Insectenzomer 2025: 2,2 miljoen waarnemingen, met de Aziatische hoornaar op kop

Opmerkelijke nummer één

De resultaten van de Insectenzomer 2025 verschillen duidelijk van die van vorig jaar. Van de meer dan 7.600 verschillende insectensoorten die werden waargenomen, had de Aziatische hoornaar de meeste meldingen. Dat is opvallend, want het is niet het meest voorkomende insect in Vlaanderen. De soort neemt al jaren toe, en na een dip in 2024 door koud en nat weer, was de groei dit jaar opnieuw sterk. Omdat de Aziatische hoornaar veel media-aandacht krijgt en mensen via Vespawatch.be actief gevraagd worden om meldingen te doen, belandt ze vaker in de databank van waarnemingen.be. Daardoor speelt de extra aandacht ook een rol in de hoge notering.

Exotische insecten steeds vaker gemeld

In de top tien zien we naast de Aziatische hoornaar ook het Aziatisch lieveheersbeestje op de zesde plaats. Het is daarmee de meest gemelde kever. Deze soort werd in 1997 geïntroduceerd om bladluizen in de glastuinbouw te bestrijden, maar heeft zich in het hele land gevestigd en ook enkele inheemse lieveheersbeestjes verdrongen. 

De lijst van exotische insecten in Vlaanderen wordt steeds langer. Dat is niet zonder gevolgen, want sommige soorten veroorzaken schade aan landbouw of natuur en brengen economische risico’s met zich mee.

• Bruingemarmerde schildwants: een pestsoort voor de landbouw waarvan dit jaar dubbel zoveel meldingen binnenkwamen als in 2024.
• Mexicaanse zwartsteel: een graafwesp die op sprinkhanen jaagt, nam toe met 118%.
• Japanse kever: invasieve soort die grote schade kan aanrichten, eerste Belgische waarnemingen
• Vedalia-kever: een nieuw Australisch lieveheersbeestje, ontdekt in de Plantentuin van Antwerpen.
• Metcalfa pruinosa: een opvallende Amerikaanse cicade die opdook in Leuven (nieuw voor België).

Niet alle exoten zijn schadelijk, maar de snelle toename van deze soorten is vanuit ecologisch en economisch oogpunt niet ongevaarlijk. 

Zichtbaar herstel 

In de top drie van meest gemelde insecten staan ook hommels: op nummer 2 de akkerhommel en op nummer 3 de aardhommelgroep. In die laatste groep zit, naast de zeer algemene aardhommel, nog drie sterk gelijkende soorten die moeilijk uit elkaar te houden zijn. Dat is een groot verschil met vorig jaar, toen er bijna geen hommels werden gezien en we spraken van een ‘zomer zonder hommels’.

Ook een aantal andere soorten die in 2024 sterk achteruitgingen, laten nu duidelijk tekenen van herstel zien. Vooral de graslandsoorten zoals blauwtjes en bepaalde lieveheersbeestjes, waren dit jaar duidelijk weer beter vertegenwoordigd. Zo kende de kleine vuurvlinder een opvallende comeback: van plaats 330 vorig jaar naar plaats 18 dit jaar. Het icarusblauwtje steeg van 98 naar 11.

Veel mensen hebben wellicht gemerkt dat er dit jaar veel wespen waren: van Aziatische en Europese hoornaars tot gewone en Duitse wespen, veldwespen en zelfs de zeldzame rode wesp. Van die laatste werden dit jaar 18 exemplaren gemeld, tegenover slechts één in 2024. Hoewel wespen vaak een slechte reputatie hebben, spelen ze een belangrijke rol in de natuur: ze jagen in het voorjaar massaal op bladluizen en helpen ook bij de bestuiving.

Recordeditie, toch geen reden tot euforie

Dit jaar werden er maar liefst 2.224.629 insectenmeldingen geregistreerd, een absoluut record. Ter vergelijking: in 2024 en 2023 waren dat er telkens 1,5 miljoen.

Bij dat record horen wel enkele kanttekeningen:

• Het mooie weer speelde zeker een rol. Goed weer lokt mensen naar buiten, en meer waarnemers zorgen automatisch voor meer meldingen. Het aantal deelnemers steeg dit jaar met 33%.
• Die stijging kwam deels door de gunstige weersomstandigheden, maar ook door een geslaagde mediacampagne waarbij vijf Bekende Vlamingen opriepen om insecten te tellen.

Naast het effect van weer en media zien we ook een echt herstel bij verschillende insectensoorten: er waren dus effectief meer insecten. Toch is het te kort door de bocht om te zeggen dat het weer goed gaat met onze insecten. Mochten we een vergelijkbare campagne gedaan hebben in 1965 of 1985 dan zou dat véél meer insecten hebben opgeleverd. Internationale studies tonen immers aan dat vooral vliegende insecten de voorbije decennia sterk achteruitgaan. Recent onderzoek in Gent bevestigde dat: in stedelijke tuinen leven minder en kleinere insecten dan op het platteland. Tegelijk blijkt dat zelfs kleine ingrepen – zoals groene hoekjes of een insectenvriendelijke tuin – wel degelijk een verschil kunnen maken.

Vooruitkijkend zijn er ook zorgen. We weten uit de voorbije jaren dat langdurige droogtes nefast zijn voor veel insectensoorten. Dagvlinders die dit jaar herstelden, zouden in 2026 opnieuw zware klappen kunnen krijgen. Bij sommige soorten zien we dat al: de dagpauwoog, vorig jaar nog op nummer drie in de ranglijst, is dit jaar teruggevallen naar plaats 15. Hoewel de soort in het voorjaar sterk begon, zijn er nu nauwelijks nog dagpauwogen te zien. Waarschijnlijk speelt het uitdrogen van brandnetels, het voedsel van de rupsen, daarbij een rol.

ObsIdentify

Net als in vorige edities stond de gratis app ObsIdentify centraal in de campagne. In de Insectenzomerchallenge kon je je eigen plek in de ranking van de waarnemers vonden. De waarnemer met het hoogste soortenaantal, Jelle Vleugels uit Bierbeek, kon meer dan 1832 verschillende ongewerveldensoorten fotograferen. Rondlopen in de natuur betekent voor Jelle thuiskomen: “De pracht en verscheidenheid van de natuur blijft me verbazen. Elke nieuwe soort vind ik echt fantastisch, hoe groot of klein deze ook is.”  

De app zorgt ervoor dat ook onervaren waarnemers bijzondere ontdekkingen kunnen doen. Bart Dujardin fotografeerde in Grimbergen een zweefvlieg die nog niet eerder in Vlaanderen was gezien, Eristalinus taeniops. In een tuin in Dworp werd dan weer het eerste Klein tijgerblauwtje waargenomen, een dagvlinder die nooit eerder in ons land gezien was.

Cijfers per provincie

In nagenoeg alle Vlaamse gemeenten werden insecten gespot. Op de eerste en tweede plaats staan Gent en Antwerpen, grootsteden met een enorm waarnemerspotentieel én een uitgestrekt grondgebied waarin ook natuur nog een plaats heeft. De winnende gemeente van vorig jaar, Lede, belandt nu op de vierde plaats. Deze eerder kleine gemeente in Oost-Vlaanderen kan rekenen op een heel actieve waarnemersgroep. 

Tekst: Wim Veraghtert (Natuurpunt Studie)