Let op voor de vuursalamander!

De schimmel, die via de handel in Aziatische salamanders in Europa is beland, heeft in Nederland al een ware ravage aangericht. Daar is de vuursalamanderpopulatie sinds de ontdekking van Bsal nagenoeg volledig verdwenen. Maar ook in België is Bsal helaas geen onbekende meer. De schimmel werd voor het eerst in 2013 in ons land vastgesteld en sindsdien zijn er meerdere uitbraken bevestigd in Wallonië, met name in de provincies Luik en Namen:

•    Eind 2013: Eupen (provincie Luik)

•    April 2014: Robertville (provincie Luik)

•    April 2015: Sart-Tilman (provincie Luik)

•    April 2016: Dinant (provincie Namen)

•    Januari 2020: Olne (provincie Luik)

•    Begin 2024: Sprimont (provincie Luik)

Ook in onze buurlanden, Nederland en Duitsland, rukt de schimmel verder op, vooral in de grensstreken.

Voorlopig lijken Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest gespaard te zijn van de gevolgen van deze schimmel. In Brussel was er wel één uitbraak in een privécollectie, maar die kon gelukkig succesvol worden bestreden. De dreiging komt echter steeds dichterbij. Daarom is het cruciaal dat we met z'n allen waakzaam zijn.

Hoe herken je het probleem?

Een besmetting met Bsal is niet altijd even duidelijk, maar er zijn enkele signalen die alarmbellen moeten laten afgaan. Let vooral op de volgende verdachte situaties:

•    Dode salamanders: Je vindt één of meerdere dode salamanders zonder duidelijke oorzaak. Het zijn geen verkeersslachtoffers en er zijn geen sporen van roofdieren.

•    Zieke dieren: Je ziet een levende salamander die er slecht uitziet. Het dier beweegt nauwelijks, heeft zichtbare wondjes of zweren op de huid.

•    Minder dieren: Op plekken waar je normaal veel salamanders ziet, merk je plots een sterke, aantoonbare achteruitgang van de populatie.

Wat kan je doen?

Wanneer je een zieke of dode salamander vindt, is deze waarneming van onschatbare waarde. Een snelle melding kan helpen om een nieuwe uitbraak snel in de kiem te smoren. Volg daarom dit eenvoudige stappenplan.

1.    Afstand houden en documenteren: Raak het dier niet aan met blote handen. Neem van een afstand duidelijke foto's of maak een korte video van het dier en de omgeving. Dit helpt experten om de situatie beter in te schatten.

2.    Meteen melden: Een snelle melding, rechtstreeks bij het centrale meldpunt, is essentieel. Stuur je waarneming zo snel mogelijk per e-mail naar het nationale centrale meldpunt van de Universiteit Gent: [email protected].

3.    Geef de juiste info door: Om je melding goed te kunnen verwerken, hebben de onderzoekers de volgende informatie nodig:

• Wat? Welke diersoort heb je gevonden (indien je het weet).
• Waar? Een zo precies mogelijke locatie, liefst met GPS-coördinaten.
• Wie? Jouw naam en contactgegevens.
• Bewijs! Voeg de foto's en/of video's toe aan je mail.

Na je melding zullen experten de informatie analyseren en indien nodig ter plaatse komen om stalen te nemen voor onderzoek.

Bescherm onze salamanders: een kleine moeite

Iedereen kan helpen om de verspreiding van de schimmel te vertragen. Bsal kan zich namelijk via modder en water verplaatsen. Ga je wandelen in een natuurgebied? Blijf op de paden en maak er dan een gewoonte van om je schoeisel achteraf goed schoon te maken en te laten drogen, zeker voordat je een ander gebied bezoekt. Het is een kleine moeite die een groot verschil kan maken. Weet dat ook kamsalamander, alpenwatersalamander en kleine watersalamander gevoelig zijn voor deze schimmel. In 2023 zijn er twee positieve kamsalamanders, één positieve alpenwatersalamander en één positieve kleine watersalamander gevonden in Herve (provincie Luik).

Kom je in gekende leefgebieden van vuursalamander, dan ga je best nog een stapje verder door je schoeisel en veldwerkmateriaal te desinfecteren met ethanol 70%. Let wel op dat amfibieën niet in contact komen met ethanol. Materiaal dat in rechtstreeks contact komt met amfibieën wordt na ontsmetting steeds goed nagespoeld met water en daarna goed gedroogd.

Samen kunnen we onze unieke salamanders beschermen. Jouw ogen in het veld zijn onmisbaar. Hou ze dus goed open tijdens je volgende natuurwandeling!

Tekst: Sam Van de Poel (Natuurpunt Studie) en Veerle Versteirt (Agentschap Natuur & Bos)