Dossier Noordzee

Op het Congres Superstormenpresentatie over hoe natuur kan helpen om ons te beschermen tegen superstormen. Ray Nagin (oud burgemeester van New Orléans) beklemtoonde dat ook hier de kans op een natuurramp reëel is. Om dit te voorkomen, moeten we nu investeren in de juiste beschermingsmaatregelen. Uit onderzoek blijkt dat de natuur hier een belangrijke bondgenoot kan zijn. Natuurgebieden zijn de meest kostenefficiënte en meest veilige adaptatiemaatregelen. Bovendien biedt de natuur tal van extra voordelen. Natuur zorgt voor de opname van CO2, waardoor de klimaatverandering getemperd wordt en de kans op superstormen afneemt. Daarbovenop biedt de natuur tal van gratis levensnoodzakelijke ecosysteemdiensten aan de mens. Daarnaast is het belangrijk om samen te werken om te komen tot gedragen projecten en een gezamenlijk actieplan in geval van een superstorm. We hebben dus nog heel wat werk voor de boeg in België, maar tegelijk zijn er ook nog heel veel kansen om synergieën te zoeken tussen natuur en kustbescherming, toerisme, etc.

Onder grote persbelangstelling werd in Herenthout de aanvoer van een haringhaai (Lamna nasus) gevierd, één van ‘s lands grootste gewervelde dieren. Volgens de IUCN rode lijst is de noordoost Atlantische populatie nochtans ‘critically endangered’. Om de soort te behoeden voor uitsterven geldt er in ganse de EU dan ook een zero Total Allowable Catch (TAC)! Via een legaal achterpoortje (met name Noorwegen) en bij gebrek aan een sluitend systeem komt deze kritiek bedreigde soort met veel tromgeroffel toch nog op ons bord terecht. Natuurpunt vindt dit stuitend en zal de horecasector aanspreken op haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. Los daarvan zullen extra legale bescherming en marien beschermde gebieden dan ook onontbeerlijk zijn om het dreigende verlies aan vele haaien- en andere mariene soorten een halt toe te roepen. Op 15 oktober lanceert de Shark Alliance haar jaarlijkse Europese haaienweek. Door in te tekenen op de petitie kan u mee ijveren voor een betere bescherming van de maar liefst 70 verschillende haaiensoorten die onze Europese wateren rijk zijn. Deze zijn van cruciaal belang voor onze mariene ecosystemen en vormen geen enkel gevaar voor de mens.

Natuurpunt en Birdlife ondertekenen samen met 158 andere organisaties een declaratie "Scale matters – quality counts!” om de kleinschalige vissers een hart onder de riem te steken. Ook in België dreigen de kleinere vissers weggeconcurreerd te worden door steeds grotere boten. De kleinere schepen vissen vaak op de meest ecologische manier, maar vallen tussen de mazen van het subsidienet. Bovendien dreigen de kleine vissers nog meer benadeeld te worden door het systeem van individueel overdraagbare visconcessies dat Europa wil invoeren. Tijd om aan de alarmbel te trekken dus.

Zin in een stukje vers gebakken vis uit onze Noordzee... wees er dan snel bij want tegen 2022 is het misschien wel voorgoed voorbij. Toch als het Europees visserijbeleid dezelfde koers blijft varen. Zonder radicale hervorming zijn de Europese wateren tegen dan volledig uitgeput en zullen vissers noodgedwongen hun oliejekker aan de haak moeten hangen. In de zogenaamde Bleu teams doet de Europese Commissie in de verschillende Europese lidstaten haar nieuw voorstel voor een nieuw visserijbeleid uit de doeken. Het Commissievoorstel beweert radicaal te zijn maar laat nog veel vragen onbeantwoord. Bijvoorbeeld: hoe zullen de langetermijnbeheerplannen cruciale problemen als overcapaciteit, bijvangst en bodemberoering aanpakken? (Lees het volledige Natuurpunt.blad artikel hier) Gelukkig is de rit nog niet afgelopen. De hervorming is pas afgerond begin 2013. In de komende maanden wordt het voorstel van de Commissie verder besproken en aangepast in de Europese Visserijraad en het Europees Parlement. Minister Kris Peeters zal België vertegenwoordigen in de Europese Visserijraad. De werkgroepen van de Visserijraad zijn ondertussen met de eerste besprekingen gestart.

Op 30 augustus 2011 ondertekenden minister van Landbouw en Visserij Kris Peeters, het Departement Landbouw en Visserij, het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek, de Rederscentrale en Natuurpunt het Convenant voor Duurzame Visserij. Het doel van het convenant is samen werk maken van een duurzame Vlaamse visserij in overleg met verschillende belanghebbenden. Natuurpunt hoopt dat dit het begin is van een belangrijk proces. In het convenant zitten al enkele instrumenten die een transitie naar een duurzame visserij mogelijk kunnen maken. In het bijzonder de taskforce “duurzaam vissen” waarbinnen reders en partners zullen samenkomen om een concreet actieplan op te stellen. Het succes van het convenant zal moeten blijken uit de praktijk en uit de concrete realisaties die eruit voortvloeien. Natuurpunt is overtuigd dat een goeie samenwerking essentieel is om te komen tot een rendabele, ecologisch en sociaal verantwoorde visserij. Daarom willen we met deze ondertekening onze hand uitsteken voor een constructieve samenwerking naar een duurzame Vlaamse visserij.

