Herstelwerken in uitvoering (januari 2021)

Op dit moment zijn in het noordoosten van het Turnhouts Vennengebied grote inrichtingswerken aan de gang in het kader van LIFE Nardus & Limosa. De plaats van de werken, het zogenaamde Ravels Kamp, was historisch een zeer waardevol landduinenlandschap met een enorme biodiversiteit. Net als vele stukken natuur in de regio, ging ook dit stukje Kempisch landschap verloren als gevolg van gebrek aan regelgeving, ruimtelijke ordening en natuurbescherming. De verwerving was dan ook een lang gekoesterde droom van velen die in vervulling ging. 

De locatie van de werken was tot begin jaren ’80 een prachtig landduinenlandschap, met een diverse en bijzondere duinflora en veel bremstruiken. Door de aanwezigheid van leem in de ondiepe ondergrond kon hier een erg gevarieerde flora ontstaan die elders in de Kempen en Vlaanderen zeer zeldzaam is. De rijkdom aan nectarplanten maakte van deze plek een hotspot voor insecten, met bijzondere vlindersoorten als de bruine vuurvlinder, de kleine parelmoervlinder en de.veldparelmoervlinder. Deze natuurweelde ging verloren door (aanplanting van veelal uitheemse bomen, zoals Corsicaanse den en Amerikaanse vogelkers. Door gebrek aan ruimte en licht werden de planten en insecten weggeconcurreerd door een soortenarm bos waar de ondergroei vooral wordt ingenomen door hondsdraf, een stikstofminnende soort die in Turnhout ook wel onderhaag genoemd wordt. Het reliëf van het vroegere duinenlandschap is nog goed zichtbaar wanneer je erdoor loopt. Maar voor de rest lijkt er weinig van overgebleven. 

Om terug kansen te geven aan deze verdwenen schoonheden en het landschap te herstellen in zijn vroegere glorie, wordt een groot deel van de aangeplante bomen weer verwijderd. Bijzondere planten- en insectensoorten die er vroeger leefden, kunnen er snel terugkeren als de zon opnieuw aan de bodem kan. Ze kunnen de plaats koloniseren vanuit overgebleven landduinrelicten in de omgeving, zoals het militair vliegveld van Weelde of percelen van Natuurpunt of het Agentschap voor Natuur en Bos in de directe buurt. Veel planten  kiemen uit de zeer langlevende zaden die er nog in de bodem aanwezig zijn. Maar daarvoor moeten eerst zonnige omstandigheden gecreëerd worden, door het landschap weer open te maken. 

Deze werken draaien echter niet alleen om de nostalgie naar het vroegere landschap. Er zit veel meer achter de beheerkeuze. De werken kaderen in een groter geheel(*) en zijn van belang voor het hele Turnhouts Vennengebied en omgeving, en voor het behalen van de natuurdoelen die door Europa opgelegd zijn in het kader van de habitatrichtlijn 

 

Landduinherstel en klimaat

In het kader van de klimaatverandering lijkt het verwijderen van bos een vreemde keuze. Toch is net die klimaatverandering ook een belangrijke motivatie voor deze ingreep. De natuur en het omgevende landschap hebben namelijk veel belang bij deze verandering.

De duingraslanden die hier zullen ontwikkelen, zijn zeer geschikt voor aanvulling van het grondwater. Waar bomen een groot deel van het regenwater weer verdampen, kan in duingraslanden zeer veel regenwater infiltreren. Zowel het gebied als zijn omgeving, met het Langven als belangrijkste element, zullen kunnen profiteren van de toegenomen waterbeschikbaarheid. In het licht van de toenemende droogte door klimaatverandering, is aanvulling van het grondwater broodnodig. Natuur en landbouw lijden namelijk erg onder de droogte.

Wat vaak wordt vergeten is dat ook graslanden koolstof opslaan. En al is het minder dan bossen, toch is het niet onbelangrijk. In een bos zit de grootste koolstofvoorraad onder de grond, en die is vergelijkbaar met de ondergrondse koolstofvoorraad van een permanent grasland. Het zijn vooral vochtige graslanden die een aanzienlijke koolstofopslagcapaciteit hebben. Op de plaats van de werken zal een droog grasland ontwikkelen, maar de aanvulling van het grondwater zorgt voor vochtigere graslanden in de omgeving. De verminderde koolstofopslag in het bos wordt dus gemilderd door toename van koolstofopslagcapaciteit in de omgeving. 


Landduinherstel en biodiversiteit

Zoals eerder vermeld, was deze plaats ooit een hotspot voor biodiversiteit, met vele planten en insecten, typisch voor het habitat. Dat niet al deze soorten zullen terugkomen, daar zijn we ons bewust van. Soorten als de bruine vuurvlinder zijn uit de hele omgeving verdwenen. De kans dat deze terug op deze plek geraakt, is dus klein. Veel andere soorten zijn echter nog wel aanwezig in de omgeving, zoals de kleine parelmoervlinder. Maar doordat er weinig overblijft van hun leefgebied, zijn de populaties nog erg klein. Zonder de juiste ingrepen zijn vele soorten gedoemd te verdwijnen. Een uitbreiding van hun leefgebied is dus van groot belang. Het maakt de populaties van deze soorten stabieler en veerkrachtiger, dus minder vatbaar voor schommelingen in externe omstandigheden.

Door een open duinlandschap te creëren waarin hier en daar groepjes bomen worden gespaard, zal een gevarieerd landschap ontstaan. Variatie op kleine schaal in reliëf en in schaduw/ zon maken een habitat meer resistent tegen het onvoorspelbare klimaat. Zonder deze veerkracht kan een zeer warme en droge zomer de doodsteek geven voor een soort die het al moeilijk heeft. De variatie geeft dieren en planten de mogelijkheid om te migreren naar koelere plekken in de bosrand. 


Landduinherstel en recreatie

Ook wandelaars zullen kunnen genieten van het veranderde landschap. Waar het wandelpad je nu langs een zeer donker bos leidt, waar je amper kan doorkijken, zal je na de werken uitzicht hebben op een prachtig landschap vol bloeiende planten en zoemende insecten. Langsheen de woonwijk in de Kampheidelaan zal een strook bos bewaard blijven, zodat je niet rechtstreeks in de tuinen kijkt en de buren de nodige privacy behouden. 

Tijdens en na de werken zal het landschap er een tijdje rommelig uitzien, maar dat zal snel veranderen wanneer de planten opnieuw beginnen groeien. Dan nodigen we je uit om te komen genieten van de resultaten van het harde werk. 



(*) De werken kaderen in het goedgekeurde beheerplan. Het beheerplan voor het erkende reservaat Turnhouts Vennengebied werd opgemaakt door Natuurpunt  en werd geëvalueerd en geadviseerd door Agentschap Natuur en Bos, Departement Landbouw en Visserij, Agentschap Onroerend Erfgoed, stad Turnhout, gemeente Merksplas en gemeente Ravels, en ten slotte goedgekeurd door de minister.


dia_bremstruweel.png

Dia uit 1981
© Marc Smets

Een dia uit 1981 van exact deze plaats toont het landschap dat we hier zullen herstellen

TOP