Paddenstoelen herkennen

De kleur van het sporenpoeder
De kleur van de sporen is bij plaatjeszwammen zeer belangrijk om de verschillende groepen uit elkaar te leren kennen. Als de sporen rijp zijn, dan kan je met een natte witte zakdoek wrijven over de plaatjes en zal je zakdoek kleur bekennen: roze, geel, bruin of zwart. Zie je geen kleur verschijnen, dan heeft de paddenstoel witte sporen.  Wel opletten dat je niet te hard wrijft, want dan brokkelen de plaatjes af op je zakdoek. En er zijn ook paddenstoelen met bruine plaatjes en witte sporen, dus dan zou je op het verkeerde been gezet worden door de fopzwam bijvoorbeeld.
Indien je wat meer geduld hebt, kan je de hoed van de paddenstoel op een wit of zwart blad papier leggen. Plaats er bij voorkeur een glas over, zodat de hoed niet uitdroogt en laat dit één nacht staan.

Vliegenzwam Boombegeleider van berk, den, eik of beuk. Hoed 5-20 cm, oranjerood met witte stippen die kunnen afspoelen bij regen. Steel met ring en knolvormige voet. De plaatjes van de vliegenzwam zijn spierwit en zijn sporenpoeder is wit. weetje: de naam vliegenzwam is ontstaan door het gebruik van de paddenstoel om vliegen te verdelgen. De vliegenzwam heeft een hallucinogene werking, maar is ook giftig en kan de dood tot gevolg hebben.
Gewone krulzoom Boombegeleider van berk, eik, beuk of den. Hoed 5-15 cm, met een ingerolde rand. Bij vochtig weer is de hoed kleverig, droog is hij eerder viltig. De plaatjes hebben dezelfde kleur als de hoed en het sporenpoeder is bruin.
Hazenpootje Deze kleine houtsnipperopruimer is in feite een inktzwam. Wanneer je met de plaatjes van de rijpe paddenstoel over je vingers wrijft, zal je de zwarte inkt wel zien. Dit zwammetje dankt zijn naam aan zijn verschijning in jonge toestand. Wanneer de steel nog niet te zien is, steekt er enkel een donzig hoedje boven de grond uit.
Weidekringzwam  Zie je een kring van zwammen verschijnen in je gazon, dan is de kans groot dat dit de weidekringzwam is. Deze ruimt dode grasresten en worteltjes op en de kring zal elk jaar op dezelfde plaats verschijnen en groter worden. De plaatjes van deze zwam staan wijd uiteen en het sporenpoeder is wit. Als je dan nog twijfelt kan je de steel proberen breken….deze zou taai en buigzaam moeten zijn.
Platte tonderzwam Deze zwam kan je heel het jaar door waarnemen, hij wordt zelfs meerdere jaren oud. Als parasiet tast hij gewonde bomen aan. Wanneer je hem ziet verschijnen is het kwaad al lang geschied, de zwamvlok ging met zijn werk binnenin de boom al een tijdje geleden van start. Wanneer de boom het leven laat… ruimt de platte tonderzwam de resten verder op. Het roestbruine poeder dat je steeds ziet liggen bovenop de hoed zijn de sporen van de tonderzwam die naar boven waaiden.
Gewoon elfenbankje Ook het elfenbankje kan je heel het jaar door zien, maar het is fragieler dan de tonderzwam en wordt meestal niet ouder dan een jaar. Het lijkt van bovenaf wel op een waaier. Onderaan zie je kleine witte gaatjes, waaruit wit sporenpoeder valt. Elfenbankjes ruimen enkel dood hout op.
Geschubde inktzwam  Eén van de meest voorkomende zwammen is wellicht de geschubde inktzwam. Hij stelt geen hoge eisen en voelt zich snel thuis, zowel in graslanden als op afvalhopen en omgewoelde of geharkte grond. De geschubde inktzwam verschijnt en verdwijnt zeer snel en hij staat bijna nooit alleen. Wanneer de sporen rijp zijn, vloeit de inkt eruit. Alleszins genoeg inkt om er een tekening mee te maken.