De Nederlanders spreken van schol, lokaal wordt hij ook platje of ploate genoemd, en in 2011 mag hij ook vis van het jaar genoemd worden: de pladijs. Nochtans is de manier waarop deze Noordzeevis gevangen wordt problematisch. De pladijs is een platvis die hoofdzakelijk door de boomkor gevangen wordt. Die boomkor brengt aanzienlijke schade toe aan het marien leven. Er bestaan vissoorten die met minder schade gevangen worden. Het informeren van de consument daarover zou nuttig zijn, maar dat soort informatie is nergens te vinden bij het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (Vlam). De echte reden is dat de vissers dit jaar uitzonderlijk veel pladijs mogen vangen, zowat 20 procent meer dan vorig jaar. Vandaar de nood aan een campagne om ervoor te zorgen er genoeg consumenten zijn die de vis ook willen oppeuzelen. Gelukkig is er ook duurzaam geviste pladijs te koop, met MSC-label. De viswijzer kan u helpen bij het maken van verantwoorde keuzes bij uw visaankoop.

Twee recente rapporten onderbouwen de roep naar een ernstige hervorming van het visserijbeleid. Volgens een rapport over de economische trends in de visserij (2002 -2008) daalde de rendabiliteit van de Europese vloot in 2008 voor het tweede opeenvolgende jaar. Oorzaken zijn de lagere opbrengsten (overcapaciteit in diverse lidstaten, kleine visbestanden, lage visprijzen, …) en de hogere brandstofkosten. Uit het rapport blijkt dat passieve vissersvaartuigen betere cijfers kunnen voorleggen dan bijvoorbeeld de brandstofconsumerende sleepnetvisserij. Een tweede rapport maakt duidelijk dat de Europese vissersvloot (te) traag inkrimpt. "De trage afbouw van de vissersvloot (met twee tot drie procent per jaar), die minstens voor een deel gecompenseerd wordt door betere visserijtechnieken, maakt het moeilijk om op korte termijn de overcapaciteit op te lossen zonder bijsturing van het beleid". De Commissie legt op dit moment de laatste hand aan voorstellen voor de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB). Duurzame oplossingen moeten de vaststellingen uit beide rapporten keren en de visserijsector een leefbare toekomst garanderen in de EU. Op 13 juli zal de Commissie het voorstel officieel bekend maken. Rapporten Commissie

Vorige week organiseerde de Vlaamse overheid een hoorzitting rond de hervorming van het GVB waarbij ze een eerste inschatting deed van het Commissievoorstel. Nadien was er tijd voor een eerste reactie vanuit de visserijsector, de wetenschap en de ngo’s. Natuurpunt pleitte er voor gezonde zeeën rijk aan vis en marien leven, want deze zijn essentieel voor het menselijk welzijn en een economisch welvarende sector. Daarom is het belangrijk dat het GVB zich expliciet als doel stelt om deze gezonde zeeën na streven. Dit is ook een plicht onder de kaderrichtlijn mariene strategie. De richtlijn stelt dat de lidstaten tegen 2020 de zeeën in een goede milieustatus moeten brengen. Een aantal instrumenten binnen het GVB kunnen zo’n een duurzame hervorming mogelijk maken. Zo hebben succesvolle meerjarenplannen hun verdienste al bewezen en visstocks beheren op basis van de Maximum Sustainable Yield helpt ook. Maar zelfs de beste set van instrumenten kan enkel werken indien mensen het willen…. Daarom pleiten we ervoor om samen te werken met de vissers voor een zee rijk aan vis.

Op 8 juni was het World Ocean Day. Natuurpunt nam afgelopen weekend al een voorschot met een 150-tal geïnteresseerden in Aquatopia

Via haar kustwerkgroep zet Natuurpunt zich al jaren in voor de natuur in en rond de Vlaamse kust en de Noordzee. Door de huidige klimaatsveranderingen en de daarvoor voorziene kustverdedigingsplannen, komt ook deze problematiek in beeld. Aangezien klimaat en biodiversiteit hand in hand gaan, pleit Natuurpunt voor een integrale visie op de Noordzee, waarbij gezocht wordt naar kostenefficiente oplossingen om tegelijk biodiversiteit te versterken en de klimaatverandering aan te pakken.

Op 30 augustus 2011 ondertekenden minister van Landbouw en Visserij Kris Peeters, het Departement Landbouw en Visserij, het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek, de Rederscentrale en Natuurpunt het Convenant voor Duurzame Visserij. Het doel van het convenant is samen werk maken van een duurzame Vlaamse visserij in overleg met verschillende belanghebbenden.

Lees het volledige persbericht

Eind 2010 lanceerde Natuurpunt haar visie op het thema klimaatverandering en kustverdediging. Ze riep (en roept) de Vlaamse én federale regering op om werk te maken van een masterplan waarbij vanuit een integrale visie een antwoord komt op de klimaatuitdagingen voor de kust. Natuurpunt pleit voor een Kappa-plan met de Griekse K als woordspeling naar “kust” en “klimaat”, naar het voorbeeld van het Sigmaplan met een roadmap voor een veilige, toegankelijke én natuurlijke Schelde. Sindsdien heeft de kustwerkgroep een bezoek gebracht aan 9 lokale MINA-raden. Allen antwoorden ze unaniem positief op onze oproep richting de hogere overheden om een KAPPA-plan op te maken en aldus het plan Vlaamse Baaien te verbreden. Op 24 mei organiseert de kustwerkgroep i.s.m. het Vlaams Instituut voor de Zee een nieuwe studiedag. Tussentijds staan o.m. nog diverse open MINA-raden op het programma.

Sinds het voorjaar van 2006 zijn nog nooit zoveel bruinvissen gezien aan onze kust. De bruinvis is de kleinste der walvisachtigen. De soort komt steeds meer voor in onze Zuidelijke Noordzee. De reden hiervoor is waarschijnlijk een wijziging in het voedselaanbod door klimaatverandering. Vooral van februari tot mei komt de bruinvis tot dicht bij de Vlaamse kust en kan hij waargenomen worden vanop het strand. Spijtig genoeg vinden we dan ook regelmatig een dode bruinvis op het strand. Bijvangst in recreatieve warrelnetten is naar schatting de meest voorkomende doodsoorzaak. Volg de actualiteit en vind tal van informatie over bruinvissen en andere zeezoogdieren op deze nieuwe webpagina www.natuurpunt.be/dolfijnen.

