Sleedoornpage
Gunther Groenez

Kesterheide

Gooik
Oppervlakte
Middelgroot gebied - Tussen 10 en 50 hectare
  • Honden zijn welkom, maar moeten wel aan een leiband.
  • Bezoekerscentrum
  • Toegankelijk voor kinderwagens

De Kesterheide in Gooik wordt ook wel eens de groene parel van het Pajottenland genoemd. Je passeert er langs broekbossen, met een uitgesproken voorjaarsflora, of langs kleinschalige akkers, waar akkervogels thuis zijn. Aan de rand van het gebied ligt het educatieve centrum, de Paddenbroek. Van daaruit kan je er perfect op uit trekken om de omgeving te verkennen. De Kesterheide in Gooik ligt op een getuigenheuvel die Neanderthalers en later de Kelten al bezochten en bewerkten. Met zijn 112 meter torent hij boven het Pajottenland uit. Het is een baken en herkenningspunt in het glooiende landschap. Omdat hij deels bebost is, is het uitzicht beperkt. Aan de IJzeren Man, een meetpunt voor hoogtebepaling in de vorm van een menselijke figuur op een betonblok, heb je wel een prachtig zicht op Brussel en de parochiekerkjes van enkele omliggende dorpen zoals Leerbeek, Kester en verderop Heikruis. Het projectgebied van Natuurpunt bestaat uit drie grote delen met elk een eigen karakter, gescheiden door de steenweg Ninove-Halle. Ten noorden ervan ligt Lombergveld met het Lombergbos, waar het educatief centrum Paddenbroek op aansluit, ten zuiden van de steenweg ligt de top van de Kesterheide. Nog zuidelijker ligt een geïsoleerde beekvallei met bos (Den Daal). In totaal beheert Natuurpunt er zo’n 27,65 ha natuur, waarvan het leeuwendeel in eigendom (cijfers maart 2018).

Toegankelijkheid

Het hele jaar vrij toegankelijk op de wandelpaden. Laarzen of stevig schoeisel zijn aangeraden bij regenweer. Honden welkom, aan de leiband.

Natuurpunt Pajottenland maakte samen met onder meer de Heemkundige Kring van Gooik een cadeaubox over de Kesterheide. Open de "Schat van de Tongsnijders" en bewonder, beluister, proef en ontdek het gebied. In de cadeaubox vind je de boeken Op de Sofa van de Kesterheide en De Tongsnijders van de heide, de CD Geest van de Kesterheide, een wandelkaart, Tongsneyder heidebier met een bierglas, Paddenbroek honing, historische postkaarten en een heideplantje. Meer te weten komen of een box kopen kan in het educatief centrum De Paddenbroek of via www.kesterheide.be.

 Top

Leuk voor kinderen

Voor kinderen is er een avontuurlijke wandeling onder begeleiding van de Boeboeks. Via een educatief boekje leiden zij elk kind langs het juiste pad. Haal het boekje op in De Paddenbroek.

 Top

Daslook

Beschrijving van het gebied

Landbouw en natuur, afwisseling troef

In het gebied rond de Kesterheide vind je dankzij het reliëf en de bodem een bijzondere diversiteit aan planten, dieren en leefgebieden. Je vindt er heiderelicten op droge zandbodems, natte bronbossen op zware klei en zuurminnende bosjes op leemgrond. Kleine percelen kenmerken het Pajotse boerenland.

Een lint van knotwilgen, akkerranden en mei- en sleedoornhagen lopen door de percelen. Dit vormt samen een prachtig lappendeken vol landbouw-natuur.

 

Heide op Kesterheide?

Struikheide groeide tot de jaren ‘60 rond de top van de Kesterheide. De bloemen kleurden de heidevelden paars, afgewisseld met gele brem. Bijna alle heide verdween ondertussen, maar de zaden zitten nog steeds in de bodem en op één perceel wist een dozijn planten zich te handhaven. Natuurpunt houdt op bepaalde plaatsen de begroeiing kort met Lakense en Vlaamse schapen, zodat er weer heide kan doorbreken. De Brabantse heide onderscheidt zich van de Kempense heide doordat de heide er in het eerste geval niet de dominante plaats inneemt als die in bijvoorbeeld de Kalmthoutse Heide.

 

Europese topnatuur wordt hersteld

De ruime omgeving van de Kesterheide behoort tot het Natura 2000-netwerk (79 ha of 160 voetbalvelden), samen met o.a. het Hallerbos en de Markvallei in de regio. Natura 2000 wil extra bescherming bieden aan bijzondere natuur in Europa. In 2012 werd Natuurpunt eigenaar van een groot deel van de Kesterheide, dat bij gebrek aan gericht beheer van de afgelopen 50 jaar weinig specifieke planten- en diersoorten overhield.

