025. Deze conceptnota moet uitmonden in het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV), die de opvolger wordt van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (1997, actuele versie 2011).

Doelstellingen

Bij de uitwerking van deze visietekst poogt men toekomstige vraagstukken die impact hebben op onze ruimte op te lossen waarbij er een evenwicht is tussen sociale, economische en ecologische waarden. Dit houdt oa. in dat men ervoor zorgt dat de levenskwaliteit van de Vlamingen behouden blijft via de voorziening van goede, en goed bereikbare woningen, dat er ruimte gegeven wordt aan een duurzame economie, dat er duurzaam omgegaan wordt met de aanwezige natuur en tenslotte dat Vlaanderen toekomstbestendig wordt en een antwoord kan geven op veranderende omstandigheden zoals vergrijzing en klimaatverandering.

Om deze doelstellingen te bereiken zal de huidige ruimte in Vlaanderen op bepaalde vlakken moeten heringericht worden. De ruimte die gaat naar wonen moet beter en efficiënter ingericht worden (zoals versterken van openbaar vervoer) zodat open ruimten behouden blijven en we beter beschermd zijn tegen extreme weersomstandigheden. Daarnaast moet het bijkomend ruimtebeslag dalen tot 0 HA/dag en moet slecht gelegen ruimtebeslag geschrapt worden en terug open ruimte worden. Tenslotte moeten de open ruimtes terug beter verbonden worden zodat we met een goed aaneengesloten landschap beter gewapend zijn tegen klimaatverandering en verlies van biodiversiteit, en dat onze voedselproductie verzekerd wordt.

Natuurpunt

Natuurpunt is vanzelfsprekend sterk betrokken partij wat het BRV aangaat, en heeft dan ook een officiële reactie gegeven aan de Vlaamse overheid waarvan de belangrijkste punten zijn :

-> Natuurpunt onderschrijft de doelstellingen van de BRV en vraagt dan ook expliciet om vast te houden aan de strategische doelstellingen en timing: 

• terugbrengen van het ruimtebeslag naar 0 ha/dag tegen 2040, met het tussendoel van 3 ha / dag tegen 2025, 
• verhardingsneutraliteit (waterdoorlatend)(tov 2015) in harde bestemmingen
• 20% netto ontharding (tov 2015) in zachte bestemmingen

-> We vragen dan ook dat er tussendoelen vastgesteld worden en dat ook landbouw en industrie een bijdrage leveren op gebied van respectievelijk ontharding en ruimtebeslag.

-> Natuurpunt benadrukt dat een sterke geïntegreerde visie op de ruimteplanning belangrijk is als handleiding voor het vergunningenbeleid, dat de laatste jaren vooral gekenmerkt werd door uitzonderingen en versoepelingen. Hierbij moet ook rekening gehouden worden met Europese verplichtingen zoals de Natuurherstelverordening.

-> Een algemene kritiek van Natuurpunt is dat het voorgestelde beleid weinig wetenschappelijk onderbouwd is en weinig omgezet in concreet becijferde doelstellingen. Er is wetenschappelijke consensus dat 30% van onze ruimte bestemd moet zijn voor natuur om 75% van onze biodiversiteit te behouden. Zo moet een groter deel van de landbouwgronden die een ander gebruik hebben en geneutraliseerd worden, en de slecht gelegen bouwgronden, naar natuur gaan. Een deel van de gronden kan een dubbele functie krijgen. De Europese Biodiversiteitsstrategie stelt dat 10% van de oppervlakte strikt beschermde natuur moet zijn, en 20% beschermde natuur. Natuurpunt stelt voor dat deze 20% een dubbele functie kan krijgen. Zo kan er op deze gronden een vorm van beperkt economisch medegebruik zijn zoals bepaalde vormen van landbouw of bosbouw. Zo heeft Natuurpunt een goede samenwerking met een 600-tal landbouwers, die op door Natuurpunt beheerde gronden ofwel kunen maaien ofwel hun dieren kunnen laten grazen.

Enerzijds tellen deze gronden mee tot het bekomen van 30% ruimte voor natuur en tegelijk tellen deze gronden ook mee als percelen die in landbouwgebruik zijn. Dit multifunctioneel gebruik van gronden kan mede een oplossing zijn tot het probleem van de overbevraging van ruimte in Vlaanderen.

-> Ten slotte is Natuurpunt tevreden met de aandacht in de conceptnota voor de groenblauwe dooradering van Vlaanderen, maar vraagt een concretisering van de verschillende doelstellingen en een tijdslijn. Uit de meest recente cijfers blijkt immers dat de verhardingsgraad op 1 jaar tijd in Vlaanderen is gestegen van 15,3% naar 15,7%, of 10 ha per dag extra verharding.

En wat is de status in het Scheldeland?

Op 9 jaar tijd (2013 – 2021) is de verhardingsgraad in onze omliggende gemeenten (Laarne, Wetteren, Wichelen, Berlare) gestegen tussen de 0,76% (Wichelen) en 1,15% (Berlare), wat gemiddeld neerkomt op een extra padelveld aan verharding om de 2 dagen! En deze evolutie zet zich ook nu verder, terwijl elke gemeente zou moeten werken aan een reductie van haar verharding. Het BRV stelt immers dat de verhardingsgraad binnen harde bestemmingen ten laatste tegen 2050 op het niveau van 2015 moet zijn. Zo bedraagt de totale onthardingsopgave voor Laarne 41,5 ha, elke bijkomende verharding de komende jaren zal de toekomstige onthardingsinspanningen alleen maar doen toenemen, terwijl nu reeds veel onthardingspotentieel is bij verharde tuinoppervlakte, parkeer- en industrieterreinen, wegen en zonevreemde constructies.

Laten we dus samen de hand aan de ploeg slaan!