Door de hyperspecialisatie van de visserijvloot in de boomkor-techniek, is de visserij zeer gevoelig voor de stijging van brandstofprijzen. De boomkor gebruikt tot 2,5 l brandstof per kg gevangen vis of ruw geschat 4000 liter per dag. Vandaag bestaat al bijna de helft van de kosten in de visserij uit de brandstoffactuur. Als de brandstofprijzen verder stijgen wordt dit nog meer ... en is de boomkorvisserij failliet. Natuurpunt betreurt dan ook dat Minister voor Visserij Kris Peeters de subsidies van het Europees Visserijfonds gebruikt om de boomkorvisserij te moderniseren via motoren die slechts 20% besparen - dit geeft immers maar even ademruimte. We menen dat resoluut moet geïnvesteerd worden in de transitie naar passieve visserijtechnieken die slechts 0,25 à 1 l per 1 kg vis vergen. Natuurpunt vraagt aan Kris Peeters dan ook om in 2011 de subsidies anders te besteden.

Meer dan de helft van de vis die Europese vissers uit de zee halen, wordt terug in zee gegooid. De vis is dood of zwaargewond en sterft later. Ook de Belgische vissers kennen dit probleem. Globaal schat onderzoeker Jochen De Pestele van het ILVO dat slechts één derde van de vangst verkocht kan worden. Eén derde bestaat uit oneetbare dieren als zeesterren of krabbetjes. De rest is goede vis, maar wordt toch teruggegooid. Daar zijn verschillende redenen voor. Soms halen de vissers te kleine visjes op of vissen met lage commerciële waarde. Daarnaast wordt soms meer vis bovengehaald dan de quota toelaten. Om deze verspilling te stoppen, kondigde de Europese Commissaris Maria Damanaki aan dat in het hervormd visserijbeleid alle gevangen vis aangeland zal moeten worden. Dus geen teruggooi meer. Onze koepelorganisaties Birdlife en Oceans 2012 verwelkomen dit initiatief, maar stuurden tegelijk een brief naar de commissaris met de boodschap dat een verbod van teruggooi slechts een deel van de oplossing is. Om de oorzaak van het probleem aan te pakken is het vooral nodig om bijvangst te voorkomen en dus selectiever te vissen. Onselectieve vangstmethoden vangen niet alleen vis die buiten de quota vallen, maar ook niet-doelsoorten als vogels, zeezoogdieren etc. waarvan sommige soorten met uitsterven bedreigd zijn.

Op het jaarlijkse Kustforum wordt het debat met het publiek aangegaan over de huidige en toekomstige aanpak van de kust. Zowel op recreatief, economisch als ecologisch vlak. Op vlak van natuur zien we echter nog maar weinig maatregelen in het Geïntegreerd kustveiligheidsplan van 2010 en het recente plan Vlaamse Baaien van de baggersector (zie ook het 10-puntenplan van de Kustwerkgroep van Natuurpunt). We zijn dan ook benieuwd naar het debat over de mogelijkheden van natuur aan de kust, waar ook Natuurpunt aan zal deelnemen. Daarnaast zal Minister Hilde Crevits op het Kustforum aangeven hoe het nu zit met het vervolg op Vlaamse Baaien. Bent u bekommerd om de Kust en wilt u bepaalde thema’s of problemen aankaarten? Kom dan naar het Kustforum op 2 maart om 17: 45 in de Floreal Club, Koning Albert I laan 59, Blankenbergen. Voor de agenda en een routebeschrijving klik hier.

Van 28 februari tot en met 4 maart 2011 wordt aan de Universiteit Gent de Oceanenweek georganiseerd. Tijdens deze week duiken we onder water en kijken we wat er zich allemaal in de oceanen afspeelt. En dat is meer dan je denkt! Elke dag staan we via een film, lezing, quiz (woensdag 2 maart) of debat (vrijdag 4 maart) stil bij de prachtige oceanen, wat erin leeft, het belang ervan en de bedreigingen waarmee zij (en dus ook wij) worden geconfronteerd. Op maandag en vrijdag kan je er ook – visloos - de smaak van de zee proeven. Natuurpunt is partner en op vrijdag staan we er ook met een standje vol informatie over onze Noordzee (zie alvast de website van onze kustwerkgroep

Op 13 en 14 december vond de Europese Visserijraad plaats onder voorzitterschap van Vlaams minister-president Peeters. Voor de vergadering stelde de Europese Commissie voor om het vangstquotum voor kabeljauw drastisch naar beneden te halen, gezien de alarmerende toestand van de soort. De uiteindelijke beslissing is niet éénduidig. Voor de Noordzee wordt het management plan gevolgd met een quota vermindering van 20%. Maar voor de visserijgebieden in de Ierse zee, waar ICES al 10 jaar een sluiting van het gebied vraagt en de Europese Commissie milderde tot een reductie van 50%, besliste de raad om de quota met maar 25% naar beneden te halen. Ook voor de gebieden ten westen van Schotland wordt slechts een vermindering van 25% voorzien, terwijl de Commissie 50% voorstelde. De Raad zet dus een stap in de goede richting, maar er is nog werk nodig om het voorbestaan van de kabeljauw (en dus de kabeljauwvisserij) te garanderen. Klik hier voor het persbericht.