Tussen 2013 en begin 2018 werd in verschillende fasen een langlopend inrichtingsproject uitgevoerd. Populierenbossen werden gekapt, zodat inheems bos met eik, zoete kers, es, wilg en beuk meer kansen krijgt. Een grote hectare populierenbos zonder struiklaag en nauwelijks ontwikkelde kruidlaag, werd ontbost en omgezet in graslandbiotoop. De heiderelicten liggen immers vlakbij, zodat de zaden van de struikheide meer kans maken om het te koloniseren.   

 Top

Eikelmuis

Dieren en planten

Veel dier- en plantensoorten hebben een thuis in de Kesterheide. Zeker soorten die een kleinschalig landschap nodig hebben om te overleven, zoals geelgors, eikelmuis, steenuil, sleedoornpage en wasplaten, vind je in het gebied. Ook hazelworm treffen we aan. Deze laatste reptielensoort werd in oktober 2017 definitief vastgesteld.

In de talrijke akkers kan je in het voorjaar en de zomer de geelgors horen. De opvallende vogel is een goede graadmeter voor de kwaliteit van het landschap. Als de ecologische waarde van het gebied achteruit gaat, dan verdwijnt ook de geelgors.

De oude trambedding is zeker een bezoek waard. Die slingert zich door het landschap en loopt langs een grote boomgaard. In het voorjaar zijn de randen van de weg bedekt met een wit tapijt van daslook: een ervaring voor het oog en de neus.

De moerasbossen in het gebied zijn een trekpleister voor voorjaarsbloeiers zoals bosanemoon, muskuskruid, eenbes, slanke sleutelbloem, salomonszegel, daslook en pinksterbloem. Aan de rand van de bossen kan je dan weer bijzondere vlindersoorten spotten, zoals de iepenpage en de sleedoornpage. Als je veel geluk hebt kan je her ook de grote weerschijnvlinder zien.

In de schrale graslanden komen er in het najaar gekleurde paddenstoelen uit de grond, de wasplaten. Ze groeien enkel op schrale, onverstoorde graslanden en zijn in Vlaanderen dan ook vrij zeldzaam. In het najaar vinden we er papegaaizwammetje, weidewasplaat, gele wasplaat, vuurzwammetje… 

Ontmoet je Koesterburen! 

De Koesterburen zijn bijzondere planten en dieren die een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Elke gemeente in Vlaams-Brabant selecteerde enkele soorten waar ze speciale aandacht aan besteedt. Natuurpunt werkt uiteraard graag mee aan maatregelen om het leefgebied van de Gooikse Koesterburen te versterken o.m. door te werken aan heideherstel. Dankzij de aanplant van extra streekeigen hagen en bosranden voelen steenuiltjes en eikelmuizen zich hier nog beter thuis. Percelen met fijngeschubde aardtong en andere weidepaddenstoelen (ook wasplaten genoemd) worden door de terreinploeg van Natuurpunt gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd. Daardoor wordt de grond schraler en vormt die een geschikter leefgebied voor planten, dieren, paddestoelen...

 Top

Natuurbeheer

De ruime omgeving van Kesterheide behoort tot het Natura 2000-netwerk, samen met o.a. Hallerbos en de Markvallei in de regio. Natura 2000 wil extra bescherming bieden aan bijzondere natuur in Europa. In 2012 werd Natuurpunt eigenaar van een groot deel van Kesterheide zodat het gebied bewaard blijft als groene parel van Gooik en het Pajottenland.

Het beheer bestaat vooral uit het maaien van het schraal graslandje ten behoeve van de wasplaten. In de bossen wordt er een beheer van niets doen gevoerd. Enkel gevaarlijke bomen worden verwijderd. Waar mogelijk worden er in het akkergebied nieuwe houtkanten en hagen aangeplant.

Struikhei groeide tot de jaren '60 rond de top van de Kesterheide. De bloemen kleurden toen de heidevelden paars, afgewisseld met gele brem. Bijna alle heide verdween ondertussen, maar de zaden zitten nog in de bodem. Natuurpunt houdt op bepaalde plaatsen de begroeiing kort zodat er weer heide kan doorbreken.

Wat heeft Natuurpunt al verwezenlijkt in dit gebied? Welk beheer wordt er gevoerd?

In de jaren 1990 kocht Natuurpunt de eerste percelen (12 voetbalvelden), voornamelijk op kant Lombergveld. In 2012 kon Natuurpunt twee derden (ongeveer 11 ha) van het tot in 2015 voor motorcross gebruikte terrein aankopen. Op een perceel op Lombergveld werd destijds een populierenbos vervangen door inheemse beplanting; momenteel kunnen we hier van een jong, biodivers bos spreken. Op de meeste andere (verspreide) bospercelen wordt omvormingsbeheer gepland: dat gaat van het vervangen van populierenbossen door inheems bos met méér soorten bomen, tot het selectief verwijderen van bomen die te dicht bij andere (‘toekomstbomen’) groeien.

