Bels Broek en Heide - Malesbroek

Meerhout, Geel
Oppervlakte
Zeer groot gebied - Meer dan 100 hectare
  • Speelnatuur
  • Honden zijn welkom, maar moeten wel aan een leiband.
  • Eten en drinken
Tussen Meerhout en Geel ligt een stukje Kempen zoals je dat nog maar zelden vindt: hectaren landduinen, heide en broekbos. Wie zin heeft in een afwisselende uitwaaiwandeling kan vanuit het bezoekerscentrum Grote Netewoud in Meerhout richting Bels Broek en Heide wandelen. Je volgt eerst de vallei van de Grote Nete om vervolgens via het Bels Broek de open vlakte van de Belse Heide over te steken en de imposante stuifduinen te bewonderen. Op de landduinen maak je kennis met de kracht van het zand. Je voelt en ziet het overal. Bels Broek en Heide is een avontuurlijk landschap dat garant staat voor een mooie natuurervaring jaar rond.

 

Toegankelijkheid

Vrij toegankelijk op de paden.

Op de Belse Heide heb je de unieke mogelijkheid om vrij te wandelen, of te ‘struinen’. Zo help je mee aan het openhouden van het heidegebied en de zandverstuiving.

Laarzen of stevig schoeisel zijn aangeraden bij regenweer.

Honden zijn welkom aan de leiband.

Kinderen kunnen zorgeloos ravotten op de nabijgelegen tientallen meters hoge stuifduin ‘de Kapucienenberg’.

Top

 

Beschrijving van het natuurgebied

Tussen Geel-Bel en Meerhout, in de brede vallei van de Grote Nete, strekt zich een prachtig natuurgebied uit: de Belse Heide met aansluitend het Bels Broek en de Belse bossen. Tal van onverharde wegen en paden doorsnijden het gebied. Op de droge zandruggen wandel je door uitgestrekte naaldbossen, prachtige heideterreintjes en weidse zandverstuivingen. Meer naar de vallei toe vormen zompige broekbossen, vochtige wei- en hooilanden, wuivende rietkragen en heldere beekjes het decor waarin je heerlijk kunt onthaasten. Centraal in het gebied liggen de Duivelskuil en het Torfven, twee natte depressies met een uitzonderlijk grote natuurwaarde. Rond de Duivelskuil groeit nog de gagel, de lavendel van de Kempen.

Torfvan Frank Resseler

Ontwikkelingsgeschiedenis

De woonkern van Bel ontstond al in de zevende of achtste eeuw. De kern van de nederzetting werd gevormd door een groep woningen langs een straat. Ten zuiden van die straat ontstond een groot, open akkercomplex, het Belsveld. Het was een typische kampontginning, waar landbouwgrond werd gewonnen door de duinen af te graven en de vennetjes op te vullen. De akkers op het Belsveld waren omringd door een houtwal om verstuiving tegen te gaan. Ten zuiden van het Belsveld lag de Belsehei die bestond uit een stuifduin en droge, vochtige en natte heide met vennen. In de loop van de tijd verdween de houtwal rond het akkercomplex en werd het oostelijk gedeelte van het Belsveld beplant met naaldbomen, waardoor het open karakter verloren ging.

De Belsehei werd ontgonnen. De Belseheide-loop en het dambordvormig wegenpatroon zijn er nog de stille getuigen van. Heide en vennen maakten plaats voor akkers, bos en graslanden. De stuifduinen werden beplant met naaldbomen. In zijn huidig voorkomen is het akkercomplex Belsveld nog vrij oorspronkelijk. In het westen en in het zuiden sluit het aan bij een brede duinrug met naaldbos. Hij maakt deel uit van een groter paraboolduincomplex. De Belsehei, een weidecomplex, is een voorbeeld van recente heideontginning. 

Verscheidene uitvoeringsplannen zien toe op een behoud en een herontwikkeling van de aanwezige waarden en op recreatief medegebruik. Om die reden werd het Bels landschap in 2001 geklasseerd. Het beschermde stuk van Bel bevindt zich tussen de Meerhoutseweg, de Zeeploop en de grens met Meerhout, en de bebouwing van het dorp. Vanaf 2002 koopt, beheert en beschermt Natuurpunt gronden in het Bels Broek en Heide dat ondertussen erkend is als Europees topnatuurgebied.

Torfven

Het ‘Torfven’ was lang een ven midden de duinen. Het zand van de omliggende duin werd ooit gebruikt om het ven te dempen en er weiland van te maken. De Belseheideloop werd dwars door de aanpalende duinenrug gegraven om het overtollige water af te voeren. Daardoor verdwenen de specifieke ecologische waarden van het ven. In 2014 herstelde de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en de vzw Kempens Landschap dit relict van een typisch Kempens ven. Ook legden ze Zeeploop om en voerden ze herstelwerken uit in het nabijgelegen ‘Duivelskuil’. Deze belangrijke ingrepen dragen bij tot het herstel van het ecosysteem in Bels Broek en Heide.

Top

 

Dieren en planten

Sinds de natuurherstelwerken van enkele jaren geleden zijn de planten en dieren aan een straffe opmars bezig. Dat is vooral te merken in de buurt van de vennen. Het opnieuw verschijnen van struik- en dopheide zijn voorbeelden. Door de werken ontstond een pioniervegetatie en binnen die vegetatie ontstonden ook ideale levensomstandigheden voor zonnedauw en moeraswolfsklauw. De Belse Heide met aansluitend het Bels Broek en de Belse bossen vormen het leefgebied van alle inheemse spechtensoorten en van zeldzame dag- en nachtroofvogels waaronder de havik, de bosuil en de ransuil. Verscholen op de bosbodem broedt de houtsnip. In de lente ruik je de witte bloemen van de kamperfoelie, die slingert tussen de takken van de eik. In de laagtes vallen elzen en dotterbloemen op en fladderen juffers en libellen. Dankzij de variatie in landschapstypen kan Bel ook een flinke populatie reeën herbergen. In het najaar vormen de bossen een waar paradijs voor paddenstoelenkenners.

Planten

Typische soorten van een heideduingebied zijn naast buntgras ook heidespurrie, ruig haarmos, kraakloof en tal van andere korstmossoorten. Verder mogen worden verwacht: zandzegge, die met zijn lange wortelstokken probeert het duinzand vast te leggen, zandblauwtje, vogelpootje, klein tasjes-kruid, schapengras en bochtige smele.

Opvallend: zonnedauw, moeraswolfsklauw, blauwgroen trechtertje

Na ingrijpend heideherstel verschenen duizenden jonge heideplantjes, zowel struikheide op de drogere gedeelten, als dopheide vlak bij de herstelde vennetjes. Maar ook andere zeldzame soorten kwamen na het herstel tevoorschijn zoals zonnedauw (één van de weinige vleesetende planten in Vlaanderen) en moeraswolfsklauw. Deze laatste is één van de weinige nog bestaande plantensoorten uit de ‘voorhistorische’ wolfsklauwfamilie, d.w.z. dat ze al op de aarde voorkwamen voordat de planten en bomen zoals we die nu kennen bestonden. De vroegere wolfsklauwen hadden immense afmetingen en heel wat steenkoollagen bestaan bijna volledig uit restanten van deze reuzenplanten.

In februari 2014 werd het blauwgroen trechtertje waargenomen. Mondiaal is dat een zeer zeldzame paddenstoel. Vondsten ervan worden bijna nooit gemeld, behalve in barre streken zoals Groenland, Noorwegen en Finland. De laatste jaren verschijnt het ook in Vlaanderen op plaatsen waar natuurherstelwerken plaatsvonden, zoals in Bel.

Dieren

Wat dieren betreft zijn de typische soorten: konijn, heivlinder, ree, nachtpauwoog, duinpieper, tapuit, levendbarende hagedis en boompieper, die je in de zomer vanuit de top van een solitaire boom druk kwetterend zijn parachute-achtige vlucht kan zien maken. ’s Avonds en ’s nachts jaagt de zeer zeldzame grijze grootoorvleermuis boven het gebied. De kerk van Bel geeft onderdak aan een voortplantingskolonie van de soort.

Opvallend: ransuilen

Bij vogelliefhebbers is Bel bekend voor de slaapplaatsen van ransuilen. Ransuilen zijn zeldzame standvogels. Opvallend aan hun uiterlijk zijn de oorpluimen, die overigens geen echte oren zijn. Net zoals de meeste uilen zijn ze vooral actief als het donker is. Ze jagen dan vooral op spits-, woel- en ware muizen. In de winter verblijven ransuilen graag in elkaars gezelschap op zogenaamde roestplaatsen, die gemeenschappelijke slaapplaatsen vinden ze in de zeedennen die je her en der nog aantreft.  Daar rusten in december, januari en februari een tiental uilen.

Libellen en waterjuffers

Rond de vennen op de gronden van Natuurpunt komen nu al minstens 28 soorten libellen en waterjuffers voor, waaronder enkele zeldzaamheden zoals venwitsnuitlibel, koraaljuffer, en tengere-, zwervende- en tangpantserjuffer. Ook zeldzame soorten zandbijen, graafwespen, sprinkhanen en kevers voelen zich in deze habitat thuis.

Opmerkelijk: de harkwesp

Harkwesp

De harkwesp is – samen met de ringslang – allicht het meest zeldzame diertje dat in de Belse heide te vinden is.  In het begin van de jaren 1980 werden voor het eerst enkele vindplaatsen in Bel ontdekt. De harkwesp is een stevige, gedrongen wesp die werkelijk exclusief gebonden is aan zandverstuivingen en duinen. Ze zoekt het losse zand en de mulle hellingen op. Bij het aanleggen of het openen van haar nest harkt ze in zulk een razend tempo het zand uit de nestopening, dat het letterlijk naar achter spuit, zodat rond de nestopening een walletje van los zand komt te liggen. Dit komt zeer goed van pas wanneer de wesp, na het voederen van de larve, het nest verlaat en de opening afsluit. Dan harkt ze namelijk in de omgekeerde richting het zand terug op en in het nest-gat. Gevaar voor instorting is er nauwelijks vermits de gang naar de larvenkamer (slechts 1 larve per nest) vrijwel horizontaal loopt.

Top

Natuurbeheer

In het verleden waren de stuifduinen gefixeerd doordat ze bedekt waren met naaldbomen. Om de duinen opnieuw te kunnen laten stuiven werden die bomen verwijderd tijdens een Life Project. Om de dynamiek van verstuiving te bevorderen is dit een van de weinige reservaten waar bezoekers vrij mogen rondlopen zodat de duinen open blijven. Wekelijks is er hier een team van enthousiaste vrijwilligers actief die de nieuw gecreëerde heidebiotoop vrij houden van bramen en jonge boomscheuten. De jongste jaren worden hier net als in vroegere tijden opnieuw schapen ingezet om de heide te begrazen. De ‘ongelijkheid’ die de begrazing met zich meebrengt zorgt overigens voor een verhoogde biodiversiteit.

In dit gebied loopt momenteel een LIFE-project. Lees er meer over.

Top

 

AnalyseVerenigde Staten

Demonstraties leggen bloot hoe lockdown grondrechten uitholt

Betogers van de Black Lives Matter-beweging in Minneapolis demonstreren bij een supermarkt.Beeld AFP

Wereldwijd gaan mensen de straat op tegen politiegeweld of racisme. Daarbij worden de lockdownregels niet nageleefd. Het zet de discussie over grondrechten versus gezondheidsmaatregelen op scherp.

 
 

Renee Lopez (58) uit de Texaanse stad Austin hield zich de afgelopen weken keurig aan de coronaregels. Ze zit in een rolstoel vanwege een aangeboren gewrichtsziekte en vreest dat ze een groot risico op besmetting loopt. Daarom bleef ze thuis en hield ze haar dierbaren op afstand.

Tot ze de beelden zag van de fatale arrestatie van George Floyd in Minneapolis. De woede won het van de angst. Met honderden anderen demonstreerde ze voor het politiebureau van Austin. ‘Het kon me niet schelen of ik werd blootgesteld aan covid-19. Ik was vastbesloten te gaan protesteren, omdat ik het niet meer kon verdragen’, zei Lopez in The Texas Tribune.

Honderdduizenden Amerikanen dachten er de afgelopen dagen net zo over. Schouder aan schouder demonstreerden ze tegen het geweld van de politie. In andere landen werden betogingen uit solidariteit gehouden. Op de Dam in Amsterdam kwamen maandag vijfduizend mensen bij elkaar, in strijd met alle coronaregels die er de afgelopen maanden zo waren ingehamerd.

Het grondrecht van de vrijheid van demonstratie botst nu met de noodzaak het virus te beteugelen. ‘Je hebt het recht te demonstreren’, zei de Democratische gouverneur Andrew Cuomo van de staat New York. ‘Maar je hebt niet het recht andere mensen te besmetten, je hebt niet het recht je te gedragen op een manier die de volksgezondheid in gevaar brengt.’

In de meeste landen is de vrijheid om te demonstreren aan banden gelegd. Het is in lijn met de algehele inperking van burgerlijke vrijheden. ‘Op andere punten zijn de grondrechten nog verder ingeperkt’, zegt Berend Roorda, universitair docent rechtsgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Denk aan het recht op privacy. De overheid heeft burgers verboden bijeenkomsten in hun eigen huis te houden. Of het eigendomsrecht van horecaondernemers tegen wie is gezegd: gooi je zaak maar dicht. De vrijheid van demonstratie is tijdens deze coronacrisis tot nu minder ingrijpend ingeperkt.’

Autoritaire regimes maakten dankbaar gebruik van de pandemie. Zo verlengde Hongkong de lockdown zodat de opstand op het Tiananmenplein voor het eerst in dertig jaar niet kan worden herdacht. De Filipijnse president Duterte gaf de politie opdracht met scherp te schieten op iedereen die het vanwege corona afgekondigde demonstratieverbod overtrad. Westerse landen vaardigden weliswaar minder vergaande regels, maar lieten niettemin weinig ruimte voor massale demonstraties. Zo kwam het straatprotest dat in 2019 zo fel was opgelaaid in 2020 vrijwel tot stilstand.

In veel landen werd de inperking van de burgerlijke vrijheden zonder al te veel morren geaccepteerd. Een uitzondering was Duitsland, waar burgers een scherp oog hebben voor de rechten die ooit door de nazi’s met voeten werden getreden. Niettemin oordeelde ook het altijd zeer principiële Bundesverfassungsgericht, het Constitutionele Hof in Karlsruhe, dat een demonstratie mag worden verboden, als autoriteiten en organisatoren het niet eens kunnen worden over maatregelen die het besmettingsgevaar beperken. Uiteindelijk dient ook in Duitsland gezondheid zwaarder te wegen dan het recht om te demonstreren.

In Nederland vonden in maart, april en mei slechts kleine demonstraties plaats. De autoriteiten legden demonstranten tal van beperkingen op. Doorgaans waren die proportioneel, oordelen Roorda en hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer in een overzichtsartikel. Op 28 april werd een demonstratie in Den Haag tegen de lockdown en de komst van 5G terecht beëindigd, stellen zij. De betoging was niet aangemeld en de deelnemers hielden zich niet aan de anderhalvemeterregel. 

Disproportioneel vinden zij daarentegen een verbod op een demonstratie van de actiegroep Extinction Rebellion, die op een plein in Castricum lege schoenen wilde neerzetten, als symbool van de afwezigheid van burgers in de besluitvorming over het klimaat. ‘De actievoerders hadden zelf nagedacht over een vorm van demonstreren die het virus niet zou verspreiden. Toch werd de actie verboden, omdat er mensen op af zouden komen’, zegt Roorda.