Op de Visserijraad van 29 november gokten de Visserijministers dat de diepzeestock nog wel een tweetal jaren de overbevissing zullen overleven: en werden slechts minieme reducties voor de TAC’s voor 2011 en 2012 aangenomen. Daarmee gaan de ministers in tegen het wetenschappelijk advies van ICES dat stelt dat de hele diepzeevisserij zich buiten de veilige biologische limieten bevindt. Eén quasi positieve uitkomst van de vergadering is het verbod om diepzee haaien aan te landen in 2011 en het verbod op bijvangst van haaien vanaf 2012. Maar zonder bijkomende maatregelen om bijvangst te vermijden, zullen vissers haaien blijven vangen en overboord blijven gooien. Meer info op de seas at risk website

Het (nieuwe) verslag over de toestand van het mariene milieu van de federale dienst leefmilieu bevat een schat aan informatie over de evolutie van het mariene milieu. Eén van de vele bevindingen is dat de bruinvis helemaal terug is in onze Noordzee. Dat blijkt vooral uit het aantal dieren dat strandt. In de jaren zeventig en tachtig waren er een handvol registraties, de jongste tien jaar strandden 518 bruinvissen. De verstrikking in visnetten of 'bijvangst', die vrijwel uitsluitend voorkomt in kieuw- en warrelnetten, wordt in de Noordzee en de Atlantische Oceaan beschouwd als de belangrijkste (menselijke) bedreiging voor de soort.

Op een recente visserijconferentie werd de“Fishfight”-campagne gelanceerd. Ze klaagt de gigantische impact en verspilling aan van het huidige Europese visserijbeleid: in de Noordzee wordt de helft van de gevangen vis terug overboord gegooid wegens te klein, overschrijding van de quota, geen verkoopbare soort, … In de meeste gevallen zijn de teruggegooide vissen, schaal- en schelpdieren dood of hebben ze weinig overlevingskans. De campagne vraagt aan Europees Commissaris Maria Damanaki en de Europese Parlementsleden om deze waanzin te stoppen. Steun de campagne via fishfight.net Download de presentaties van de conferentie Another future for fisheries

De Europese Commissie wil de kabeljauwvangst in de Noordzee en de Atlantische Oceaan halveren. De situatie voor deze vissoort is alarmerend geworden: door overbevissing zou er nog nauwelijks kabeljauw in de Noordzee rondzwemmen. De vissers zijn het zoals vaker niet eens met het wetenschappelijk advies waar Europa haar standpunten op baseert."Wij begrijpen dit niet, er zit kabeljauw genoeg", zegt visser Pascal Van Billemont. Om het vertrouwen en de samenwerking tussen vissers en wetenschap te verbeteren organiseerde het Belgische voorzitterschap in november een symposium over partnerschappen tussen vissers en wetenschappers. Deze blijken een belangrijke bouwsteen te zijn om te komen tot een duurzame visserij. Vaak zien we dat ministers visvangsten toestaan die de wetenschappelijke adviezen overschrijden wat de ondergang van de visserijsector versneld. Met een meer verantwoorde besluitvorming op basis van het wetenschappelijk advies dat ook gesteund wordt door de vissers, zou de EU-visserij opmerkelijk productiever kunnen zijn. In totaal moeten voor 64 visbestanden de quota omlaag, terwijl ze voor 23 bestanden gelijk blijven en voor zes verhogen. De onderhandelingen voor de Noordzee vinden plaats op 13 en 14 december onder leiding van het Belgische voorzitterschap. De EU-ministers van Visserij buigen zich op dit moment over de aanbevelingen van de Europese Commissie.

In samenwerking met experten heeft het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) een inventaris opgestart van de aanwezige mariene soorten in en rond de Belgische Noordzee. Momenteel tellen onze wateren 2.187 soorten. Sinds oktober kan de lijst online geraadpleegd worden. De meerderheid hiervan valt onder de categorie ongewervelden. In de categorie gewervelden tellen de vissen en vogels het grootste aantal soorten (respectievelijk 127 en 75). Van de 2.187 aanwezige soorten worden er 118 beschouwd als exotisch, aangespoeld of dwaalgast. Veertien soorten die volgens oudere literatuur in onze wateren voorkomen, worden als lokaal uitgestorven verklaard. De lijst is vandaag nog niet compleet. In de toekomst zal het VLIZ de lijst verder aanvullen, ook met de soorten die aangetroffen worden in de kustzone, duinen en brakwatergebieden.

Fishsubsidy.org publiceerde deze week een interactieve kaart waarop je kan zien waar de subsidies uit het Europees Visserijfonds heen gaan. Je kan zoeken op land, op haven en op categorie van gesubsidieerde maatregel. Uit de gegevens van Fishsubsidy.org blijkt ook dat de Europese Unie slooppremies geeft voor boten die enkele jaren ervoor nog met Europees geld gemoderniseerd zijn. Omdat de Europese Unie sinds 2007 geen gedetailleerde cijfers meer vrijgeeft, zijn de kaarten gebaseerd op de subsidies tot en met 2006.

Zeewetenschappers uit Europa kwamen samen in Oostende ter gelegenheid van de EurOCEAN 2010 Conferentie (12-13 oktober). Uit het einddocument, de “Ostend Declaration”, blijkt (niet echt onverwacht) dat een belangrijke rol weggelegd is voor mariene wetenschap en technologie. Wetenschap voor de creatie van jobs, de implementatie van de Kaderrichtlijn maritieme strategie, de ontwikkeling van blauwe energie, gezonde, productieve zeeën, .... Volgens Lars Horn, voorzitter van de Marine Board-ESF: “…wordt de rol van de oceanen in onze globale samenleving nog te zeer onderschat en moet het mariene en maritieme onderzoek in Europa nog beter worden gestroomlijnd via gezamenlijke, grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s. De Ostend Declaration roept ook op om werk te maken van een geïntegreerd Europees Oceaan Observatie Netwerk dat beantwoordt aan de huidige maatschappelijke noden en ondersteuning biedt aan de belangrijkste beleidsinitiatieven...” Meer info op www.eurocean2010.eu: -De Ostend Declaration - Brochure “The Ocean, it’s in your hands”

Op 1 oktober organiseerden Natuurpunt, de West-Vlaamse Milieufederatie en Bond Beter Leefmilieu een symposium over “kustverdediging en klimaatverandering”. Meteoroloog ir. David Dehenauw, professor Ruimtelijke Ordening Georges Allaert (UG), dr. Vera Van Lancker (BMM) en voorzitter van de Nederlandse Delta-commissie professor dr. Cees Veerman vertelden elk vanuit hun achtergrond over kustverdediging en de Vlaamse kust. Het symposium wil een oproep doen vanuit de milieubeweging om te komen tot een geïntegreerd “KAPPA-plan”. Tegelijkertijd is het een uitnodiging aan beleidsmakers (in eerste instantie minister Crevits) en belanghebbenden (vissers, toerisme, gemeentes, inwoners, ...) om mee te denken over een geïntegreerde benadering van kustverdediging. Tenslotte is het een pleidooi voor een gedegen wetenschappelijk onderzoek als onderbouwing voor het geheel. Als we willen samenwerken met de zee moeten we de morfologische en ecologische processen van de Noordzee goed kennen.De zee heeft niet enkel een sterke verwoestende kracht, ze kan ook een opbouwende kracht hebben en het is van deze kracht dat we dankbaar gebruik moeten maken. Lees het persbericht en de syllabus van het symposium

In de zomer van 2012 start voor de kust van Oostende een testinstallatie om stroom uit golfslag te produceren. Indien de testen positief zijn, kan men op termijn denken aan het commercialiseren van deze technologie - bijvoorbeeld tussen de windturbines op de Thorntonbank. Het project gaat uit van een consortium van Vlaamse industriële partners en de Universiteit Gent. De Vlaamse overheid geeft 2,4 miljoen Euro steun aan dit initiatief.

De Europese Commissie heeft de criteria vastgesteld voor het bereiken van een goede milieutoestand in de Europese zeeën. De vaststelling van de criteria was een vereiste van de kaderrichtlijn mariene strategie, die erop gericht is uiterlijk in 2020 een goede milieutoestand in alle mariene wateren van de EU te bereiken. Meer lezen

Het klimaat verandert en de zeespiegel stijgt. De meeste voorspellingen spreken van een zeespiegelstijging van 60 cm tot 1 meter voor het eind van deze eeuw. Maar als het even tegen zit kan dat oplopen tot 2 meter. Als we onze kust en de laaggelegen polders voldoende willen beschermen, zullen we de komende jaren nieuwe initiatieven moeten nemen. Vorig jaar stelden Vlaamse baggeraars in het rapport 'Vlaamse baaien 2100' voor om langs onze kust eilanden op te spuiten. Natuurpunt vindt het een goed idee om een lange termijnvisie voor de kust uit te werken en om nieuwe opties te verkennen. Mogelijk is het meest efficiënte om maximaal in te spelen op natuurlijke processen en natuurlijke dynamiek. Op 1 oktober organiseert Natuurpunt over dit thema een symposium in Bredene. Graag inschrijven bij Nathalie.desnijder@natuurpunt.be. www.natuurpunt.be/kustwerkgroep

Vorig jaar stelden enkele Vlaamse baggeraars in het rapport 'Vlaamse baaien 2100' voor om langs onze kust eilanden op te spuiten. Nu heeft de Vlaamse regering officieel laten weten dat ze de kosten en de baten van dit plan wil onderzoeken. Natuurpunt vindt het een goed idee om een lange termijnvisie voor de kust uit te werken, en om daarbij nieuwe opties te verkennen. Maar er zal nog werk zijn om tot een haalbaar en zinvol plan te komen. Het zeewerend effect van eilanden is onduidelijk en nieuwe bebouwing en infrastructuur langs de zeelijn van de huidige dijk zal het veiligheidsprobleem alleen maar verschuiven. Er moet veel meer ingespeeld worden op natuurlijke processen. Meer daarover in het artikel over kustverdediging in onze Kust- en Zeegids. Op 1 oktober organiseert Natuurpunt over dit thema een symposium in Bredene. Meer info

BirdLife berekende dat de Europese Vissersvloot de voorbije 10 jaar mogelijks 10 miljoen vogelslachtoffers gemaakt heeft in de Europese wateren alleen al. Vogels raken met hun snavel in een vishaak vast of verdrinken als ze al jagend in een net belanden. Onze koepelorganisatie vraagt aan de EU Commissaris voor Visserij, Damanaki, om dringend een actieplan op te stellen met concrete maatregelen. "Er bestaan betere en veiligere technieken, maar in Europa vinden die maar zeer traag ingang", zegt Nathalie De Snijder van BirdLife.

De Europese Unie is er (nog) niet in geslaagd om een gemeenschappelijk standpunt te bereiken over een internationaal handelsverbod op de blauwvintonijn. Het voorstel stuit op verzet van de landen rond de Middellandse zee. De toenemende schaarste leidt tot snel stijgende prijzen en illegale vangsten. De Europese ministers van Leefmilieu kunnen nog tot een akkoord komen op de ministerraden in oktober en december. In maart volgend jaar is er een vergadering van het Cites-verdrag (dat de internationale handel in bedreigde dieren en planten regelt).

Het Geïntegreerd Kustveiligheidsplan heeft als doel de Vlaamse kust te beveiligen tegen de gevolgen van te verwachten superstormen. Het plan moet klaar zijn in juni 2010 zodat de werken kunnen afgerond worden in 2015. Voor de zwakke punten in de zeewering werden maatregelen uitgewerkt, waarvan de milieueffecten bestudeerd zullen worden in een plan-MER. Momenteel kunnen opmerkingen geformuleerd worden bij het kennisgevingsdossier van het plan-MER. Tegelijk zijn er drie informatie-avonden in Nieuwpoort (3/9), De Haan (8/9) en Oostende (9/9).

