Klimaatverandering bedreigt slangen in Europa – maar niet overal

Een onzekere toekomst voor gevoelige soorten

Soorten die aangepast zijn aan een koeler klimaat zoals de adder (Vipera berus), maar ook de nauw verwante Cantabrische adder (Vipera seoanei) zullen de grootste impact ondervinden van de klimaatverandering. Zelfs onder een gunstig klimaatscenario ziet de adder de geschiktheid van zijn habitat achteruit gaan in meer dan 50% van zijn huidige verspreidingsareaal, ook in België. 

Een andere voorbeeld is de wipneusadder (Vipera latastei). Deze typisch Iberische soort, die als kwetsbaar op de Rode Lijst staat, ziet zijn leefgebied inkrimpen door het toenemen van periodes van intense droogte en hitte. Alleen in hoger gelegen gebieden vindt hij nog een laatste toevluchtsoort.

Regionale verschillen: de Balkan als relatief stabiel refugium

De Balkan, een regio met een gevarieerd landschap en mix van mediterraan en continentaal klimaat, biedt een robuuster milieu voor slangen om te overleven. Soorten die nu al in warme, droge gebieden hun thuis vinden, zoals de Kaspische pijlslang (Dolichophis caspius), zullen naar verwachting hun geschikt leefgebied zien uitbreiden of verschuiven, terwijl voor andere soorten refugia of toevluchtsoorden aanwezig zijn binnen hun verspreidingsgebied om klimaatextremen te bufferen. 

Wat kunnen we doen?

Klimaatverandering zal, naast habitatverlies en -versnippering, een steeds grotere rol gaan spelen als we soorten willen behouden. Het onderzoek benadrukt dat gerichte natuurbescherming cruciaal is. Herstel naar een robuust, gevarieerd landschap, met oog voor een goede waterhuishouding en structuurvariatie kunnen de nodige microhabitats creëren om slangen de opportuniteit te geven om aan de grillen van klimaatverandering te ontkomen.

Daarnaast onderschrijft het onderzoek het belang van burgerwetenschappelijke data. Waarnemingen die worden geüpload naar observation.org, het grote broertje van waarnemingen.be kunnen de basis vormen om gevoelige soorten te monitoren.

Meer te weten komen over het onderzoek? Lees hier het volledige wetenschappelijke artikel.



Tekst: Pablo Deschepper (Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika)