Heidemeersen 25 jaar: rivierduinen vol bijzondere wilde bijen

Dit jaar vieren we 25 jaar Heidemeersen, een uniek stukje rivierduinlandschap in de Scheldevallei. Ondanks hun bescheiden oppervlakte behoren deze zandige relicten tot de meest waardevolle leefgebieden voor wilde bijen in Oost-Vlaanderen.

In 2017 werd Heidemeersen, samen met enkele andere duinen in de regio, onderzocht door Aculea, de wilde bijen- en wespenwerkgroep van Natuurpunt. Dit gebeurde naar aanleiding van het lopende habitatherstel in het gebied. Tijdens dat onderzoek werden vijf terreinbezoeken uitgevoerd, aangevuld met betrouwbare waarnemingen uit waarnemingen.be

In totaal leverde dat een indrukwekkend resultaat op: 740 bijenwaarnemingen van 83 soorten voor de vier onderzochte duinen, waaronder Heidemeersen. Dat een klein en geïsoleerd gebied als dit zoveel soorten bevat, bevestigt de bijzondere natuurwaarde van de rivierduinen in de Scheldevallei.

Bijzondere soorten in Heidemeersen

Uit het onderzoek blijkt dat de duinen nog steeds belangrijke populaties herbergen van typische zand- en heidesoorten, waaronder:

• zilveren zandbij (Andrena argentata) – talrijk nestelend in open, los zand
• steilrandgroefbij (Lasioglossum quadrinotatulum) – in steilkantjes in de randen van stuifkuilen en voormalige stuifzandgebieden
• glanzende groefbij (L. lucidulum) en kortsprietgroefbij (L. brevicorne) – kleine, zeldzame groefbijen van schrale zandbodems
• bruinsprietwespbij (Nomada fuscicornis) – een zelden gevonden koekoeksbij van de kleine roetbij, aangetroffen in Heidemeersen
• grijze zandbij (Andrena vaga) – aanwezig met een zeer grote nestaggregatie in Heidemeersen

Daarnaast komen er meer algemene, maar nog steeds zandminnende soorten voor zoals grote en kleine roetbij, witbaardzandbij, roodbuikje, schoffelbloedbij, grote zijdebij, bleekvlekwespbij en pluimvoetbij.

Herstelbeheer loont

Het onderzoek van 2017 bevestigt dat gericht beheer, zoals het herstellen van open zand, het behouden van steilkantjes en het ontwikkelen van schrale, bloemrijke vegetaties, essentieel is voor het voortbestaan van deze bijenfauna. De aanwezigheid van zoveel typische soorten toont dat deze maatregelen effectief zijn en dat Heidemeersen een belangrijke schuilplek blijft voor de fauna van zandige gebieden.

Zolang er blijvend wordt gewerkt aan openheid, zonlicht en variatie in vegetatiestructuren, kunnen deze bijen zich handhaven én uitbreiden.

Trots op 25 jaar Heidemeersen

Na 25 jaar beheer en inzet van vele vrijwilligers staat Heidemeersen er vandaag als een klein maar uitzonderlijk waardevol natuurgebied. De rijke wilde-bijenfauna onderstreept hoe belangrijk deze duinrelicten zijn, en hoe noodzakelijk het is om ze blijvend te koesteren.

Wilde Bijenreservaat erkend in 2024

’t Stampkot is een oude rivierduin in de Heidemeersen en vormt een belangrijke woongebied voor heel wat wilde bijen, zoals de zilveren zandbij. Deze zeldzame zandbij graaft zijn nesten in schaars begroeide, zandige bodems.

Dit is een van de tien wilde bijenreservaten beheerd door Natuurpunt in Vlaanderen. Het is in 2024 erkend. Deze zijn voorbeeldgebieden voor wilde bijen, niet alleen op vlak van beheer en inrichting maar ook op vlak van studie en educatie. Bij het beheer nemen we onder mer volgende maatregelen voor wilde bijen: aanplant van gordels bloemende struiken als overgang naar bos en weiland, behouden van open plekken in het bos en het partieel maaien van hooilanden.

Meer info: www.natuurpunt.be/projecten/wilde-bijenreservaten