België heeft zich internationaal verplicht om tegen 2010 een goed beheerd ecologisch samenhangend netwerk van beschermde gebieden (= Natura 2000-gebieden) in het leven te roepen. Om Europa een handje te helpen, hebben de natuurorganisaties WWF, Stichting De Noordzee en Natuurpunt zelf een voorzet gedaan van hoe zo'n netwerk van gebieden op zee er kan uitzien. Natuurpunt stelt vast dat België nog heel wat werk voor de boeg heeft. Zo wachten de Hinderbanken, de Vlakte van de Raan en diverse wrakken nog op een aanduiding als beschermd gebied. Ook de invulling van deze bescherming door middel van beheerplannen blijft een punt van aandacht.

De technische visserijcommissie komt voor het eerst samen op 25 februari 2009. Deze commissie is gecreëerd in de schoot van de strategische adviesraad voor landbouw en visserij. De strategische adviesraad adviseert de Vlaamse Regering over het beleid en de ontwerpen van regelgeving met betrekking tot alle economische, ecologische, sociale en maatschappelijke aspecten van het landbouw-, tuinbouw-, visserij- en het plattelandsbeleid.

Op 21 januari stelde het instituut voor landbouw en visserijonderzoek (ILVO) in Oostende alternatieve visserijmethoden voor die met succes in de praktijk werden getest. De Kustwerkgroep van Natuurpunt reageert in een persbericht positief op het onderzoek en vraagt dat tegelijk werk wordt gemaakt van een langetermijnvisie op onze visserij.

De vissector vindt stilaan de weg naar duurzaamheid. Rederij Ishtar lanceerde een nieuwe energiezuinige catamaran. In tegenstelling tot de boomkortechniek laten de gebruikte sleepnetten de bodem intact. Daarmee wordt het dieren- en plantenleven ontzien en het scheelt op de energiekosten. De rederij behoort hiermee tot de genomineerden van de Grote prijs voor de toekomstige generaties 2008. Meer info

In Nederland is de procedure gestart voor de Habitatrichtlijngebieden in de Noordzee. Een van de gebieden is de Vlakte van Raan in de monding van de Westerschelde. Het Belgische gedeelte van de Vlakte van de Raan is vroeger al aangemeld maar nadien geschrapt door de Raad van State na klacht van Electrabel en De Nul. Natuurpunt dringt er op aan dat de Vlakte van Raan ook in België opnieuw zou worden toegevoegd aan de lijst van Habitatrichtlijngebieden. Zodat met Nederland kan samengewerkt worden aan de opmaak van een globaal beheersplan voor een grensoverschrijdend zeereservaat.

Terwijl in Vlaanderen hard gewerkt wordt aan het opstellen van instandhoudingsdoelstellingen voor speciale beschermingszones, zit ook de federale overheid niet stil. Momenteel is het beleidsplan voor mariene beschermde gebieden in openbaar onderzoek. Tijdens de voorafgaande consultatie (kies "Nederlands") hebben we daar al uitgebreid aandacht aan besteed. Een aantal punten hebben we opnieuw aangekaart bij de minister voor mariene zaken (tevens onze premier): het belang van het opstellen van instandhoudingsdoelstellingen, de oprichting van een maatschappelijk inspraakorgaan, een nieuwe aanmelding van de Vlakte van de Raan als habitatrichtlijngebied, de negatieve impact van boomkorvisserij, de oprichting van puntreservaten rond ecologisch en historisch belangrijke wrakken.

Op 1 januari 2007 is het Europees Visserijfonds (EVF) in werking getreden. De verordening waarbij het EVF is ingesteld, stelt dat elke lidstaat voor de programmeerperiode 2007-2013 een Nationaal Strategisch Plan voor de visserijsector vaststelt. Het Nationaal Strategisch Plan beschrijft de sector met een SWOT-analyse, doelstellingen en prioriteiten, een globale aanpak en strategie en financiële middelen. Na advies van het Vlaams Visserijcomité, de SERV en de MiNa-raad hecht de Vlaamse Regering haar definitieve goedkeuring aan het ontwerp van Nationaal Strategisch Plan en het ontwerp van Operationeel Programma voor de Belgische Visserijsector.

Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) stelt een plan-MER voor over het nationaal operationeel programma voor de Belgische visserijsector, 2007-2013. In het MER worden de effecten op het milieu onderzocht. Momenteel loopt hierover een openbaar onderzoek.

Op 20 mei werd de Europese Maritieme Dag gehouden. Daar heeft de Franse Staatssecretaris Jouyet de prioriteiten voor het maritiem beleid toegelicht. Er is een ontwerp programma opgesteld voor de drie komende voorzitterschappen. Een van de actiepunten is het probleem van de vermesting van de kustwateren. De MINA-raad zal hierover adviseren naar aanleiding van het komende Frans voorzitterschap.

De vissers klagen over de hoge brandstofprijs en de lage visprijs. Minister-president Peeters, ook minister van zeevisserij, heeft steun beloofd. Onder meer begeleiding bij een overschakeling op energiezuinige en milieuvriendelijke vistechnieken. Een aanpak die we alleen maar kunnen aanmoedigen. Concreet betekent het dat er moet gezocht worden naar alternatieven voor de weinig duurzame boomkorvisserij die de zeebodem omwoelt, zeer energieverslindend is en hoge bijvangsten geeft.

De diensten bevoegd voor de Noordzee hebben een beleidsplan opgesteld voor de beschermde gebieden van de Noordzee. Het gaat om drie vogelrichtlijn- en twee habitatrichtlijngebieden. Over het plan wordt een inspraakronde georganiseerd tot 30 juni. Er zij enkele lokale infomomenten voorzien: 29 mei in Oostende (Provinciaal Ankerpunt Kust), 9 juni in De Panne (De Nachtegaal) en 11 juni in Knokke-Heist (De Scharpoort). Telkens om 19 uur Alle opmerkingen die we tijdig ontvangen zullen verwerkt worden in een gemeenschappelijke reactie van Natuurpunt.

Bij het regeerakkoord en de vorming van de regering lijkt de Noordzee vergeten. Aan ons zal het niet gelegen hebben. Of dit een voorbode is van de regionalisering van de Noordzee, is niet duidelijk. Dat er van een krachtig Noordzeebeleid niet veel in huis zal komen, valt te vrezen.