Kale inktzwam Wanneer je geen geschubde inktzwam in je tuin vind, dan heb je misschien zijn broer de kale inktzwam op bezoek. Ook de aanverwante familie, de tranende franjehoed, komt nogal vaak voor.
Tranende franjehoed Wanneer je geen geschubde inktzwam in je tuin vind, dan heb je misschien zijn broer de kale inktzwam op bezoek. Ook de aanverwante familie, de tranende franjehoed, komt nogal vaak voor.
Oranjegeel trechtertje Klein maar fijn…dat zou het oranjegeel trechtertje kunnen zijn. De hoed is amper 0,5 tot 1cm groot. Je kan dit trechtervormige hoedje vinden tussen het mos. En als het niet teveel geregend heeft is de kleur nog opvallend oranje.
Gewone zwavelkop De meest voorkomende houtopruimer is ongetwijfeld de gewone zwavelkop. Niet moeilijk want hij concurreert alle andere zwammen in het hout opzij. Meestal zie je hem in grote bundels. In jonge toestand bleekgeel, naarmate het ouder worden krijgt hij een chocoladebruine kleur. Die kleur wordt veroorzaakt door de bruine sporen, die op de hoedjes vallen, als de paddenstoelen dicht bij elkaar staan.
Eekhoorntjesbrood Het eekhoorntjesbrood is de lekkerste vertegenwoordiger uit de familie van de boleten. Het is een boombegeleider van vooral eik, ook soms beuk. Deze begeerde paddenstoel is vrij zeldzaam geworden in vlaanderen, hij verdraagt geen bemesting. De hoed kan tot 20cm groot worden en de steel is doorgaans ook vrij dik. De buisjes onderaan de hoed zijn wit bij jonge exemplaren, maar worden later geel.
Kastanjeboleet De kans dat er andere boleten in je tuin staan is vrij groot. De kastanjeboleet heeft een kleverige hoed en gele buisjes die snel blauw verkleuren.
Fluweelboleet Fluweelboleten hebben een fluwelige hoed en een steel die meestal volledig tot gedeeltelijk rood kleurt.
Heksenboleet Heksenboleten hebben een rode buisjeslaag die zeer snel en hevig  donkerblauw verkleurt en een rode steel.
Parelamaniet Het blekere broertje van de vliegenzwam is ook een boombegeleider bij allerlei loof- en naaldbomen. Oudere exemplaren kan je gemakkelijk herkennen aan de roze verkleuring, hij begint dan een beetje te blozen.
Panteramaniet In jonge toestand is de parelamaniet te verwarren met de panteramaniet, met zijn vele spierwitte stippen en de grauwe amaniet met zijn grijzige plakjes en rauwe aardappelgeur.
Grauwe amaniet In jonge toestand is de parelamaniet te verwarren met de panteramaniet, met zijn vele spierwitte stippen en de grauwe amaniet met zijn grijzige plakjes en rauwe aardappelgeur.
Champignon Deze familie is het best gekend uit de bakjes in de supermarkt. Maar er zijn nog  veel meer soorten champignons, die spontaan in je gazon kunnen verschijnen. Zij ruimen net als de weidekringzwam dode grasresten op en bepaalde soorten verkiezen voedselrijkere bodem  dan  andere. De weidechampignon verkiest weinig bemeste graslanden, vandaar dat deze het sterkst is achteruitgegaan. Wanneer je de weidechampignon doorsnijdt verkleurt hij lichtjes roze. Er zijn ook champignons die geel verkleuren, daar kan je beter afblijven want voor je het weet heb je de giftige carbolchampignon in handen. Maar ook de gewone anijschampignon verkleurt geel. Champignons kan je herkennen aan hun roze plaatjes in jonge toestand, die later bruin tot zwart kleuren door toedoen van de donkere sporen. Er zijn tot hiertoe 42 soorten champignons uit vlaanderen bekend.