Wat doe je als de regels juridisch dichtgetimmerd zijn, maar betogers zo boos of gemotiveerd zijn dat ze zich er niets van aantrekken? Begin mei kwamen in München drieduizend mensen opdagen voor een betoging waarvoor een vergunning voor tachtig deelnemers was verleend. Ondanks waarschuwingen van de politie hielden ze onvoldoende afstand. Ook scholden ze mensen uit die mondkapjes droegen. De politie liet het erbij zitten: er werd gevreesd dat ingrijpen te veel ellende zou opleveren.

Burgemeester Halsema werd maandag eveneens verrast door een hoge opkomst. Roorda: ‘Juridisch was er voldoende grondslag om de demonstratie te beëindigen. Ik kan me de kritiek op Halsema ook wel voorstellen. Maar het was wel een duivels dilemma. Moet je een demonstratie tegen politiegeweld door de politie laten beëindigen, met het risico op incidenten of rellen?’

In de Verenigde Staten voerde de politie een hopeloze strijd. De woede was zo groot dat burgers massaal de straat op gingen, ook al werd de zwarte bevolkingsgroep het zwaarst door het virus getroffen. Wellicht zullen zij opnieuw een hoge prijs betalen. ‘Ik ben diep bezorgd over een superverspreiding van het virus. We zullen toename aan covid-19-gevallen zien. Dat is onvermijdelijk’, zei gouverneur Tim Walz van Minnesota.

Volgens de site van het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic is het wel degelijk mogelijk, verantwoord demonstreren in de coronacrisis. In april zag de site ‘de toekomst van het protest’ in Tel Aviv. Op het Rabinplein werd vroeger door tienduizenden mensen gedemonstreerd, nu kwamen slechts tweeduizend mensen in actie tegen premier Netanyahu. Ze hielden netjes afstand, geholpen door de lijnen die op het plaveisel waren getekend. De demonstratie was klein, maar indrukwekkend. Nog nooit namen tweeduizend betogers zo veel ruimte in beslag.

LEES OOK:

 
 
 

 Brexit

De ‘no deal’-rampenbrexit komt eraan – maar nu echt

 
 
 

 Analyse Onlusten VS

Volgens Trump bescherm je alleen met harde hand een democratie

 

 Verenig­de Staten Rellen

Met de Bijbel in de hand gooit Trump nog wat olie op het vuur

 
 
 

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234

Lees meer
Krijg de kaart en de routes
1.50km

Totterpad - groen op de kaart Bels Broek en Heide - volg de knooppunten 71-74-70-76-71. De Totterbrug en dus de route is niet toegankelijk voor kinderwagens.

14.50km

Bels Broek en Heide - Volg de knooppunten 71-85-86-92-95-96-98-99-23-24-2-3-25-62-63-22-21-38-37-41-47-48-33-32-88-89- 86-85-71

9.10km

Bels Broek en Heide - Volg de knooppunten 71-85-86-92-95-96-98-36-37-41-47-48-33-32-88-89-86-85-71

35.70km

Grote Netewoud - Fietsroute 'Langs rivier, kanaal en broek'. Volg de fietsknooppuntnummers: 43-54-8-9-16-10-41-45-46-22-37-28-33-34-35-43

  • Bels Broek en Heide - Vertrekpunt Bezoekerscentrum Grote Netewoud

    Watermolen 8
    2450 Meerhout

Horeca

  • Bezoekerscentrum Grote Netewoud

    Watermolen 8, Meerhout

Steun dit natuurgebied met een gift.
  • Gebieden aankopen en beheren is de beste manier om de natuur te beschermen
  • Voor elke gift van 40 euro of meer krijg je een fiscaal attest

Help Bels Broek en Heide - Malesbroek groeien

Gift via overschrijving

Stort je bijdrage op BE56 2930 2120 7588 met de vermelding van "Gift Bels Broek en Heide - Malesbroek 7763".

Boek je geleide wandeling in het Grote Netewoud

Trek het Grote Netewoud in met een ervaren natuurgids. Contacteer Wim Pauels op 014/21.34.50.


Iets te melden?

Zijn er wandelbordjes verdwenen? Heb je iets te melden over een natuurgebied? Bezorg ons je feedback.