Natuurpunt reageerde ontgoocheld op de implementatie van het Europees Visserijfonds in België. Er wordt vooral prioriteit gegeven aan investeringen in de boomkorvisserij (terwijl elke visser weet dat dit op zowel sociaal, economisch als ecologisch vlak een ramp is).

Bovendien is er (te) weinig koppeling met de natuurbeschermingsinitiatieven en wordt ook een open debat met alle maatschappelijke stake- en shareholders geschuwd. We vrezen kortom dat de budgetten niet gaan zorgen voor een duurzame toekomst voor de vis(sers).

De Noordzee, onze "elfde provincie" is het laatste stukje België dat beheerd wordt door de federale overheid. Tenzij de Noordzee mee gesplitst wordt en overgedragen aan de gewesten, is het noodzakelijk -onder meer om onze internationale verplichtingen na te komen- dat de nieuwe regering opnieuw werk maakt van een Noordzeebeleid. Bij onze ontmoeting met toenmalig informateur Reynders hebben we gepleit voor een minister voor de Noordzee. In het ontwerp regeerakkoord staat geen woord over de Noordzee. Ook op andere punten is het ontwerp regeerakkoord ondermaats. Zie voor een grondige analyse de extra milieub@bbel van de BBL. Toch ook iets positiefs te melden: de toekomstige regering pleit voor (Europese) duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen.

Afgelopen week-end vond voor de kust van Zeebrugge en Blankenberge een Powerboat P1-race plaats (een soort Formule 1 race op zee). Dat hiervoor een vergunning nodig is van de federale overheid, of dat dit midden in een Vogelrichtlijngebied gebeurde... was de organisator "vergeten" (ondanks eerste correspondentie in 2000!). Natuurpunt trok dan ook afgelopen week aan de alarmbel op diverse administraties. Jammer genoeg kon het lawaaierig gebeuren niet stilgelegd worden met als gevolg dat "slechts" een PV kon opgemaakt worden. Natuurpunt hoopt dat de bevoegde instanties nu de moed hebben om via dit precedent een belangrijk signaal te geven dat niet alles kan of mag op zee.

De nieuwe (federale) minister voor leefmilieu kunnen we jullie nog niet voorstellen. Of er opnieuw een minister voor de Noordzee komt (zoals door ons gevraagd) en of de Noordzee misschien mee zal gesplitst worden met B-H-V, is nog niet duidelijk. Intussen gaat het werk door. Woensdag hebben we een ontmoeting met de (nieuwe) Vlaamse minister voor leefmilieu en donderdag vergadert de Vlaamse MiNa-raad om adviezen vast te stellen over o.m. de Europese prioriteiten van het Portugees voorzitterschap en de wijziging van het reglement op de bodemsanering. Intussen zijn ook de werkgroepvergaderingen gestart over het algemeen delstoffenplan, waarover tevens een openbaar onderzoek loopt. De technische werkgroep mest bespreekt een aangepast uitvoeringsbesluit over de beheersovereenkomsten.

Terwijl door tientallen mariene wetenschappers aan de alarmbel wordt getrokken voor de sterk overbeviste stocks, werd de rog door de VLAM gekozen als "vis van het jaar". Roggen zijn bodembewonende kraakbeenvissen die meestal bevist worden als bijvangst. Omdat ze traag groeien en relatief laat geslachtrijp zijn, hebben ze weinig nakomelingen en groeit hun populatie traag aan. Het gevolg is dat roggen zeer zijn vatbaar voor overbevissing. ICES adviseerde dan ook om de bijvangst zoveel mogelijk te beperken. De keuze van de VLAM is dan ook onbegrijpelijk. Wil je vis eten met een gerust geweten ? Surf naar www.goedevis.be.

Uitgerekend in het jaar van de dolfijn sterft in China een dolfijnensoort uit en ook op onze stranden spoelen meer en meer dieren dood aan. Niet echt een vrolijk perspectief, met het Jaar van de Dolfijn wil de Verenigde Naties dan ook aandacht vragen voor hen en hun leefwereld. In België trekt de kustwerkgroep van Natuurpunt deze campagne maar ook jij kan je steentje bijdragen. Als leerkracht kan je (met de hulp van gratis educatieve pakketten) leerlingen warm maken en bijv. via sponsorlopen geld inzamelen voor het Dolphin Fund waarmee we geld geven aan projecten om dolfijnen (ook in onze Noordzee) beter te beschermen. Nog meer tips nodig ? Surf dan snel naar www.jaarvandedolfijn.org.

Sinds 5 februari is Julie Vinson bij ons aan de slag als stagiaire. Zij komt uit het zuiden van Frankrijk en werkte daar als hoofd van de milieudienst in een natuurpark. Zij woont ondertussen 9 maanden in België en gaat 6 weken bij ons blijven. Ze zal werken rond een educatief pakket over dolfijnen in onze Noordzee. De bedoeling is om de kinderen bewust te maken van de rijkdom en de kwetsbaarheid van de Noordzee. Het beeld van "flipper" kan daarbij helpen. Het educatief pakket wordt de blikvanger in de Week van de Dolfijn (10-17 oktober).

Natuurpunt, de Europese kustvereniging (EUCC) en Stichting De Noordzee hebben in aanwezigheid van minister van de Noordzee Renaat Landuyt, de aftrap gegeven van het Jaar van de Dolfijn. Een initiatief dat kadert in een wereldwijde campagne van de Verenigde Naties voor gezondere zeeën en oceanen. Natuurpunt is samen met Stichting De Noordzee ook initiatiefnemer voor het boek "Dolfijnen en walvissen in de Noordzee". Het geeft de lezer een actueel en compleet overzicht van biologie, geschiedenis en bedreigingen van deze fascinerende dieren. Het boek kost 24,90 EUR en is verkrijgbaar in de boekhandel. Bestellen online kan via de website van de Natuurpunt Winkel.