Gazonvlekplaat In gazons en graslanden kom je regelmatig vlekplaten tegen. De meeste vlekplaten groeien op uitwerpselen van paarden en koeien. Maar enkele soorten zoals de gazonvlekplaat en de spitse vlekplaat, verkiezen ook jouw gazon indien die licht bemest wordt.
Spitse vlekplaat Maar enkele soorten zoals de gazonvlekplaat en de spitse vlekplaat, verkiezen ook jouw gazon indien die licht bemest wordt. In jonge toestand kan je het vlekkenpatroon op de plaatjes nog zien, dit wordt veroorzaakt door de ongelijktijdige rijping van de sporen.
Roze stinkzwam De roze stinkzwam, het roze, exotische broertje van de kleine stinkzwam is ondertussen een echte tuinsoort aan het worden. Deze stinkzwam is in feite afkomstig uit noord-amerika. Aan het einde van de 19e eeuw werd hij in zuid-europa opgemerkt en sinds 1950 wordt deze stinkzwam uit nederland gemeld.  In vlaanderen is deze soort voor het eerst opgedoken in 1988 te beernem. De roze stinkzwam voelt zich vooral thuis in tuinen, daar hij graag op vermolmd hout, strooisel en compost groeit.
Kleine stinkzwam De roze stinkzwam, het roze, exotische broertje van de kleine stinkzwam is ondertussen een echte tuinsoort aan het worden. Deze stinkzwam is in feite afkomstig uit noord-amerika. Aan het einde van de 19e eeuw werd hij in zuid-europa opgemerkt en sinds 1950 wordt deze stinkzwam uit nederland gemeld.  In vlaanderen is deze soort voor het eerst opgedoken in 1988 te beernem.
Traliesstinkzwam Ook de inktviszwam wordt tegenwoordig regelmatig uit tuinen gemeld en af en toe wordt er ook een traliestinkzwam gezien.
Grijsbruine mycena Zie je kleine, grijsbruine paddenstoeltjes in de gazon, met witte plaatjes … dan is de kans groot dat je een mycena heb gevonden. Het sporenpoeder van mycena’s is wit en de hoedjes zijn vaak klokvormig. In grasland maak je de meeste kans om de grijsbruine grasmycena tegen te komen. Maar ook grijze mycena met zijn meelgeur kan je aantreffen in onbemeste gazons.
Bleekgele mycena Ook de bleekgele mycena en de oranje dwergmycena zijn typische graslandsoorten. In totaal zijn er 77 soorten mycena’s uit vlaanderen bekend, waarvan er slechts een tiental voorkomen in graslanden.
Oranje dwergmycena Ook de bleekgele mycena en de oranje dwergmycena zijn typische graslandsoorten. In totaal zijn er 77 soorten mycena’s uit vlaanderen bekend, waarvan er slechts een tiental voorkomen in graslanden.
Afgeplatte stuifzwam Een wit bolvormig zwammetje in je gazon? Dat zou een afgeplatte stuifzwam kunnen zijn. Deze is bovenaan afgeplat en niet bolrond zoals een golfballetje en de zeldzamere loodgrijze bovist. Als je hem plukt zie je zelfs dat deze een soort voetje heeft. Wanneer de sporen rijp zijn, scheurt deze stuifzwam bovenaan open en vliegen bruine sporen langs deze opening naar buiten. Wanneer je op de stuifzwam duwt, help je hem een handje om de sporen te verspreiden. Maar doe dit niet als grap in iemands gezicht, want deze sporenmassa kan astmatische reacties veroorzaken.
Loodgrijze bovist Een wit bolvormig zwammetje in je gazon? Dat zou een afgeplatte stuifzwam kunnen zijn. Deze is bovenaan afgeplat en niet bolrond zoals een golfballetje en de zeldzamere loodgrijze bovist.
Kokosmelkzwam De familie van de melkzwammen hebben deze naam zeker niet gestolen. Als je de steel, de hoed of de plaatjes afbreekt komt er meestal wit (soms ook geel of waterig) sap uit deze paddenstoelen gedruppeld. Bij berk vind je de kokosmelkzwam en de zwartgroene melkzwam.