De kleine van oorsprong schrale Wasplatenweide (30 are) wordt al vijf jaar gehooid in functie van nog verdere verschraling, de ideale voedingsbodem voor onze weidepaddenstoelen. Op en rond de voormalige crossterreinen zelf werden de meeste populieren gekapt in 2016; de eiken werden behouden. Het  heiderelict krijgt ook al jaren de nodige aandacht. In 2017 werd het opgenomen in een groot schapenbegrazingsblok .

Nog in 2017 werden twee andere begrazingsblokken ingesteld voor een totaaloppervlakte van een kleine 5 ha (10 voetbalvelden); hiervoor werd na lang afwegen beslist om een grote hectare te ontbossen. Op verschillende  plaatsen werd een houtkant aangeplant. Tot slot: de meest oude, monumentale en waardevolle populieren op Lombergveld worden behouden in functie van het creëren van een vleermuizenreservaat. Een aantal vleermuizensoorten nestelt en overwintert immers in boomholten.

 Top

Geschiedenis van het gebied

De Kesterheide in Gooik ligt op een getuigenheuvel die Neanderthalers al bezochten en bewerkten. Met zijn 112 meter hoogte toornt hij boven het Pajottenland uit. Het is een baken en herkenningspunt met langs de ene kant zicht op de grootstad Brussel en langs de andere kant zicht op tientallen parochiekerkjes en dorpen. Op weinig plaatsen zijn erfgoed, landschap, natuur, cultuur en landbouw zo nauw verweven als hier.

De Kesterheuvel, letterlijk een groene parel in het landschap, is in feite een zandduin aan de rand van een prehistorische oceaan. In de loop der tijden verhardde het zand tot ijzerzandsteen en op die manier kon het gebied ijstijden en schurende gletsjers trotseren.

 

Hoogtepunten - Wat is er te zien - Speciale plekjes

In augustus kan je van de bloei van onze laatste heideplanten genieten. Op dit moment vind je de restpopulatie op een zone van 15 op 15 meter. Natuurpunt hoopt die echter voor een deel te laten terugkeren op een oppervlakte van 10 voetbalvelden, via gerichte maai- en begrazingsmaatregelen -  werk aan de winkel dus!

Op een aantal ‘hoogtepunten’ op de Kesterheide hebben wandelaars een prachtig uitzicht. Deze vergezichten zijn op zich al een bezoekje waard. Door de kap van rijpe populieren in 2013 op de noordhelling, kwam er een prachtige zichtas op Neigembos (Ninove) bij, als je vanaf de IJzeren Man in noordelijke richting afdaalt.

Vanaf de nazomer zie je vast de Lakense en Vlaamse schapen van herder Hugo grazen op een van de drie (straks, in 2018, vier) begrazingsblokken. Terwijl onze graslanden in het voorjaar machinaal gemaaid worden, en het maaisel daarbij wordt afgevoerd, nemen vanaf augustus Hugo’s schapen de rol over en houden het gras kort. Door hun uitwerpselenpatroon ontstaat zo een mozaïek van biotoopjes: waar die neervallen, groeit een rijkere vegetatie aan (voor ons bekendere) planten, zoals grassen (pitrus, pijpenstrootje…), netels en distels; waar de grond ervan gespaard blijft, ontstaat vegetatie die groeit op arme bodems – een zeldzaamheid in Vlaanderen, gezien onze graslanden overbemest zijn en worden. Net op die armere gronden hopen we dat soorten als struikheide, brem, grasklokje, muizenoor en echte guldenroede zich verder gaan verspreiden.

 Top

Verder wandelen

Thaborberg

Raspaillebos

Moenebroek

 Top

Lees meer
Krijg de kaart en de routes
8.00km

Kesterheide - Koesterburenpad

2.50km

Kesterheide - Tongsnijders avonturenpad

Toegankelijk voor kinderwagens
  • Kesterheide - Vertrekpunt Educatief centrum Paddenbroek

    Paddenbroekstraat 12
    1755 Gooik
    Bekijk de vervoersmogelijkheden
Steun dit natuurgebied met een gift.
  • Gebieden aankopen en beheren is de beste manier om de natuur te beschermen
  • Voor elke gift van 40 euro of meer krijg je een fiscaal attest

Help Kesterheide groeien

Gift via overschrijving

Stort je bijdrage op BE56 2930 2120 7588 met de vermelding van "Gift Kesterheide".

Op stap met een ervaren wandelgids

Wil je de Kesterheide verkennen onder begeleiding van een ervaren wandelgids? Boek dan een afspraak met Alwin Loeckx, 0494-23 63 49

Iets te melden?

Zijn er wandelbordjes verdwenen? Heb je iets te melden over een natuurgebied? Bezorg ons je feedback.