Vanaf 1 januari 2007 vervangt het nieuwe Europese visserijfonds het vroegere Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij en is speciaal ontworpen met het oog op de duurzaamheid van de Europese visserij- en aquacultuursector. Tegelijkertijd komt er 1 EVF-programma per lidstaat en moeten de lidstaten een nationaal strategisch plan voor de hele visserijsector opstellen, wat moet helpen bij het kiezen van prioriteiten, streefcijfers en middelen om de doelstellingen te bereiken. Ondertussen ligt een eerste ontwerp voor een Vlaams plan op tafel: duurzaamheid komt blijkbaar weinig aan bod. De verdere specialisatie in boomkorvisserij zal tot een verdere kaalslag op de zeebodem leiden en zorgt bovendien voor hoge energiefacturen. Natuurpunt hoopt dat het Visserijbeleid eindelijk afgestemd wordt op de ambitieuze milieudoelstellingen van de Europese Mariene Strategie.

Tijdens de plenaire zitting van 14 november gaf het Europees parlement nogmaals een krachtig signaal dat de zee beter moet beschermd worden. Een overweldigende meerderheid van de parlementairen schaarde zich achter de resolutie van rapporteur Aldis Kuškis: die vindt de bestaande voorstellen voor een marine strategie te weinig ambitieus en veel te vrijblijvend. De soms sterk gelijklopende standpunten van de milieubeweging in verband met de mariene strategie vind je op de website van de minaraad.

De acties tegen de warrelnetten leveren stilaan resultaat op. Leterme heeft met een besluit het plaatsen van warrelnetten en fuiken bij de strekdammen van Zeebrugge verboden en minister Landuyt zal het kustreglement aanpassen. Ook zal de handhaving voortaan beter opgevolgd worden. Hier vindt u het persbericht.

Op 4 en 5 mei komen ministers van de landen rond Noordzee bijeen in het kader van de Noordzeeconferentie. Natuurpunt en BBL hebben aan onze Noordzeeminister Renaat Landuyt alvast enkele bezorgdheden overgemaakt: de voorliggende ontwerpverklaring biedt op geen enkele manier een gepast antwoord op de bedreigingen die de scheepvaart en de visserij uitoefenen op de Noordzee. Er zijn bijkomende beheersmaatregelen nodig in de visserijsector. Er moeten bijkomende maatregelen genomen worden om de implementatie van het Clean Ship concept dichterbij te brengen en de controle op dubbelwandige tankers moet efficiënter gebeuren.

Op 2 februari keurde de MiNa-Raad een advies (.pdf, 91 Kb) goed over de Europese Mariene Strategie, als bijdrage tot het bepalen van een Belgisch standpunt. In het advies pleit de raad voor een Europese richtlijn terzake. Volgens de MiNa-raad loopt de voorgestelde strategie mank. Er is geen integratie met het visserijbeleid en met bestaande internationale conventies, zoals de Ospar-conventie.

Het Maritiem Instituut van Universiteit Gent heeft sinds kort een eigen website. Daarop staat interessante informatie over een groot aantal onderzoeksprojecten. Onder meer over duurzaam beheer en de opmaak van een ruimtelijk structuurplan voor de Noordzee (.pdf, 519 Kb).

Reeds meer dan 20 jaar ijvert de Kustwerkgroep voor de afbakening van beschermde natuurgebieden in de Noordzee. Op 31 mei kondigde minister Vande Lanotte de afbakening aan van vijf speciale Beschermingszones, die in totaal ca 8% van ons zeeterritorium omvatten. Op 31 oktober werden de ministeriële besluiten gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Hiermee is de afbakening van onze eerste mariene vogelrichtlijngebieden een feit. Hier vind je een kaart met de beschermde gebieden en een overzicht van de beschermingsmaatregelen. Deze afbakening is zondermeer een belangrijke mijlpaal in het Noordzeebeleid, maar het werk is nog verre van af. Natuurpunt rekent er dan ook op dat er nu werk gemaakt wordt om ook de volgende fase. Centraal daarin staan de afbakening van integrale kustzonereservaten en een duurzame oplossing van de aanslepende visserijproblematiek.

Reeds meer dan 20 jaar ijvert onze kustwerkgroep voor de afbakening van beschermde natuurgebieden in ons deel(tje) van de Noordzee. Op 31 mei jl. kondigde minister Vande Lanotte de afbakening aan van vijf speciale Beschermingszones, die in totaal ca 8% van ons zeeterritorium omvatten. De sleutel tot dit succes was een participatieve aanpak waarbij intensief overleg werd gepleegd met alle betrokken actoren en besturen. Een aantal concrete algemene en soortspecifieke beschermingsmaatregelen werden uitgewerkt. De watersport en -recreatiesector hebben daarvoor reeds een vrijwillige overeenkomst gesloten. Hier vind je een kaart met de beschermde gebieden en een overzicht van de beschermingsmaatregelen.
Deze afbakening is zondermeer een belangrijke mijlpaal in het Noordzeebeleid, maar het werk is nog verre van af. Natuurpunt rekent er dan ook op dat er nu werk gemaakt wordt om ook de volgende fase. Centraal daarin staan de afbakening van integrale kustzonereservaten en de problematiek van de visserij.

De Kustwerkgroep heeft zich opnieuw gebogen over de aanduiding van de mariene beschermde gebieden ("zeereservaten"). Ze wil haar vroeger standpunt rond afbakening en maatregelen actualiseren op basis van nieuwe gegevens. De aanzet voor dit proces werd gegeven na overleg met het kabinet van de minister voor Noordzeezaken Vande Lanotte. De minister heeft toen beloofd om in het voorjaar van 2004 met een voorstel op de proppen te komen. Deze week pakte de minister ook uit met een zero-tolerantieplan voor olielozingen op zee.