Zwartgroene melkzwam Bij berk vind je de kokosmelkzwam en de zwartgroene melkzwam.
Kaneelkleurige melkzwam Bij eiken tref je vaak kaneelkleurige melkzwam (met geur van gebruikt frietvet) en rimpelende melkzwam (melk verkleurt geel op een witte zakdoek).
Rimpelende melkzwam Bij eiken tref je vaak kaneelkleurige melkzwam (met geur van gebruikt frietvet) en rimpelende melkzwam (melk verkleurt geel op een witte zakdoek).
Rossige melkzwam Bij den vind je de rossige melkzwam en de leverkleurige melkzwam.
Leverkleurige melkzwam Bij den vind je de rossige melkzwam en de leverkleurige melkzwam.
Peenrode melkzwam En wie weet groeit er bij de spar in jouw tuin wel een peenrode melkzwam.
Mosklokje Oranje tot bruine, klokvormige hoedjes van maximum 1cm hoog tussen het mos… dat zouden wel eens mosklokjes kunnen zijn. Er zijn in totaal 41 soorten mosklokjes uit vlaanderen bekend, waarvan er 5 regelmatig in graslanden worden gezien. Maar deze mosklokjes zijn sterk gelijkend, je moet al enige ervaring hebben om ze uit elkaar te houden.
Fopzwam De fopzwam wil je op verschillende manieren foppen. Zijn uiterlijk is dan ook erg variabel en zijn kleur verandert naargelang hij droog of vochtig staat. Als je naar de roestbruine plaatjes kijkt, zou je denken dat deze roestbruin sporenpoeder heeft. Maar schijn bedriegt… bij het maken van een sporenafdruk zal je zien dat het sporenpoeder wit is.
Gele berkenrussula De felst gekleurde en meest opvallende paddenstoelen in je tuin (buiten de vliegenzwam) zijn wellicht de russula’s. Dit zijn boombegeleiders bij berk, eik, beuk en naaldbomen. Ondanks hun mooie kleuren is het vaak geen sinecure om ze op naam te brengen. In totaal zijn er maar liefst 122 soorten uit vlaanderen gekend. De geur en de smaak zijn belangrijke kenmerken.
Stevige braakrussula Geen enkele russula is giftig, maar sommige soorten zijn duivels pikant. Maar de stevige braakrussula zal je misschien niet in je tuin treffen, want die soort komt uitsluitend voor bij beuk.
Geelwitte russula Een soort die  de meest voorkomende russula is de geelwitte russula, omdat hij weinig kieskeurig is bij het kiezen van een boomsoort om te begeleiden. De gele berkenrussula daarentegen, groeit uitsluitend bij berk.
Mestloze tuinen Laat je de bemesting achterwege, dan duiken jaar na jaar steeds meer prachtige zwammen op in jouw gazon. Na verloop van tijd maak je kans om de kleurrijke wasplaten tegen te komen, de orchideeën onder de paddenstoelen. Zo kan je al vanaf augustus de zwartwordende wasplaat zien verschijnen. Ook kleverige wasplaat, sneeuwzwammetje, papegaaizwammetje, vuurzwammetje en weidewasplaat komen in waardevolle tuinen voor. Om nog maar te zwijgen over de aardtongen, knotszwammen en sikkelkoraalzwammen. Deze zijn een flink opsteker voor elke ecologische tuinier! Zwartwordende wasplaat Kleverige wasplaat Sneeuwzwammetje Papegaaizwammetje Vuurzwammetje Weidewasplaat Aardtong Knotszwam Sikkelkoraalzwammen Denk je één van deze bijzonderheden te zien in jouw tuin, stuur dan een foto en beschrijving naar roosmarijn.steeman@natuurpunt.be Lees ook De vaakst voorkomende paddenstoelen in je tuin. Doorblader de folder. 60 herkenbare paddenstoelen; een aanmoediging voor beginners Maak kennis met 22 soorten die gemakkelijk te herkennen zijn.