Sieralgenwerkgroep Micrasterias valt in de prijzen

Sieralgen zijn microscopisch kleine, watergebonden organismen. In Vlaanderen komen zo’n 500 soorten sieralgen voor. In tegenstelling tot vele groen- of blauwalgen zijn sieralgen indicatief voor een goede waterkwaliteit. Sneller dan planten reageren ze op veranderingen in hun omgeving. Ze kunnen dus gebruikt worden om de kwaliteit van vennen op te volgen. De meeste soorten verkiezen een eerder voedselarm milieu. En in tegenstelling tot de studie van kiezelwieren (diatomeeën) volstaat voor sieralgen een gewone microscoop, waardoor ook amateurs deze soortgroep kunnen bestuderen. 

Sieralgenwerkgroep Micrasterias ontstond in 2011, voortvloeiend uit enkele cursussen die bezieler Jos Gysels bij Natuurpunt Educatie (nu: Natuuracademie) organiseerde. De werkgroep organiseert excursies om vennen, vijvers en poelen te bemonsteren. Dat lijkt misschien pionierswerk, maar is het niet helemaal. In België werden sieralgen al bestudeerd in de negentiende eeuw. Zo stonden er in 1898 al 174 soorten op de Belgische lijst. In de loop van de twintigste eeuw groeide die lijst nog aan met meer dan 100 soorten. In de laatste decennia van de eeuw viel de aandacht voor sieralgen grotendeels weg. Ook na de eeuwwisseling bewoog er weinig, op een doctoraatsthesis (Pals 2007) na. De start van de werkgroep zorgde voor een nieuwe dynamiek. Al het inventarisatiewerk mondde uit in een recent overzicht, in de vorm van een voorlopige verspreidingsatlas. Dit jaar volgde dan een (beknopte) determinatiesleutel. Die is eenvoudiger dan de beschikbare, Engelstalige literatuur. De sleutel is bovendien gratis verkrijgbaar. 

De werkgroep heeft nog toekomstplannen. Na de publicatie van de determinatiesleutel is een nieuwe kennismakingscursus een volgende stap. Die zal wellicht deze winter in digitale vorm plaatsvinden. Daarnaast plant de werkgroep om volgend jaar een hoop vennen te bemonsteren die al lang niet meer bekeken zijn. Ook buiten de Kempen moeten interessante locaties nog opgespoord worden; zelfs tuinvijvers kunnen soms verrassend interessant zijn. Terwijl er wel goede contacten zijn met Nederlandse sieralgenkenners, weten we nauwelijks wat er in Wallonië gebeurt: die relatie kan nog worden aangehaald. 

Bovendien is de taxonomie bij sieralgen nog in beweging: er worden nog steeds nieuwe soorten beschreven, of bestaande soorten opgesplitst in verschillende taxa. In 2025 bracht een Nederlandse sieralgenspecialist een standaardwerk over het grote genus Cosmarium uit (Kouwets 2025). De Vlaamse waarnemingen van deze soorten kunnen nu opnieuw bekeken worden vanuit de nieuwe inzichten uit dit boek.

Tekst: Wim Veraghtert, Jos Gysels & Leo Vaes (Werkgroep Micrasterias)